7 điểm khác biệt chính giữa mô hình thương mại “Chequers” và “Canada cộng”

Brexit27032018

Kế hoạch Chequers về mối quan hệ giữa Anh Quốc và EU hậu Brexit của Thủ tướng Anh Theresa May đã bị phản đối khá gay gắt trong cuộc gặp phi chính thức với các lãnh đạo EU tại Salzburg vào trung tuần tháng 9.

Bản kế hoạch này khơi lại cuộc thảo luận nảy lửa về một phương án thay thế khác, đó là mô hình “Canada cộng” - nghĩa là phát triển lên từ thỏa thuận hiện nay của EU với Canada (còn gọi là Hiệp định CETA). Một số người thuộc phe Brexit đã bày tỏ sự ủng hộ dành cho cách tiếp cận trên, xuất phát từ một nghiên cứu của Viện về các Vấn đề Kinh tế. Bà May nhấn mạnh rằng, một thỏa thuận được mở rộng từ Hiệp định với Canada sẽ còn tệ hơn trường hợp không có thỏa thuận.

Cả kế hoạch Chequers và Canada-cộng đều đề xuất áp thuế 0% đối với tất cả hàng hóa được giao dịch giữa Vương Quốc Anh và EU, và cho phép Anh Quốc hoàn toàn tự do trong xây dựng các chính sách thương mại của mình với các nước khác. Tuy nhiên, kế hoạch Chequers lại muốn đánh thuế đối với các hàng hóa từ EU vào Anh nhưng đích đến cuối cùng lại quay về EU. Giả thiết chung là, sau Brexit Anh Quốc sẽ giảm thuế thấp hơn mức thuế chung của EU, áp dụng chung cho toàn bộ các nước, hoặc cho một vài nước cụ thể sẽ ký Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Anh.

Tựu trung lại, có 7 điểm khác biệt nổi bật trong thương mại hàng hóa giữa hai kế hoạch trên.

Quy tắc xuất xứ trong xuất nhập khẩu giữa Vương Quốc Anh và EU

Quy tắc xuất xứ (ROOs) được sử dụng trong các FTA để xác định hàng hóa nào có thể xuất khẩu miễn thuế sang nước đối tác và hàng hóa nào thì không. Dòng chảy thương mại được tự do hơn nếu không có quy tắc xuất xứ, bởi vì nhà xuất khẩu không cần phải chứng minh xuất xứ hàng hóa, và không gặp rủi ro bị tính thuế chỉ bởi vì không đáp ứng được quy tắc.

Theo mô hình Chequers, sẽ không có ROOs giữa Anh và EU, bởi vì bất kỳ hàng hóa nào đi vào EU bằng đường Anh đã phải trả mức thuế của EU.

Còn trong Mô hình Canada-cộng, ROOs là cần thiết. Bởi vì nếu không có ROOs đối với hàng hóa qua lại giữa Anh và EU, các nhà xuất khẩu từ bên ngoài EU có thể xuất khẩu vào Anh với mức thuế thấp hơn, và sau đó vận chuyển hàng qua EU mà không phải chịu thêm thuế, làm ảnh hưởng đến nguồn thu thuế của EU.

Theo dõi hàng hóa nhập khẩu khi ở trong thị trường Vương Quốc Anh

Một hiệp định theo kiểu Chequers sẽ đòi hỏi hàng nhập khẩu vào Anh từ các nước bên ngoài EU phải được theo dõi để đảm bảo nhà nhập khẩu trả đúng mức thuế. Nếu không xác định rõ được hàng hóa nhập khẩu sẽ được tiêu thụ ở Anh hay EU, nhà nhập khẩu phải trả mức thuế cao hơn giữa hai loại thuế - và trong trường hợp này là mức thuế của EU. Nhà nhập khẩu sau đó có thể xin hoàn lại thuế nếu có thể chứng minh sau đó rằng hàng hóa của họ được tiêu thụ ở Anh (bằng các biện pháp theo dõi sau nhập khẩu).

Sách trắng của chính phủ Anh phát hành hồi Tháng Bảy – với tên gọi các đề xuất Chequers – kiến nghị 16% hàng nhập khẩu từ các nước bên ngoài EU sẽ cần phải được theo dõi. Con số 16% là một ước tính thấp, dựa trên giả thiết là ngay khi hàng hóa vừa vào Anh đã có thể xác định rõ ràng đích đến của hàng hóa là ở Anh hay EU; trong khi trên thực tế, có đầy trường hợp chỉ xác định được đích đến của hàng hóa sau một khoảng thời gian.

Còn trong mô hình kiểu Canada-cộng, theo dõi hàng hóa là không cần thiết. Đầu tiên, hàng hóa khi nhập khẩu vào Anh sẽ phải trả mức thuế của Anh Quốc. Sau đó, hàng hóa có thể từ Anh nhập miễn thuế vào EU khi, và chỉ khi, hàng hóa đó được kết hợp vào các hàng hóa khác và đáp ứng được quy tắc xuất xứ của EU, nếu không, sẽ phải trả thêm thuế của EU khi nhập khẩu vào EU.

Các thủ tục kiểm tra tại biên giới

Trong thỏa thuận theo kiểu Chequers, các thủ tục kiểm tra tại cửa khẩu như tiêu chuẩn thực phẩm (ví dụ, gà rửa bằng chất clo) sẽ được hài hòa với quy định của EU thông qua một “bộ quy tắc chung”. Việc này để đảm bảo sẽ không có việc kiểm tra hàng hóa khi qua lại giữa Anh và EU, và vì vậy, doanh nghiệp sẽ không cần phải lo lắng trong quá trình thông quan.

Trong một Hiệp định khiểu Canada_cộng, sẽ không có cam kết về hài hóa hóa quy định giống như trên. “Cộng” ở đây có nghĩa là Anh và EU sẽ công nhận lẫn nhau quy định của mỗi bên. Điều này cũng sẽ hạn chế phần nào nhu cầu kiểm tra tại cửa khẩu. Tuy nhiên, các hiệp định thừa nhận lẫn nhau thường khó đạt được đồng thuận, mất nhiều thời đàm phán, và thông thường chỉ giải quyết được các loại hàng hóa trong phạm vi hẹp. Hơn nữa, các hiệp định này phải được đàm phán lại mỗi khi cho sự thay đổi trong quy định của các bên.

Hài hóa các quy định khác

Đề xuất Chequers đưa ra ít cam kết về việc sẽ cân chỉnh quy định về việc làm và môi trường giữa Anh và EU. Nhưng trong một hiệp định toàn diện, Anh vẫn có thể đưa ra một số cam kết.

Còn trong thỏa thuận kiểu Canada-cộng, sẽ không cần phải cân chỉnh về các vấn đề trên, trừ phi điều đó được thống nhất trong các cuộc đàm phán giữa hai bên. Tuy nhiên, EU có thể đề nghị Anh không được nới lỏng các quy định trong nước, bằng không, EU sẽ ít nhượng bộ Anh hơn trong các vấn đề khác.

Đường biên giới cứng tại Ireland

Bản kế hoạch Chequers mong muốn xóa bỏ đường biên giới cứng giữa Bắc Ireland và Cộng hòa Ireland, bởi vì theo đề xuất này, hàng hóa khi qua lại giữa Anh và EU đã phải trả một mức thuế hợp lý và đã phải thỏa mãn tất cả các quy định được yêu cầu để thông quan.

Còn trong Hiệp định kiểu Canada-cộng, đường biên giới cứng là vấn đề gần như không thể tránh khỏi. Những người ủng hộ hiệp định kiểu Canada-cộng nói rằng, công nghệ có thể xóa bỏ nhu cầu về cửa khẩu, tuy nhiên, nhu cầu kiểm soát là không thể tránh khỏi ngay cả khi có công nghệ. Hoạt động giao thương giữa hai bờ Nam, Bắc của Ireland sẽ không tránh khỏi bị cản trở.

Tình trạng tắt nghẽn ở cảng

Vì kế hoạch Chequers hướng tới bảo toàn tình trạng giao thương hiện tại giữa Anh và EU, thế nên bản kế hoạch này tuyên bố sẽ không gây ra tình trạng tắt nghẽn.

Còn trong kế hoạch Canada-cộng, chỉ cần một lượng nhỏ các thủ tục kiểm soát biên giới cũng sẽ tạo ra hàng dài nối đuôi nhau và tình trạng lộn xộn ở các cảng biển dùng phục vụ hoạt động giao thương giữa Anh và EU – trong đó, đáng chú ý nhất là cảng Dover. Các cảng khác (sau khi được cải tiến) có thể được sử dụng để hỗ trợ cho cảng Dover, nhưng phương án này sẽ tốn thêm chi phí và cần có thời gian.

VAT

Chequers đề xuất Anh vẫn sẽ ở lại hệ thống VAT của EU. EU vẫn không chắc liệu họ có mong muốn điều này hay không, vì vậy, cho đến nay, có rất ít thảo thuận thực tế về vấn đề này.

Theo thỏa thuận Canada-cộng, Vương Quốc Anh vẫn có cơ hội đàm phán để ở lại hệ thống VAT của EU. Tuy nhiên, với mức độ phối hợp thấp hơn trong kế hoạch này so với kế hoạch Chequers, khó có khả năng EU sẽ đồng ý đề xuất. Bên cạnh đó, bản thân kế hoạch Canada-cộng đã đòi hỏi đường biên giới cứng, vì vậy, quản lý thuế VAT tại biên giới cũng chỉ là một vấn đề phụ.

Điều gì đang bỏ lỡ

Cả hai kế hoạch đều chưa xử lý thỏa đáng lĩnh vực dịch vụ và thị trường lao động. Về hàng hóa, kế hoạch Chequers có cách tiếp cận tốn kém và bất tiện hơn cho quan hệ giữa Anh và EU, trong khi mô hình đơn giản như Hiệp định EU-Canada – thậm chí được mở rộng thêm – sẽ hợp lý và rõ ràng hơn. Tuy nhiên, mô hình Canada-cộng sẽ làm sụt giảm thương mại song phương của Anh và EU, vì làm phát sinh nhiều thủ tục tốn kém.

Nói tóm lại, không kế hoạch nào thực sự hấp dẫn, nếu đứng trên góc độ kinh tế.

Tác giả: L. Alan Winters – Giám đốc Cơ quan giám sát các Chính sách thương mại Anh và là giáo sư Kinh tế học tại Đại học Sussex.

Nguồn: The Conversation – TQ

Từ khóa: Brexit, Anh, EU, kế hoạch Chequers, Hiệp định Canada