Canada nên bước đi thận trọng trong quan hệ thương mại với Trung Quốc

USMCA0910

Tác giả: Colin Robertson – nguyên là nhà ngoại giao và hiện đang là phó chủ tịch và đồng sáng lập Viện các vấn đề toàn cầu của Canada. Ông tham gia biên soạn Báo cáo Diễn đàn chính sách công.

Hiện nay, trước sự xuất hiện của Hiệp định Mỹ - Canada - Mexico (USMCA), Trung Quốc mong muốn có được một thỏa thuận thương mại với Canada. Thủ tướng Canada Justin Trudeau đã đáp lại rằng Canada rất sẵn lòng. Cải thiện quan hệ thương mại với Trung Quốc sẽ có lợi cho mục tiêu đa dạng hóa thương mại của quốc gia Bắc Mỹ. Tuy nhiên, Canada cần tính toán thận trọng.

Thắt chặt thêm quan hệ với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới có tốc độ tăng trưởng gấp đôi Mỹ và EU là điều dễ hiểu. Ngoài phương diện kinh tế, Canada và Trung Quốc còn có mối quan hệ nhân dân hết sức phát triển: Trung Quốc là nước có số lượng du học sinh đông nhất tại Canada; du khách Trung Quốc cũng chiếm một tỷ lệ hai con số trong tổng số khách du lịch đến Canada hằng năm; và 10% người nhập cư vào Canada gần đây là đến từ Trung Quốc.

Vậy thì, vấn đề không phải là có nên mở rộng quan hệ với Trung Quốc hay không, mà là hoạt động này nên diễn ra theo phương thức nào là tốt nhất.

Theo báo cáo của Diễn đàn chính sách công với tựa đề “Đa dạng nhưng không phụ thuộc”, quá trình đàm phán một hiệp định thương mại hoàn chỉnh có thể mất 10 năm. Tháng 12 năm ngoái, Thủ trướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã từ chối đề nghị của Thủ tướng Canada Trudeau về một quan hệ đối tác kinh tế mật thiết hơn, vì không chấp nhận ý tưởng đưa các quyền về giới và người bản địa - hai yếu tố không thể thiếu trong chương trình nghị sự về thương mại tiến bộ của Thủ tướng Trudeau – vào trong hiệp định thương mại giữa hai nước. Trung Quốc đã không sẵn lòng thay đổi, vậy Canada sẽ quyết định từ bỏ chương trình nghị sự tiến bộ?

Diễn đàn Chính sách công đã đề xuất biện pháp khác để xúc tiến chương trình trên, đó là ký kết các thỏa thuận theo lĩnh vực, bắt đầu từ lĩnh vực thực phẩm nông nghiệp, nguồn tài nguyên thiên nhiên, vấn đề chăm sóc người lớn tuổi, tiền lương hưu, cho đến các vấn đề như khí hậu. Các thỏa thuận này sẽ xây dựng niềm tin giữa hai nước, và tạo ra động lực để thúc đẩy thêm nhiều bước tiến hơn nữa.

Cũng giống như các nước châu Á khác, Trung Quốc đang ngày càng nghi ngờ về khả năng Canada sẽ nhập khẩu hàng từ Trung Quốc. Chỉ một đường ống dẫn khí hóa lỏng (LNG) là chưa đủ.

Trung Quốc sẽ đòi hỏi Canada phải mở cửa đầu tư cho các doanh nghiệp nhà nước (SOEs) của nước này. Trung Quốc cho rằng, cơ chế tiếp nhận đầu tư hiện nay của Canada, có từ thời chính phủ của nguyên Thủ tướng Harper từ năm 2012, là không công bằng. Liệu Canada đã sẵn sàng để nới lỏng các quy định của mình?

Có một lựa chọn thứ ba – đó là khuyến khích Trung Quốc gia nhập Hiệp định Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Hiệp định này đã bao gồm các quy định về SOEs, tiêu chuẩn lao động và môi trường, quyền sở hữu trí tuệ, và bao gồm một cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc. CPTPP nên trở thành một hiệp định tiêu chuẩn cho khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương. Mô hình của Trung Quốc – Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) – không thể nào bì được các tiêu chuẩn cao trong CPTPP.

Nhưng tất cả các biện pháp trên đều có thể bị phá sản. Dù thích hay không thích, Canada vẫn đang mắc kẹt trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc, với “điều khoản Trung Quốc” trong USMCA là một hành động leo thang mới đây nhất. Mặc dù Canada vẫn chưa tiến gần đến một cuộc đàm phán chính thức với Trung Quốc, việc tham khảo kinh nghiệm của các đối tác thương mại lớn của Canada trong quan hệ thương mại với Trung Quốc sẽ là một cách làm hữu ích.

Trung Quốc đã lợi dụng Mỹ và đặt ra mối đe dọa lớn cho Mỹ. Và để đối phó với Trung Quốc, Mỹ đã tiến hành các chính sách như hiện nay. Cách tiếp cận của Donald Trump – hăm dọa, khoa trương, và đánh thuế - đang phản tác dụng và dẫn đến sự trã đũa. Canada sẽ cần phải cẩn thận hơn để không bị liên lụy từ cuộc chiến.

Ban lãnh đạo Trung Quốc muốn cải cách hệ thống quản trị toàn cầu để phản ánh tầm cỡ siêu cường của Trung Quốc. Nhưng Trung Quốc chỉ ủng hộ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ bằng lời lẽ. Trên thực tế, hành vi trọng thương của nước này, từ việc trợ cấp trong nước cho đến việc ép buộc các doanh nghiệp nước ngoài chuyển giao công nghệ, là nguyên nhân chính châm ngòi cho cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Hành vi xâm nhập mạng của Trung Quốc – vì mục đích tình báo và thu lợi thương mại – đã được nêu chi tiết trong báo cáo hàng năm của các cơ quan về sở hữu trí tuệ của Mỹ. Mặc dù các biện pháp của chính quyền Trump khá khó chịu, EU, Nhật Bản và Bắc Mỹ vẫn cần phải bảo vệ trật tự dựa trên nguyên tắc của toàn cầu.

Trung Quốc đã không đi theo đường lối chính trị, kinh tế và ngoại giao theo cách mà các nước phương Tây mong muốn. Nhưng hi vọng và mơ tưởng muốn cải cách Trung Quốc không phải là điều mới, mà đã có từ rất lâu. Trong cuốn sách mới đây, Daniel Kurtz-Phelan đã viết về các nỗ lực không thành công của Tổng chỉ huy quân sự Mỹ George Marshall trong việc hướng Trung Quốc đi theo chế độ dân chủ tự do sau Thế chiến thứ II. Nhiệm vụ Trung Quốc là một bài học quan trọng đối với các nhà làm chính sách ngoại giao khi tiến hành các hoạt động ngoại giao với Châu Á.

Mùa thu này, thủ tướng Canada sẽ gặp gỡ các người đứng đầu để thảo luận về đa dạng hóa thương mại. Tìm ra giải pháp trong vấn đề Trung Quốc là bước đi cần thiết. Canada thực sự mong muốn điều gì? và sẵn sàng nhượng bộ điều gì?

Canada cần phải tiến hành các hoạt động để tiếp nối mối quan hệ giữa hai nước, thông qua các chuyến thăm cấp bộ trưởng và thông qua các cuộc thảo luận kênh II được tổ chức bởi Viện Trung Quốc thuộc Đại học Alberta.

Sẽ hữu ích hơn nếu Đảng Bảo thủ liên bang cũng đồng tình với quan điểm trên. Không ai mong muốn hiệp định nối gót, nhưng việc điều chỉnh lại các mục tiêu – như đã được chứng kiến trong quá trình đàm phán USMCA – là nhằm phục vụ lợi ích quốc gia. Điều này cũng đảm bảo cho tính liên tục khi các chính phủ thay đổi.

Việc Canada tăng cường quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc vì các lợi ích thương mại và hơn thế nữa là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, nên tiến hành quan hệ với Trung Quốc như thế nào, câu hỏi này chỉ có lời đáp sau khi Canada đã nghiên cứu kỹ càng và thấu đáo.

Nguồn: The Globe and Mail – TQ

Từ khóa: hiệp định thương mại, Trung Quốc, Canada