Điều gì sẽ xảy ra với Mexico nếu NAFTA bị gỡ bỏ?

NAFTA 2 KLTT

Kể từ tháng 5 năm 2017, thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump ra thông báo muốn đàm phán lại Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), đến nay đã có 7 cuộc hội đàm được tổ chức. Những cuộc gặp gỡ này càng kéo dài, Mexico càng phải chuẩn bị cho những gì sẽ xảy ra nếu ông Trump kết thúc đàm phán NAFTA.

1. NAFTA có thể kết thúc như thế nào?

Nếu quyết định rút khỏi NAFTA, ông Trump sẽ phải thông báo trước 6 tháng cho các bên tham gia ký kết là Canada và Mexico. Nhưng không rõ ông có thể tự mình thực hiện bước đi này hay không. NAFTA được thông qua bởi nghị viện Hoa Kỳ vào năm 1993, do đó, các nhà làm luật Hoa Kỳ có khả năng bỏ phiếu nhằm ngăn chặn việc bãi bỏ nó. Hơn nữa, các nhà xuất khẩu, nhập khẩu, các tổ chức thương mại có thể khởi kiện. Nếu ông Trump chiếm ưu thế, quan hệ thương mại giữa các nước Bắc Mỹ gần như sẽ trở lại các nguyên tắc của WTO năm 1995, gần như cùng thời gian ra đời của NAFTA. Theo đó, thuế quan xuất khẩu trung bình từ Mỹ đi Mexico có thể trở về mốc 7%; còn thuế nhập khẩu trung bình từ Mexico vào Mỹ sẽ là 3.5% .

2. Điều này sẽ ảnh hưởng thế nào đến hàng xuất khẩu của Mexico?

Kết quả sẽ không mấy dễ chịu. Tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2016 của Mexico đạt 401.2 triệu USD, trong đó có 73.3% đến Mỹ, và 7% đến Canada. Chỉ khoảng một nửa giá trị xuất khẩu của Mexico đến Mỹ bị điều chỉnh bởi NAFTA, một phần bởi các thủ tục hành chính phức tạp. Fitch Ratings (hãng đánh giá tín nhiệm độc lập) cho biết các nhà sản xuất, bất động sản và công ty bán lẻ ở Mexico có thể chịu tổn thất lớn nhất. Mặt khác, xuất khẩu bơ có thể ổn định do nhu cầu tiêu thụ của người Mỹ tăng mạnh và họ cũng sẵn sàng trả giá cao hơn.

3. Còn về hàng nhập khẩu?

Theo cam kết trong WTO, Mexico sẽ có nhiều dư địa hơn để tự do nâng hàng rào thuế quan của mình, vì mức thuế “tối huệ quốc” trần của Mexico cao hơn mức thuế “tối huệ quốc” của Mỹ, bởi vì các nền kinh tế phát triển thường sẽ phải cam kết mức thuế thấp hơn các nước đang phát triển. Ví dụ, với mặt hàng bắp ngô, một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Mỹ đến Mexico, Mexico có thể nâng thuế quan đến 37% mà không vi phạm điều luật nào. Động thái đó sẽ giúp ích các nhà sản xuất bắp ngô, những người không ngừng than phiền khi phải cạnh tranh với những doanh nghiệp được chính phủ Hoa Kỳ trợ cấp mạnh mẽ. Nếu Mexico nâng thuế quan, người tiêu dùng sẽ phải gánh chịu chi phí cao hơn.

4. Bao nhiêu việc làm sẽ biến mất?

Rất khó để đưa ra nhận định. Có hàng triệu việc làm liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến NAFTA. Nhưng việc khu vực tự do thương mại kết thúc không có nghĩa là thương mại giữa các nước trong khu vực đó sẽ chấm dứt. Tình huống xấu nhất xảy ra khi các công ty Hoa Kỳ ngừng hoạt động các nhà máy của họ Mexico và chuyển đến một quốc gia khác, như cách mà Ford đã làm năm ngoái khi hủy bỏ kế hoạch xây dựng dây chuyền sản xuất ô tô tại San Luis Potosi, một thị trấn ở Mexico, và chuyển đến Trung Quốc. Khoản đầu tư $1.6 triệu USD này đã được kỳ vọng trực tiếp tạo ra việc làm cho 3,000 người và gián tiếp cung cấp 10,000 công việc khác.

5. Ảnh hưởng đến nền kinh tế Mexico như thế nào?

Oxford Economics ước tính GDP Mexico sẽ giảm 4% vào năm 2022 và rơi vào khủng hoảng kỹ thuật vào giữa năm 2019. Đồng peso Mexico có thể giảm còn 23 peso/USD đến 25 peso/USD, theo Capital Economics. Công ty này cũng dự báo lạm phát tăng từ 4% lên 6% và ngân hàng trung ương Mexico sẽ tăng lãi suất lên khoảng 200 điểm cơ bản.

6. Mexico có thể bắt đầu xuất khẩu sang một nơi khác không?

Câu trả lời là có. Mexico không ngồi yên chờ NAFTA được đàm phán lại. Đất nước này có các hiệp định thương mại tự do với nhiều quốc gia và cũng đang mở rộng tìm kiếm thỏa thuận với các đối tác khác. Mexico mới đây cùng với 10 quốc gia khác gồm Australia, Nhật Bản và Canada ký bản thay thế hiệp định TPP. Nước này cũng đang kỳ vọng sớm kết thúc bản cập nhật thỏa thuận thương mại tự do đang có với EU. Trung Quốc cũng đang nằm trong tầm ngắm của Mexico. Các quan chức chính phủ Mexico vừa có chuyến thăm Thượng Hải để có cuộc gặp với các ngành xây dựng cơ sở hạ tầng, nâng lượng, ô tô, và khai thác khoảng sản.

7. Liệu kết thúc của NAFTA có mở ra một thời kỳ phát triển kinh tế mới?

Ngay ban đầu thì không thể, Mexico có quá nhiều hoạt động kinh doanh với Hoa Kỳ. Sẽ phải mất nhiều năm hay thậm chí nhiều thập kỷ nữa để nước này thay đổi cơ cấu thương mại của mình.

8. Ai sẽ giành chiến thắng?

Đó có thể là những người nông dân ở Mexico. Hàng nông sản nhập khẩu giá rẻ của Mỹ đã từng thay thế những nhà sản xuất Mexico và loại bỏ khoảng 5 triệu việc làm. Mặc dù sản lượng của Mexico tăng đáng kể với tác động của NAFTA nhưng việc này chỉ tạo ra nhiều công việc thời vụ hơn là công việc ổn định, làm tổn hại đến tổng khả năng tạo ra việc làm trong ngành này. Nếu không có NAFTA, các nhà sản xuất địa phương sẽ không còn phải cạnh tranh với hàng hóa Hoa Kỳ và đẩy mạnh sản xuất của chính họ.

Nguồn: Bloomberg - KDu

Từ khóa: NAFTA, Mỹ, Mexico, việc làm, thương mại