Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Việc thiết lập các hiệp ước thương mại thường đòi hỏi nhiều năm đàm phán chuyên sâu. Như Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) từng mất đến 2 năm đám phán. Còn Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ra đời sau tận 8 năm xây dựng.

Chính quyền Trump thì lại muốn tái thiết nền thương mại toàn cầu chỉ trong vài tháng.

Để nhanh chóng đạt được các hiệp định thương mại, Nhà Trắng đã chọn một chiến lược tiếp cận đàm phán quyết liệt chưa từng thấy trong lịch sử, đe dọa các nước đồng minh lẫn các đối thủ bằng những biện pháp trừng phạt cứng rắn như thuế quan và hạn ngạch. Chiến thuật này có vẻ đang bắt đầu đem lại cho Mỹ sự nhượng bộ từ một vài đối tác thương mại, trong đó có Hàn Quốc, quốc gia vừa chấp nhận chỉnh sửa lại hiệp định thương mại song phương với Mỹ và đã được thông báo chính thức vào thứ Tư tuần trước.

Tuy nhiên, người ta vẫn chưa thể tìm ra lời giải đáp cho câu hỏi: những người lao động Mỹ sẽ hưởng lợi được bao nhiêu từ các thỏa thuận này, và liệu hệ thống thương mại toàn cầu có thể đứng vững trước cơn hỗn loạn.

Tổng thống Trump và trưởng đoàn đàm phán thương mại Mỹ, Robert Lighthizer, đang tiến gần đến một loạt những kỳ hạn quan trọng. Chính sách miễn trừ áp thuế nhập khẩu lên thép và nhôm cho các nước Australia, Brazil, Canada, Mexico, Liên minh Châu Âu và Hàn Quốc sẽ hết hạn vào ngày 1 tháng 5, và chính quyền Trump đang tận dụng kỳ hạn ấy để tìm kiếm sự nhượng bộ từ các quốc gia trên.

Mỹ, Canada và Mexico đang trải qua nhiều tháng đàm phán NAFTA căng thẳng. Ông Trump thì lại yêu cầu hai nước láng giềng phải chấp thuận phiên bản cải tiến của hiệp ước thương mại này trong kỳ hạn vài tuần tới. Ông cũng đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ Châu Âu trong một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, và đã công khai cân nhắc việc có nên tiếp tục chấp nhận một thỏa thuận mà nước Mỹ từ lâu đã thiết lập với Liên minh Châu Âu, cho phép khối này áp mức thuế lên ô tô nhập khẩu cao gấp 4 lần so với mức mà Mỹ áp dụng.

Chính quyền Trump đang tiến hành những bước đầu tiên cho cuộc chiến thương mại khắc nghiệt sắp tới bằng việc triển khai áp thuế lên gần 60 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc vào cuối tháng 4.

Những bước đi nhanh chóng và quyết liệt này là một phần trong lời hứa chính trị mà ông Trump từng đặt ra, khi còn là ứng viên tranh cử và khi đã trở thành tổng thống, rằng ông sẽ xóa bỏ những thỏa thuận thương mại toàn cầu không có lợi cho nước Mỹ và viết lại chúng theo hướng có lợi hơn cho các doanh nghiệp và người lao động trong nước. Khi mà cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2018 của Mỹ đang tiến gần, và vị thế của các chính trị gia Đảng Cộng hòa đang bị đe dọa, ông Trump buộc phải giành được một số hiệp định thương mại để củng cố lại uy tín và giúp giữ quyền kiểm soát cho Đảng Cộng hòa trong Quốc hội.

Nếu những nỗ lực của Trump đạt hiệu quả, nó có thể tạo ra một cuộc cách mạng lớn nhất về cải tiến các quy tắc thương mại trên thế giới, từng ra đời khi 118 quốc gia chấp thuận thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới tại Geneva năm 1993.

Nhưng sự vội vã này cũng đi kèm với những rủi ro to lớn. Những thỏa thuận vội vàng sẽ khó có thể giải quyết được những bất cập to lớn và dài hạn mà nước Mỹ đang chịu đựng, chẳng hạn như việc Trung Quốc hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp nội địa. Các mức thuế mới cũng có thể sẽ khiêu khích các đối tác thương mại quan trọng của Mỹ tiến hành trả đũa và khơi mào cho một cuộc chiến tranh thương mại hoặc một cuộc đối đầu địa chính trị. Và nó cũng có thể khiến một số quốc gia cắt đứt quan hệ hợp tác với Mỹ, thay vì chấp thuận những yêu cầu gây bất lợi cho doanh nghiệp nước họ.

Nelson G. Dong, luật sự về công nghệ và đầu tư quốc tế thuộc công ty luật Dorsey & Whitney nhận xét: “Vòng xoáy đối đầu này khi đã bắt đầu thì rất khó để dừng lại. Các bên sẽ tiếp tục đặt ra những thách thức cho nhau.”

Ngoài ra, nhiều rủi ro pháp lý cũng sẽ xuất hiện. Các hiệp ước thương mại thường được rà soát kỹ lưỡng bởi luật sư các bên trước khi được ký kết. Mỹ đang gấp rút hoàn tất chỉnh sửa một loạt các thỏa thuận trong khi văn phòng đại diện thương mại nước này lại đang thiếu hụt nhân sự vì lý do ngân sách. Nhiều quốc gia cũng đang chuẩn bị đâm đơn kiện chính sách thương mại của Trump lên Tổ chức Thương mại thế giới. Riêng Canada thì đã gửi lên WTO một bộ hồ sơ dày cộm về tranh chấp thương mại với Mỹ.

Hiện tại, chương trình nghị sự của Trump tuy đầy tham vọng nhưng vẫn còn thiếu một lịch trình cụ thể để các bộ trưởng thương mại có thể tiếp xúc và đàm phán chi tiết. Cách tiếp cận này đang gây khó chịu cho Canada, Trung Quốc, Mexico và Liên minh Châu Âu. Những quốc gia này từng nêu rõ, họ muốn Mỹ phải tiếp cận vấn đề thâm hụt thương mại dài hạn với một thái độ bình tĩnh và chuyên nghiệp hơn.

Trong trường hợp của Hàn Quốc, chiến lược gây áp lực dồn dập đã đạt được kết quả - dù vẫn chưa rõ liệu công nhân Mỹ sẽ được hưởng lợi bao nhiêu từ sự nhượng bộ của Seoul

Theo thỏa thuận được tuyên bố vào hôm thứ tư tuần trước, Hàn Quốc sẽ giảm gần 1/3 sản lượng thép xuất khẩu sang Mỹ, để tránh phải chịu mức thuế thép mới mà Mỹ ban hành. Hàn Quốc cũng đồng ý tăng gấp đôi hạn ngạch xe hơi Mỹ được phép nhập khẩu hàng năm (lên thành 50.000 chiếc) mà không phải đáp ứng những tiêu chuẩn an toàn đặc biệt của Hàn Quốc. Mức hạn ngạch cũ từng bị nhiều quan chức Mỹ và EU phê bình là một dạng rào cản thương mại.

Nhu cầu của Hàn Quốc đối với các dòng xe Mỹ đang có xu hướng tăng, tuy nhiên, quy tắc mới này có thể sẽ không ngay lập tức làm tăng lượng đơn hàng cho khu công nghiệp bang Detroit. Theo Hiệp hội Nhập khẩu và Phân phối Ô tô Hàn Quốc, số lượng xe hôi nhập khẩu từ Mỹ vẫn đang ở dưới hạn ngạch 25.000 chiếc, chỉ mới đạt 20.019 chiếc vào năm ngoái.

Tuy vậy, thỏa thuận với Hàn Quốc cũng đã giúp chúng ta biết được những gì mà ông Trump có thể đang tìm kiếm bằng cách gây áp lực lên các đối tác để ký nhanh các thỏa thuận thương mại. Tuần trước, trong tuyên bố của mình, ông Trump đã ngụ ý mạnh mẽ rằng mục tiêu của ông khi gây khó khăn cho các đối tác thương mại là để giành lợi thế đàm phán, chứ không phải là để truy thu hàng tỷ đô la từ chính sách thuế mới.

Ông nói: “Tôi tin rằng, trong nhiều trường hợp – có thể là trong mọi trường hợp – chúng ta sẽ đều dàn xếp bằng cách đàm phán một thỏa thuận”.

Vẫn chưa rõ liệu cách tiếp cận này có lay động được Trung Quốc, một đối tác thương mại lớn và khó chịu hơn của Mỹ. Các quan chức Trung Quốc thường xuyên lập lại lời tuyên bố rằng họ phản đối những lời đe dọa của Trump, nhưng vẫn có thể sẽ cắt giảm một số rào cản thương mại trong nước. Thủ tướng Lý Khắc Cương cho biết trong một bài phát biểu vào tháng 3 rằng Trung Quốc đã sẵn sàng cắt giảm thuế cho xe hơi nhập khẩu và một vài sản phẩm khác.

Ông Lý cho biết: “Chúng tôi sẽ nỗ lực nhiều hơn để mở cửa thị trường, xúc tiến xây dựng hệ thống thương mại cân bằng, và tạo ra nhiều lựa chọn hơn cho người tiêu dùng”.

Thông qua những phát biểu trên, các nhà phân tích dự báo rằng một thỏa thuận sẽ sớm đạt được. Larry Hu, nhà kinh tế học làm việc tại trụ sở Hong Kong của tập đoàn Macquarie Securities nhận xét, “khả năng cao là Trung Quốc cũng sẽ bắt đầu chấp nhận nhượng bộ”.

Tuy nhiên, rủi ro cao về một cuộc chiến thương mại vẫn sẽ tồn tại cho đến cuối tháng sau.

“Hiệp định NAFTA khi đó có lẽ đã đạt được những kết quả nhất định, và Liên minh Châu Âu có lẽ cũng đã có được một thỏa thuận với Mỹ. Nhưng trong trường hợp của Trung Quốc, điều này sẽ khó khăn hơn”, He Weiwen, cựu quan chức thuộc bộ Thương mại Trung Quốc và chuyên gia thương mại lâu năm cho biết. “Chính phủ Trung Quốc cũng rất cứng rắn”.

Một vài thành viên trong chính quyền Trump đã gợi ý chuyển cuộc chiến này đến một trọng tài tranh chấp thương mại quốc tế, chính là WTO.

Ông Lighthizer và nhiều chuyên gia thương mại khác thuộc đảng Dân chủ lẫn Cộng Hòa đều từng thường xuyên phàn nàn rằng quy trình xem xét và giải quyết tranh chấp thương mại của WTO khiến Mỹ và các nước phương Tây rơi vào thế bất lợi.

Giới phê bình tại Mỹ phàn nàn rằng WTO đang nhân nhượng cho Trung Quốc được giữ lại các rào cản thương mại to lớn: các mức thuế trung bình cao gắp ba lần của Mỹ và gấp hai lần của Liên minh Châu Âu. Trung Quốc đáp trả rằng phương Tây từng đồng ý với mức thuế ấy vào những năm 1990, và thỏa thuận là thỏa thuận, họ sẽ không thay đổi trừ khi phương Tây đưa ra nhiều sự nhượng bộ hơn.

Pascal Lamy, nguyên Tổng giám đốc WTO, cho biết những gì mà nước Mỹ đạt được sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như việc liệu họ có đang muốn mở cửa nền thương mại quốc tế, bằng cách ép buộc Trung Quốc phải dỡ bỏ nhiều rào cản thương mại, hay nước Mỹ chỉ muốn bảo hộ thị trường của riêng họ.

Ông nhận xét: “Nếu mục tiêu hàng đầu của Mỹ là hướng đến mở ra một cuộc đàm phán thương mại, và đây là một trong những khả năng có thể xảy ra, thì tôi nghĩ đây sẽ là cơ hội to lớn để hoàn thiện những quy tắc hiện tại của WTO”.

Tuy nhiên, ông cũng cho biết thêm rằng, nếu mục tiêu của chính quyền Mỹ là “phá hủy hệ thống thương mại đa phương, thì đây quả là một vấn đề rất nghiêm trọng”.

Nguồn: New York Times - HN

Từ khóa: toàn cầu hóa, hội nhập, chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, WTO, hiệp định thương mại tự do, thuế nhập khẩu nhôm và thép