Lý do khiến Khu vực tự do thương mại Châu Phi có nhiều triển vọng

chauphiFTA

Lãnh đạo các quốc gia châu Phi vừa ký kết thành lập một khuôn khổ Khu vực Thương mại Tự do Phi Châu (AfCFTA), đây là hiệp định tự do thương mại lớn nhất kể từ khi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) được thành lập.

Khu vực tự do thương mại này hướng đến tạo ra một thị trường chung cho hàng hoá và dịch vụ ở châu Phi. Tính đến năm 2030, quy mô thị trường dự kiến sẽ bao gồm 1,7 tỷ người, với hơn 6,7 nghìn tỷ USD tích luỹ cho hoạt động kinh doanh và tiêu dùng – điều này sẽ xảy ra với điều kiện tất cả các nước châu Phi đều gia nhập khu vực mậu dịch tự do. Hiện tại, có 10 quốc gia, trong đó có Nam Phi và Nigeria, vẫn chưa tham gia ký kết.

Mục tiêu là tạo ra một thị trường lục địa chung cho hàng hoá và dịch vụ, mà trong đó các doanh nhân và nhà đầu tư có thể di chuyển tự do.

Hiệp định này có tiềm năng mang lại rất nhiều lợi ích cho các quốc gia trên lục địa. Các nước hy vọng rằng thỏa thuận thương mại sẽ tạo ra một vòng xoáy phát triển, kích thích nhiều hoạt động giao thương nội khối châu Phi, đồng thời sẽ thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu các nền kinh tế - chuyển từ mức năng suất thấp với các hoạt động sử dụng nhiều lao động sang hoạt động công nghiệp và dịch vụ có năng suất cao hơn - từ đó sẽ tạo ra nhiều việc làm có thu nhập cao hơn và khắc phục tình trạng nghèo đói.

Tuy nhiên, ký kết hiệp định này chỉ mới là điểm bắt đầu. Để AfCFTA có hiệu lực, 22 quốc gia phải hoàn tất phê chuẩn. Tổng thống Niger Issoufou Mahamadou, người đi đầu trong quá trình này, đã đặt mục tiêu sẽ hoàn tất phê chuẩn vào tháng 1 năm 2019.

Triển vọng của hiệp định

Một số nghiên cứu cho thấy khi thị trường chung Châu Phi được tạo ra, thương mại nội khối Châu Phi có thể tăng khoảng 52% đến năm 2022. Việc nâng cao khả năng tiếp cận thị trường sẽ giúp mở rộng quy mô các nền kinh tế. Kết hợp với các chính sách công nghiệp phù hợp, điều này sẽ góp phần tạo ra một khu vực công nghiệp đa dạng và thúc đẩy tăng trưởng trong lĩnh vực sản xuất các sản phẩm tạo giá trị gia tăng.

Công nghiệp hiện chỉ chiếm khoảng 10% tổng GDP ở Châu Phi. Con số này thấp hơn nhiều so với các nước đang phát triển khác. Một khu vực thương mại tự do liên lục địa thành công có thể làm giảm khoảng cách này xuống. Và một khu vực sản xuất lớn hơn cũng sẽ tạo ra nhiều việc làm được trả lương tốt hơn, đặc biệt là cho những người trẻ tuổi, giúp giảm tỷ lệ nghèo đói.

Phát triển công nghiệp và tạo việc làm đang là những nhu cầu cấp bách tại châu Phi. Tại những khu vực khác trên thế giới, lĩnh vực công nghiệp giúp tạo ra từ 1/4 đến 1/3 tổng số việc làm - và tại Châu Phi, những người trẻ có nguy cơ thất nghiệp cao gấp đôi khi trưởng thành.

Tình trạng này đặc biệt căng thẳng vì 70% dân số thuộc Tiểu vùng Sahara của Châu Phi đang ở độ tuổi dưới 30. Thêm vào đó, 70% thanh thiếu niên Châu Phi đang sống ở mức dưới 2 đô la một ngày.

Khu vực thương mại tự do dự kiến sẽ đem lại cơ hội công nghiệp hóa to lớn cho lục địa, giúp đa dạng hóa sản xuất, và tạo ra những việc làm có trình độ cao cho Châu Phi. Thị trường lục địa chung sẽ tạo cơ hội thúc đẩy sản xuất và thương mại nội khối đối với các sản phẩm giá trị gia tăng, dịch chuyển từ dạng nền kinh tế dựa trên sản xuất và xuất khẩu hàng hóa cơ bản sang nền kinh tế đa dạng và xuất khẩu giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, để tăng tính hiệu quả của hiệp định thương mại, các chính sách công nghiệp phải được đưa ra. Những chính sách này phải tập trung vào vấn đề năng suất, cạnh tranh, đa dạng hóa, và sự phức tạp của nền kinh tế.

Nói cách khác, các chính phủ phải tạo ra những điều kiện để đảm bảo năng suất được nâng lên theo tiêu chuẩn cạnh tranh quốc tế. Mục tiêu là phải đảm bảo sản phẩm được sản xuất ở các nước Châu Phi có khả năng cạnh tranh trên lục địa và với nước ngoài, đa dạng hóa phạm vi và sự tinh tế của sản phẩm và dịch vụ.

Động lực thúc đẩy sản xuất

Dữ liệu cho thấy những quốc gia có nền kinh tế đa dạng nhất cũng chính là những quốc gia thành công nhất. Trên thực tế, đa dạng hoá là nhân tố quyết định bởi, vì những quốc gia có thể duy trì một danh mục lĩnh vực sản xuất đa dạng, bao gồm cả những lĩnh vực phức tạp và độc nhất, thì sẽ có thể đa dạng hóa danh mục các sản phẩm làm ra, trong đó có cả những sản phẩm phức tạp mà rất ít quốc gia khác có thể làm được.

Các nền kinh tế đa dạng của Châu Phi, chẳng hạn như Nam Phi và Ai Cập, có xu hướng sẽ trở thành động lực dẫn dắt cả khu vực thương mại tự do, và có khả năng sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ khu vực này. Những quốc gia này sẽ có được một thị trường châu lục rộng lớn để tiêu thụ các mặt hàng họ sản xuất. Các nước này cũng sẽ sử dụng kinh nghiệm và ưu thế về trình độ phát triển công nghiệp để tạo ra các sản phẩm đột phá và đáp ứng nhu cầu thị trường.

Tuy nhiên, một hiệp định thương mại sẽ không thể tự nó tạo ra những kết quả to lớn. Các chính phủ cần phải ban hành những chính sách thúc đẩy phát triển công nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất. Có 5 vấn đề then chốt cần được quan tâm là:

1. Nguồn nhân lực: để một lĩnh vực sản xuất phát triển mạnh đòi hỏi lực lượng lao động phải có đủ năng lực, sức khỏe, và đã qua đào tạo. Các nhà hoạch định chính sách nên điều chỉnh chương trình đào tạo để đảm bảo tương thích được với nhu cầu thị trường – và cần phải dành sự quan tâm đặc biết đến nguồn nhân lực trẻ. Các chương trình đào tạo phải tập trung vào kĩ năng, phát triển năng lực khởi nghiệp và tự làm chủ. Điều này bao gồm đào tạo kinh doanh từ sớm và nâng cao tay nghề lên mức cao hơn. Việc này phải diễn ra đồng thời với kế hoạch xúc tiến chương trình giáo dục STEM (một chương trình giảng dạy dựa trên ý tưởng trang bị cho người học những kiến thức, kĩ năng liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học và kinh doanh), cũng như giáo dục dạy nghề và tái đào tạo trong quá trình làm việc.

Các nhà hoạch định chính sách cũng nên có kế hoạch hỗ trợ cho sự dịch chuyển của dòng chảy lao động trình độ cao xuyên lục địa

2. Chi phí: Các chính phủ cần phải xây dựng những chính sách giúp giảm chi phí kinh doanh, cần phải tháo gỡ các rào cản trong lĩnh vực năng lượng, giao thông đường bộ và cảng biển, an ninh, tài chính, hạn chế quan liêu, tham nhũng, giải quyết tranh chấp và quyền sở hữu tài sản.

3. Mạng lưới cung ứng: các ngành công nghiệp sẽ có xu hướng phát triển cao hơn nếu tồn tại những mạng lưới cạnh tranh. Các nhà hoạch định chính sách nên giảm bớt những rào cản thương mại trong nước và tăng cường hội nhập vào mạng lưới thương mại khu vực. Đặc biệt, các rào cản đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ nên được gỡ bỏ.

4. Nhu cầu nội địa: những nhà hoạch định chính sách nên đưa ra mức thuế khuyến khích cho doanh nghiệp, để mở ra cơ hội việc làm và tăng cường thu nhập cho cá nhân và hộ gia đình. Khi sức mua của hộ gia đình được nâng cao thì kích thước thị trường nội địa cũng sẽ tăng lên.

5. Nguồn lực: lĩnh vực sản xuất thường đòi hỏi nguồn đầu tư rất lớn. Khu vực tư nhân cần được ưu tiên trong thu hút đầu tư. Các nhà hoạch định chính sách cần tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp có thể tiếp cận các nguồn tài chính, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Đồng thời, để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, chính phủ cần tìm cách phải xóa bỏ những ấn tượng xấu về rủi ro đầu tư cao trong mắt các nhà đầu tư. Việc làm này sẽ phần nào giảm bớt nỗi sợ hãi của những nhà đầu tư tiềm năng và tạo ra những kỳ vọng về lợi nhuận thu hồi cao hơn.

Tăng cường năng suất sản xuất

Khu vực tự do thương mại châu lục giúp tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình công nghiệp hoá bằng cách tạo ra một thị trường châu lục chung, khai phá tiềm năng sản xuất và tạo ra một khối đàm phán quốc tế.

Sau cùng, khu vực tự do thương mại châu lục cũng sẽ đem lại cho những nhà lãnh đạo Châu Phi uy thế đàm phán lớn hơn, để có thể xoá bỏ các rào cản về xuất khẩu. Điều này sẽ giúp ngăn chặn việc những thoả thuận với các quốc gia, và các khối thương mại khác, có khả năng ảnh hưởng xấu đến hoạt động xuất khẩu và phát triển công nghiệp.

Nguồn: Business Live - HN

Từ khóa: toàn cầu hóa, hội nhập, khu vực tự do thương mại Châu Phi, AfCFTA