Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Việc Trung Quốc gia nhập CPTPP có thể làm giảm căng thẳng trong quan hệ với Hoa Kỳ, thúc đẩy tăng trưởng, đa dạng hóa thị trường và hiện đại hóa đất nước. Tại sao không coi đây là điều khả thi?

Ông Alexander Graham Bell từng nói khi một cánh cửa đóng lại, một cánh cửa khác lại mở ra. Bây giờ chính là thời điểm đó: năm 2018, thế giới bị sốc trước sự bùng nổ của cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, tuy nhiên, lại đồng thời được chứng kiến sự hồi sinh của Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) – một thỏa thuận thương mại với 11 thành viên cùng nội dung mang nét tiến bộ của thế kỷ 21 – có hiệu lực vào ngày 30/12/2018.

Việc Trung Quốc trở thành thành viên của CPTPP sẽ là một quyết định dũng cảm có ý nghĩa quyết định giải quyết các thách thức do cuộc chiến thương mại gây ra. Chấp nhận tuân thủ các quy tắc thương mại được nêu trong CPTPP, nền kinh tế số hai thế giới có thể xoa dịu căng thẳng với Mỹ cũng như với những quốc gia khác. Tham gia một hệ thống liên kết thương mại có tính năng động cao do CPTPP hình thành sẽ giúp Trung Quốc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế , mở rộng thị trường. Bên cạnh đó, thông qua hành động ủng hộ những tiêu chuẩn cao trong hệ thống chính sách quốc tế, quốc gia đông dân nhất thế giới có thể tạo động lực cho cải cách trong nước nhằm xây dựng một nền kinh tế hiện đại và mở cửa.

Hãy bắt đầu với khía cạnh kinh tế. CPTPP sẽ thúc đẩy chính sách “mở cửa” mà Trung Quốc đang áp dụng – chính sách mà nhiều chuyên gia cho rằng đã hỗ trợ Trung Quốc tăng trưởng trong nhiều năm qua. Trung Quốc đã xây dựng được mối quan hệ thương mại và đâu tư khá chặt chẽ với 11 quốc gia thành viên CPTPP; tuy nhiên khi tham gia Hiệp định này, quan hệ đã nêu sẽ có điều kiện phát triển hơn khi hàng rào thương mại cản trở hoạt động xuất nhập khẩu được loại bỏ. Với sự giúp sức của CPTPP, mạng lưới thương mại trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương sẽ được thúc đẩy, hỗ trợ các chuỗi cung ứng sản xuất trở nên hiệu quả hơn, cũng như giúp giảm sự phụ thuộc của khu vực vào các nền kinh tế lớn tại Bắc Mỹ là Hoa Kỳ.

Theo nghiên cứu gần đây của Viện Kinh tế quốc tế Peterson, chúng tôi ước tính được rằng CPTPP dự kiến sẽ đóng góp thêm cho thu nhập toàn cầu lên đến 147 tỷ đô mỗi năm. Tuy giá trị thu nhập nhận được là rất lớn, nhưng với sự tham gia của Trung Quốc, con số này có thể đạt 632 tỷ đô la mỗi năm, vượt cả những tính toán trước đây khi TPP còn đủ 12 thành viên. Xuất khẩu hàng hóa từ Trung Quốc đến 11 nước tham gia CPTPP sẽ tăng trưởng rất nhanh đặc biệt là đối với các sản phẩm là đồ điện tử và máy móc; ở chiều ngược lại, quốc gia hơn 1 tỷ dân sẽ có cơ hội tiếp cận với những sản phẩm công nghệ cao, rau quả và hàng hóa nông nghiệp chất lượng.

Bên cạnh việc giảm rào cản trong hoạt động thương mại như thuế quan hay quota, Hiệp định đã nêu còn đóng vai trò là cuốn cẩm nang cho quan hệ kinh tế hiện đại. Tuân theo quy định do CPTPP đặt ra, Trung Quốc có thể hài hòa những chính sách hiện có của mình với các thông lệ và quy tắc quốc tế (yếu tố Mỹ thường chỉ trích là Trung Quốc thường xuyên ngó lơ).

Ví dụ, các quy định của CPTPP yêu cầu nền kinh tế số 2 thế giới phải đảm bảo hệ thống doanh nghiệp nhà nước của mình hoạt động minh bạch, tuân thủ những nguyên tắc thị trường thay vì mệnh lệnh hành chính. Đồng thời, bí mật thương mại và sáng chế phải được bảo hộ tốt hơn; hạn chế đối với doanh nghiệp nước ngoài phải được lược bớt. Ngoài ra, Hiệp định cũng yêu cầu tạo môi trường tự do để thương mại điện tử và hoạt động chuyển dữ liệu xuyên biên giới được thuận lợi.

Những vấn đề nêu trên không dễ thực hiện. Hài hòa hóa chính sách mà Trung Quốc đang triển khai với yêu cầu đặt ra trong CPTPP cần các cải cách mạnh mẽ. Tuy nhiên, như các nhà lập chính sách vẫn thường nói, đừng để bất kỳ thách thức nào cản bước bạn nắm lấy cơ hội. Canada, Nhật Bản, Việt Nam cũng như 8 quốc gia khác ký kết CPTPP để tạo ra động lực thúc đẩy cải cách – vốn bị hạn chế bởi thể chế, môi trường chính trị tại nội bộ đất nước họ. Thực tế cũng cho thấy quốc gia đông dân nhất thế giới đã hưởng lợi từ cải cách kinh tế khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới; CPTPP sẽ giúp hoạt động cải cách, đổi mới trở nên bền vững hơn tại những nước thành viên, cũng như tạo hiệu ứng lan tỏa đến quốc gia khác do cơ chế thực thi của Thỏa thuận này là rất mạnh mẽ.

Các điều khoản trong CPTPP, nếu được thực thi phù hợp sẽ tạo ra một hình ảnh tích cực trong con mắt con nhà hoạch định chính sách của Hoa Kỳ, do nhiều nội dung trong CPTPP đã được lồng vào thỏa thuận ba bên Hoa Kỳ - Mexico - Canada mới đây. Ngay cả khi Mỹ đã rời CPTPP, Trung Quốc vẫn có thể đưa ra cam kết trong quá trình đàm phán song phương về việc áp dụng những điều khoản tương tự nội dung mà Hoa Kỳ đã đồng thuận trong thỏa thuận tự do thương mại Bắc Mỹ thế hệ 2.

Về khía cạnh chính trị, CPTPP sẽ giúp giảm căng thẳng thương mại và tăng cường hoạt động ngoại giao kinh tế của Trung Quốc. Tác động từ việc tham gia Hiệp định sẽ giúp nền kinh tế số hai kết nối với nhiều quốc gia Á châu và Mỹ Latin nhằm thiết lập một hệ thống khu vực mở. Một vài thành viên của CPTPP có thể lo ngại về thách thức cạnh tranh đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc, tuy nhiên, với sức tiêu thụ khổng lồ và xu hướng chấp nhận tuân thủ nguyên tắc thị trường, sự hiện thương mại của đất nước đông dân nhất thế giới tại các châu lục sẽ tiếp tục nhận được chào đón.

Ngoài ra, quan hệ kinh tế và chính trị giữa Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia Đông Nam Á, với sự giúp sức của CPTPP cũng sẽ phát triển lên. Kết nối khu vực theo chiều hướng sâu sắc hơn sẽ tăng cường sức mạnh chính trị và tầm ảnh hưởng của Á châu trên thế giới. Từ góc nhìn toàn cầu, Trung Quốc và khu vực sẽ thúc đẩy những hỗ trợ trọng yếu cho việc hình thành hệ thống thương mại dựa trên luật lệ giữa bối cảnh Hoa Kỳ đang quay lưng với thể chế hiện hữu.

Chắc chắn là ngay cả khi Trung Quốc sẵn sàng gia nhập CPTPP, việc trở thành thành viên chính thức của Thỏa thuận này sẽ không dễ dàng và nhanh chóng. Sự tham gia của nền kinh tế đứng đầu châu Á sẽ làm dấy lên quan ngại trong nội bộ 11 nước thành viên hiện hữu cũng như từ phía Hoa Kỳ về sức ép cạnh tranh do doanh nghiệp Trung Quốc tạo ra. Vậy nhưng, cho dù chặng đường tham gia CPTPP không bằng phẳng, động thái quan tâm của Trung Quốc về việc gia nhập Hiệp định sẽ gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ tới thế giới rằng họ sẵn sàng tuân thủ hệ thống quy tắc quốc tế khi ban hành chính sách trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

Cuối cùng, cần nhận thức rằng việc Trung Quốc gia nhập CPTPP sẽ không làm biến mất căng thẳng hiện tại một cách nhanh chóng. Dù đã trải qua hàng thập kỷ hợp tác trên tất cả lĩnh vực từ an ninh quốc phòng đến phối hợp hoạt động trong các tổ chức quốc tế, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu vẫn còn tranh cãi về nhiều vấn đề. Với sự phát triển của Trung Quốc, mâu thuẫn sẽ tiếp diễn và gia tăng trong thời gian tới. Tuy nhiên, bằng việc gia nhập CPTPP, quốc gia đông dân nhất thế giới sẽ làm giảm nguy cơ tranh chấp thương mại có thể dẫn đến chiến tranh giao thương cùng hệ quả khủng khiếp đi kèm.

Câu nói "một cánh cửa đóng lại, một cánh cửa khác lại mở ra" của Alexander Bell muốn nhắc nhở chúng ta “Đừng chỉ biết đứng nhìn thật lâu và đầy tiếc nuối trước những cánh cửa đã khép lại, đến nỗi quên đi các cánh cửa rộng mở khác đang chào đón chúng ta”. Bằng việc chuyển những thách thức từ cuộc chiến thương mại thành cơ hội để vươn lên dẫn đầu, Trung Quốc có thể đóng góp mạnh mẽ cho kinh tế toàn cầu. Viễn cảnh này đáng để các nhà lãnh đạo của cường quốc kinh tế số hai thế giới cân nhắc nghiêm túc.

Nguồn: SCMP - LA

Từ khóa: Trung Quốc, CPTPP, Hoa Kỳ, chiến tranh thương mại