Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Diễn đàn AGOA 2018 – được đặt tên theo Đạo luật Cơ hội và Tăng trưởng châu Phi được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2000 và sửa đổi vào năm 2015 cho phép đạo luật tiếp tục được gia hạn đến năm 2025 – có thể trở thành một bước ngoặt trong quan hệ thương mại giữa Mỹ và châu Phi. Theo đạo luật này, Mỹ đã xóa bỏ thuế nhập khẩu cho hơn 1,800 sản phẩm từ các nước châu Phi Hạ Sahara (với điều kiện các nước này phải đạt được tiến bộ liên tục trong hàng loạt vấn đề: kinh tế thị trường, quy định pháp luật và chủ nghĩa đa nguyên, loại bỏ các rào cản đầu tư và thương mại đối với Mỹ, nhân quyền, tiêu chuẩn lao động, đấu tranh chống tham nhũng, và các chính sách kinh tế giảm nghèo, v.v…). Ngoài ra, Mỹ cũng miễn thuế cho thêm 5000 sản phẩm nhập khẩu khác từ châu Phi thông qua chương trình GSP (Thuế quan phổ cập). Tính đến nay, có 40 quốc gia châu Phi đủ điều kiện hưởng ưu đãi từ AGOA.

Chủ nghĩa khu vực và chủ nghĩa song phương

Trong tuần này, bộ trưởng các nước châu Phi sẽ đến Washington tham dự Diễn đàn AGOA, tiếp nối thành công của Hiệp định thương mại tự do châu lục Châu Phi (còn gọi là AfCFTA) mới vừa được ký kết vào tháng Ba. Khi đi vào hiệu lực, AfCFTA sẽ loại bỏ thuế quan đối với 90% mặt hàng, và cho phép hàng hóa và dịch vụ được dịch chuyển tự do. Hiệp định này là trung tâm của chương trình phát triển kinh tế và hội nhập khu vực trên khắp châu lục.

Trong lúc châu Phi đang củng cố quan hệ thương mại nội khối, chính quyền của tổng thống Donald Trump đã đưa ra đề xuất mới cho quan hệ thương mại Hoa Kỳ - châu Phi trong tương lai, và mong muốn thiết lập một “hiệp định thương mại tự do kiểu mẫu cho các nước đang phát triển”. Theo các nguồn tin bên trong Nhà Trắng, Kenya, Côte d’Ivoire, và Ghana là 3 nước đầu tiên đang được Mỹ cân nhắc để thí điểm mô hình.

Câu hỏi được đặt ra là, liệu diễn đàn AGOA lần này có giúp quan chức trong chính quyền Mỹ và bộ trưởng các nước châu Phi tìm ra tiếng nói chung trong cách định hình mối quan hệ thương mại Mỹ - châu Phi về sau? Đặc biệt là, liệu tham vọng về một khu vực thương mại tự do trên khắp lục địa của châu Phi, được lồng ghép trong AfCFTA, có hài hòa được được mô hình thương mại tự do song phương của chính quyền Trump hay không? AfCFTA nên trở thành công cụ lý tưởng để củng cố quan hệ thương mại Hoa Kỳ - châu Phi, tiến tới hình thành một hiệp định giữa châu Phi-ở cấp độ châu lục-và Mỹ. Đến năm 2030, châu Phi sẽ có dân số 1.7 tỷ người và là một thị trường tiêu dùng trị giá 6.7 nghìn tỷ USD. AfCFTA – với các lợi thế về cơ chế hải quan một cửa, chi phí kinh doanh giảm thấp, kinh tế quy mô, giảm thuế và tăng cường thương mại – sẽ mở ra nhiều cơ hội góp phần tạo thêm việc làm cho Mỹ. Tuy nhiên, AfCFTA vẫn chưa đi vào hiệu lực, và một số nước châu Phi – trong đó có các ông lớn về kinh tế như Nigeria – vẫn chưa gia nhập sáng kiến này. Vì vậy, liên minh châu Phi cấp thiết phải áp dụng một chiến lược chủ động hơn nữa trong quan hệ với Mỹ, và đề xuất với Mỹ về một quan hệ đối tác lục địa hấp dẫn, nhằm khai thác được lợi ích của nhau.

Nhìn bên ngoài, đây là một nhiệm vụ không dễ dàng gì cho liên minh châu Phi và AfCFTA, vì rất khó để dung hòa hai cách tiếp cận khác nhau cho mối quan hệ thương mại Mỹ - châu Phi trong tương lai. Trên thực tế, Mỹ đã từng cố gắng có được một hiệp định thương mại tự do với châu Phi và Liên minh hải quan Nam Phi từ hơn một thập kỷ trước, tuy nhiên, ý định này đã thất bại. Hơn nữa, các hiệp định thương mại tự do có Mỹ tham gia đều mang đặc điểm toàn diện, phức tạp và mất nhiều thời gian đàm phán. Hiện nay, quan hệ thương mại của Trung Quốc với châu Phi tăng lên nhanh chóng, và liên minh châu Âu cũng đã có Hiệp định đối tác Kinh tế với châu Phi, điều này đang ngày càng đẩy các hàng hóa xuất khẩu của Mỹ vào thế cạnh tranh bất lợi về thuế ở ngày một nhiều các thị trường châu Phi. Trong bối cảnh đó, một hiệp định thương mại theo mô hình số ít sẽ không giúp gì nhiều cho việc củng cố vị thế của Mỹ trong lĩnh vực thương mại và đầu tư trên khắp lục địa châu Phi – khu vực đang nỗ lực hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Hơn nữa, châu Phi cũng ưa chuộng cách tiếp cận khu vực trong các mối quan hệ thương mại của mình, hơn là các tiếp cận riêng lẻ từng nước với nhau.

Giữa lúc Đại diện Thương mại Mỹ đang nỗ lực để phát triển quan hệ thương mại giữa Mỹ và châu Phi trong tương lai, điều tích cực dành cho châu Phi mà Trump có thể làm lúc này, đó là thúc đẩy thông qua Đạo luật BUILD – một đạo luật về đầu tư - đang được trình lên Quốc hội Mỹ. Nếu được thông qua, đạo luật sẽ cho ra đời Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (USIDFC). Cơ quan này sẽ nhận chuyển giao từ Tập đoàn đầu tư tư nhân hải ngoại (OPIC) nhưng với quy mô tăng gấp đôi và cho phép tổ chức này được đầu tư cổ phần tối đa 20% trong các dự án của Mỹ, bên cạnh một số chức năng mới khác. Và vì châu Phi đang chiếm tỷ trọng lớn nhất trong danh mục đầu tư hiện tại của OPIC, cơ quan USIDFC sắp sửa được thành lập hứa hẹn sẽ đóng vai trò cốt lõi trong bất kỳ kế hoạch tăng cường thương mại của Mỹ tại châu Phi.

Hướng tới tìm ra một nền tảng chung

Diễn đàn AGOA 2018 có thể là một bước ngoặt trong quan hệ thương mại Hoa Kỳ - châu Phi. Trước đó, liên minh châu Phi cũng đã đạt được bước tiến quan trọng trong quan hệ thương mại với Mỹ, thông qua việc tổ chức các đợt đánh giá lại kết quả của AGOA được diễn ra mỗi năm một lần, và cùng với các tổ chức đối tác (Ủy ban Kinh tế Liên Hiệp Quốc về châu Phi và các cộng động kinh tế khu vực) tổ chức diễn đàn AGOA. Tuy nhiên, nếu như châu Phi không thành công trong việc đưa cách tiếp cận lục địa vào trong chương trình nghị sự trong suốt thời gian diễn ra Diễn đàn, các nước này nên nhanh chóng chuyển sang chiến lược toàn diện dựa trên bằng chứng, chiến lược này sẽ cung cấp nhiều lựa chọn cho Mỹ để phục vụ tốt nhất lợi ích của cả hai, thúc đẩy chương trình nghị sự 2063 và viễn cảnh của châu lục, và làm cho Mỹ trở nên cạnh tranh hơn trong bối cảnh Trung Quốc và EU đang thắng thế. Một chiến lược tất cả cùng thắng sẽ là con đường sắp tới cho cả hai.

Nguồn: Viện Brookings – TQ

Từ khóa: diễn đàn AGOA 2018, bước ngoặt, quan hệ thương mại, Mỹ, châu Phi