Cạnh tranh và hợp tác lành mạnh để thúc đẩy hoạt động tài trợ phát triển tại châu Á

adb2709

Các ngân hàng phát triển đa phương mới (MDB), bao gồm Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) và Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) được thành lập vào năm 2014, đại diện cho một làn sóng phân cấp trong các chương trình tài trợ phát triển. Các MDB mới này từng được coi là mối đe dọa đối với các MDB hiện có, như Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB). Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng sự lo sợ này không có cơ sở.

Quản trị hệ thống tài chính phát triển toàn cầu đã thực sự được cải thiện nhờ sự cạnh tranh lành mạnh cũng như hợp tác theo chức năng giữa các MDB mới và cũ. Điều này có nghĩa là tác động của việc phân cấp và thành lập MDB mới không tốt cũng không xấu, mà quan trọng là cách các ngân hàng mới này kết hợp ra sao với những tổ chức hiện có.

Ngay từ đầu đã có những ý kiến cho rằng việc thành lập các MDB mới sẽ tốn một khoản chi phí đáng kể. Lý do là vì việc thành lập tổ chức mới sẽ đi liền với các vấn đề về cơ sở thành viên, phạm vi địa lý và trọng tâm hoạt động khác so với các tổ chức hiện có. Sự khác biệt này sẽ dẫn đến việc phân cấp và phân chia quản trị toàn cầu, đặc biệt là khi Trung Quốc không phải thành viên của Ủy ban hỗ trợ phát triển (DAC) của OECD - cơ quan vốn có chức năng giám sát và điều phối các chương trình hỗ trợ phát triển quốc tế.

Các cuộc tranh luận vẫn tiếp tục với những luận điểm khác nhau như: cạnh tranh không lành mạnh có thể sẽ xảy ra do sự xuất hiện của một hệ thống chắp vá, mỗi tổ chức sẽ tiến hành theo các phương pháp khác nhau và phát triển các hình thức cho vay cũng như giải pháp chính sách của riêng mình.

Tuy vậy, những dấu hiệu về sự cạnh tranh 'không lành mạnh' giữa các MDB mới và cũ vẫn chưa xuất hiện trên thực tế. Thay vào đó, cạnh tranh 'lành mạnh' đã được duy trì. Việc tạo ra hai MDB mới có lợi cho hệ thống tài trợ phát triển hiện tại nói chung, và cho Ngân hàng Thế giới cũng như ADB nói riêng.

Có tất cả ba lý do để kết luận điều này. Thứ nhất, các MDB mới đã giúp lấp đầy một phần khoảng trống tài trợ cho cơ sở hạ tầng khổng lồ mà các nước châu Á phải đối mặt. ADB ước tính các nước châu Á đang phát triển cần đầu tư tới 26 nghìn tỷ đô la Mỹ để đầu tư cơ sở hạ tầng từ năm 2016 đến 2030 - tức là 1,7 nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi năm - nếu khu vực này duy trì đà tăng trưởng, xóa đói giảm nghèo và ứng phó với biến đổi khí hậu. Nguồn lực trong nước và các khoản tài trợ của các MDB cũ không đủ để đáp ứng nhu cầu này.

Các MDB mới cũng khuyến khích Ngân hàng Thế giới và ADB chú ý nhiều hơn đến cơ sở hạ tầng, dẫn tới việc các ngân hàng đua nhau tài trợ cho những chương trình phát triển cơ sở hạ tầng, và kéo theo cuộc bùng nổ về hạ tầng. Năm 2015, Ngân hàng Thế giới công bố phát động chương trình "Cơ sở hạ tầng toàn cầu", đồng thời ADB đã cơ cấu lại bảng cân đối kế toán và tăng cường khả năng cho vay. Sau Hội nghị thượng đỉnh Brisbane vào năm 2014, G20 cũng đã thành lập Trung tâm cơ sở hạ tầng toàn cầu tại Sydney.

Thứ hai, việc thành lập các MDB mới đã khiến các MDB hiện tại phải ‘hợp lý hóa’ quy trình hoạt động của mình. Ngân hàng Thế giới và ADB từng bị buộc tội quan liêu và áp dụng những thủ tục nghiêm ngặt dẫn đến hoạt động kém hiệu quả. Trong khi đó, các tổ chức mới thành lập đã khắc phục được những nhược điểm này. Sự nhiệt tình trong vấn đề đảm bảo khách hàng cũng như nỗ lực tham gia vào các chương trình nghị sự phát triển đã khuyến khích những MDB mới đẩy nhanh quy trình phê duyệt các dự án so với các ngân hàng hiện tại.

Thứ ba, cạnh tranh ‘lành mạnh’ mang lại lợi ích cho chính các ngân hàng mới. AIIB và NDB cần phải nắm bắt cơ hội thay vì chủ quan cho rằng mình có lợi thế khi các nước đang phát triển không hài lòng với MDB truyền thống. Các MDB mới cần đảm bảo hoạt động hiệu quả, cạnh tranh kinh doanh cũng như công bố rõ ràng cho người dân các thông tin liên quan tới sự tác động của dự án lên xã hội và môi trường nơi đầu tư.

Sự hợp tác chặt chẽ và bổ sung lẫn nhau về mặt chức năng giữa MDB cũ và mới cũng rất mạnh mẽ, xuất phát từ các bản ghi nhớ (MOU) mà Ngân hàng Thế giới và ADB đã ký với AIIB và NDB. Các lĩnh vực chức năng hợp tác trong MOU bao gồm chia sẻ kiến thức và thông tin; hợp tác cấp quốc gia, ngành hoặc lĩnh vực cụ thể; tư vấn thường xuyên và đồng tài trợ. Cho đến nay, hầu hết các dự án được tài trợ bởi AIIB và NDB đã được đồng tài trợ với Ngân hàng Thế giới hoặc ADB.

Cạnh tranh ‘lành mạnh’ và bổ sung chức năng lẫn nhau đã xác lập hình thức liên kết giữa MDB cũ và mới trong mối quan hệ với lợi ích của các nước đang phát triển trên khắp châu Á. Trong tương lai, các MDB mới và cũ nên tìm cách nâng cao hơn nữa những lợi ích này đồng thời giảm thiểu chi phí của cạnh tranh ‘không lành mạnh’ hoặc cuộc đua xuống đáy.

Với vai trò là cơ quan giám sát toàn cầu cho các tổ chức kinh tế quốc tế, G20 có thể giúp thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh trong khuôn khổ hợp tác. Tại Hội nghị thượng đỉnh Seoul năm 2011, G20 đã ban hành một số nguyên tắc hợp tác giữa Quỹ tiền tệ quốc tế và các thỏa thuận tài chính khu vực. Các nguyên tắc tương tự sẽ hữu ích trong việc tăng cường hợp tác giữa các MDB cũ và mới.

Các ngân hàng vẫn phải nỗ lực tiếp tục cải cách quản trị Ngân hàng Thế giới cũng như hỗ trợ các thị trường mới nổi năng động tăng cường tiếng nói. Những nỗ lực cải cách trong quá khứ đã diễn ra với tốc độ chóng mặt nhưng vẫn cần tăng tốc hơn nữa hoặc xác định một phương thức hoàn toàn mới. Các tổ chức của Trung Quốc hoặc do Trung Quốc lãnh đạo cũng nên tham gia vào OECD, DAC để tăng tính minh bạch trong các chương trình hỗ trợ.

Pradumna B Rana là Phó giáo sư và Điều phối viên của Chương trình Kinh tế Chính trị Quốc tế tại Trung tâm Nghiên cứu Đa phương thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: MDB, ngân hàng, chương trình hỗ trợ, AIIB, ADB, ngân hàng thế giới, cạnh tranh lành mạnh, cạnh tranh không lành mạnh