Khi hiệp định thương mại đại diện cho một tầm nhìn toàn cầu

Tuy không dữ dội đến mức như một cuộc chiến tranh giữa hai nền văn minh, nhưng đây chắc chắn vẫn là một cuộc đụng độ giữa hai trường phái đối lập nhau về thương mại.

Tuần trước, giữa lúc Nhật Bản và Liên minh châu Âu vừa ký kết thành công một hiệp định do thương mại, chính quyền Mỹ đã tổ chức phiên điều trần về khả năng áp đặt thuế quan lên xe hơi nhập khẩu từ cả Liên minh châu Âu và Nhật Bản.

Rủi ro không phải chỉ nằm ở việc mặt hàng nào sẽ bị hoặc không bị đánh thuế, mà còn nhiều hơn thế. Cho dù vậy, một kết quả thắng lợi dành cho hiệp định hương mại giữa Brussel và Tokyo sẽ làm tiền đề cho triển vọng thắt chặt các mối quan hệ giữa hai khu vực và làm giảm ảnh hưởng của Washington lên sân chơi toàn cầu.

Hiệp định Thương mại Tự do Nhật Bản-EU chắc chắn là một thỏa thuận đầy tham vọng. Cùng nhau, cả hai bên sẽ đại diện cho gần 1/3 GDP toàn cầu, và thỏa thuận này cuối cùng sẽ xóa bỏ tất cả các mức thuế quan trên mọi lĩnh vực, cho phép các mặt hàng nông nghiệp từ châu Âu có thể thâm nhập vào nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, và sản phẩm xe hơi Nhật Bản sẽ không phải chịu mức thuế quan 10% của EU.

Ngoài ra, nhiều rào cản phi thuế quan cũng sẽ được gỡ bỏ, điều này sẽ cho phép cả hai quốc gia có thể hợp tác dựa trên những luật lệ và tiêu chuẩn tương đồng. Nhờ vào thỏa thuận này, các tập đoàn Nhật Bản có thể đầu tư dễ dàng hơn vào các công ty châu Âu, trong khi các công ty châu Âu thì có thể đấu thầu dễ dàng hơn trong các dự án của Nhật Bản, trong đó có lĩnh vực công cộng và các ngành nghề mà trước đây không mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài như chăm sóc sức khỏe.

Đối với Nhật Bản, thời điểm ký kết FTA này là không thể nào hoàn hảo hơn, khi mà thỏa thuận sẽ có hiệu lực vào đầu năm 2019, thời điểm mà Anh dự kiến sẽ rời khỏi EU. Từ cuối những năm 1980, đối với phần lớn các công ty Nhật Bản, nước Anh là cửa ngõ để thâm nhập vào lục địa châu Âu, và Nhật Bản đã trở thành nước có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn thứ tư ở Anh quốc.

Thủ tướng Shinzo Abe từng cật lực vận động hành lang để thuyết phục các lãnh đạo Anh quốc tiếp tục ở lại EU, cảnh báo rằng Brexit có thể sẽ dẫn đến một cuộc di cư của hơn 1,100 công ty Nhật Bản đặt tại Anh, chuyển các hoạt động của họ sang lục địa Châu Âu.

Bằng cách ký kết một FTA với EU, tương lai của Nhật Bản tại châu Âu sẽ không còn phải phụ thuộc vào cách mà người Anh xử lý những rối loạn nội bộ gây ra bởi Brexit.

Không những vậy, thành tựu lớn nhất mà FTA Nhật Bản-EU đạt được chính là nó đi ngược hoàn toàn với con đường hiện tại của Mỹ. Với quyết định rút Mỹ ra khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) chỉ trong tuần đầu nhậm chức vào năm 2017, chính quyền Trump đang theo đuổi một chính sách thương mại đơn phương. Mục tiêu to lớn nhất của Trump là làm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ, hiện đang ở mức trên dưới 500 tỷ USD. Trung Quốc là nước có thâm hụt thương mại cao nhất với Mỹ, và Nhà Trắng đang áp đặt thuế quan một cách quyết liệt lên các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc với tổng trị giá 200 tỷ USD.

Theo IMF, với việc Bắc Kinh được dự đoán sẽ trả đũa bằng những chính sách tương tự, một cuộc chiến thương mại sắp xảy ra giữa nền kinh tế lớn nhất và lớn thứ hai trên thế giới có nguy cơ sẽ làm cho GDP toàn cầu thất thoát khoảng 430 tỷ USD.

Cùng lúc đó, chính quyền Trump lại đang lân la tìm cách áp thuế lên các nước đồng minh chính trị lâu đời của Mỹ. Họ đã khởi đầu với việc đánh thuế lên nhôm và thép nhập khẩu từ các nước đối tác quan trọng, trong đó có Nhật Bản, viện dẫn Điều luật 232 trong Đạo luật Thương mại Mở rộng năm 1962, đạo luật cho phép Tổng thống được quyền điều chỉnh mức độ nhập khẩu nhằm bảo vệ an ninh quốc gia.

Thứ năm tuần trước (19/7), Bộ Thương mại Hoa Kỳ tổ chức một phiên điều trần về những hệ quả có thể xảy ra nếu áp đặt mức thuế 25% dưới danh nghĩa an ninh quốc gia lên các mặt hàng xe hơi và phụ tùng xe hơi nhập khẩu từ EU, Nhật Bản, Mexico, Canada, Đài Loan, Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia và Nam Phi.

Các doanh nghiệp nước ngoài phản đối, cho rằng những chính sách thuế quan như thế sau cùng sẽ gây thiệt hại cho người tiêu dùng và công nhân của Mỹ, vì nó sẽ làm tăng giá thành và làm mất nhiều việc làm trên toàn nước Mỹ.

Bằng cách ký kết một hiệp định thương mại song phương, Nhật Bản và EU đã chứng minh rằng, ở bên ngoài lãnh thổ nước Mỹ, niềm tin của thế giới vào các thỏa thuận thương mại vẫn còn rất mãnh liệt.

Nhật Bản vẫn kiên quyết trung thành với cam kết sẽ đảm bảo cho TPP tiếp tục tồn tại, kể cả khi không có Mỹ, cùng lúc đó họ cũng tiếp tục thúc đẩy Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) ở châu Á, một hiệp định bao gồm cả Trung Quốc.

Hiện tại, EU vẫn đang ở trong quá trình đàm phán các thỏa thuận với Úc, Chile, Canada và Mexico.

Khi mà khả năng về một cuộc chiến tranh thương mại ngày càng tăng do các quốc gia nóng lòng tìm cách trả đũa chính sách thuế quan của Hoa Kỳ, Washington đang có nguy cơ tự cô lập mình ra khỏi xu hướng ủng hộ tự do thương mại trên toàn cầu, và sẽ bị cả thế giới bỏ rơi.

Nguồn: Japan Times - HN

Từ khóa: toàn cầu hóa, RCEP, CPTPP, Hiệp định tự do thương mại, hội nhập, chủ nghĩa bảo hộ, chiến tranh thương mại