Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hai thái cực khác biệt về vai trò lãnh đạo quốc tế đã được phô diễn khá rõ vào tuần trước. Trong khi Tổng thống Trump ký ban hành sắc lệnh áp mức thuế cao đối với mặt hàng nhôm và thép nhằm giúp phục hồi ngành công nghiệp thép trong nước, ở thái cực khác, các quan chức kinh tế từ 11 nước nằm trên vành đai Thái Bình Dương đã ký kết hiệp định thương mại tự do nhằm thiết lập các quy tắc và chuẩn mực chung qua đó hình thành cộng đồng kinh tế xuyên Thái Bình Dương. Đối nghịch với hành động của ông chủ Nhà Trắng, được nhìn nhận như bước thụt lùi, đe dọa tạo ra chiến tranh thương mại và báo trước nguy cơ đói nghèo, việc các quốc gia ký kết chính thức CPTPP được dự đoán sẽ giúp nâng chất lượng cuộc sống cho người dân tại 11 nước tham gia. Chúng ta cần cổ vũ và ca ngợi tầm nhìn của nhà lãnh đạo các nước trong CPTPP và hy vọng rằng các nhà kiến tạo chính sách của Hoa Kỳ cũng có suy nghĩ tương tự.

Ông Trump đã hành động theo đúng tuyên bố của mình vào hồi đầu tháng về việc áp mức thuế 25% lên mặt hàng thép và 10% lên sản phẩm nhôm nhập khẩu. Sau khi đưa ra cảnh báo về việc không có bất kỳ trường hợp miễn trừ nào, chủ nhân Tòa Bạch ốc cũng cho biết, chính quyền của ông cũng sẽ áp dụng cách tiếp cận mềm dẻo. Canada và Mexico có thể là những nước đầu tiên sẽ được miễn giảm thuế; theo lời của Tổng thống Trump thì mức thuế đánh lên hàng hóa xuất khẩu từ hai quốc gia này sẽ phụ thuộc vào số phận các cuộc đàm phán về Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ. Úc-“quốc gia tuyệt vời”, “đối tác truyền thống” như ông Trump đã ca ngợi và các đối tác an ninh khác của Mỹ cũng có thể chỉ chịu các mức thuế thấp.

Nhật Bản cũng có thể nằm trong danh sách được loại trừ. Áp thuế lên sản phẩm nhôm và thép có xuất xứ từ đất nước mặt trời mọc không mang lại ích lợi gì cho Hoa Kỳ. Bộ trưởng ngoại giao Taro Kono phát biểu rằng việc áp thuế của chính quyền Mỹ là hành động “đáng tiếc” và sẽ có tác động lớn đến mối quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia. Thư ký Chánh văn phòng nội các Yoshihide Suga cho hay sản phẩm nhôm, thép xuất khẩu của nước này không đe dọa đến an ninh của xứ sở cờ hoa, cũng như đang đóng góp rất lớn vào quá trình vận hành các ngành công nghiệp khác và thúc đẩy tạo việc làm tại chính nước Mỹ. Trong tuyên bố của mình, ông Kono nhận định Nhật Bản sẽ có phản ứng chính thức dựa trên phân tích kỹ tác động từ những chính sách chính quyền Mỹ đang áp dụng, đồng thời, xem xét mối liên hệ giữa động thái của Hoa Kỳ với các cam kết trong WTO.

Cùng thời điểm với việc Tổng thống Trump áp thuế nhập khẩu lên các sản phẩm nhôm, thép, ở bên này bờ Thái Bình Dương, 11 nước đã ký kết Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương. Các quốc gia tham gia thỏa Thuận này gồm Úc, Brunei, Canada, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam-nhóm các nước này chiếm 13.5% tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu (10.000 tỷ USD) và đại diện cho nhóm dân số gần 500 triệu người. Theo số liệu phân tích chính thức, CPTPP sẽ tạo thêm 147 tỷ đô la vào tổng thu nhập toàn cầu.

Hoa Kỳ đã từng là thành viên của Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - Hiệp định tiền thân của CPTPP; tuy vậy, Tổng thống Trump đã rút Hoa Kỳ khỏi Thỏa thuận ngay ngày đầu nhậm chức với lập luận rằng TPP là một văn bản tồi tệ, đang gây nguy hại đến lợi ích quốc gia của Mỹ. Ông Trump có lẽ đã hy vọng rằng việc Mỹ không còn trong TPP sẽ là đòn giáng mạnh, hủy hoại toàn bộ thỏa thuận trên; tuy nhiên, chính phủ Nhật đã nhận thấy giá trị của TPP và nỗ lực để hồi sinh TPP từ cõi chết. Giá trị của TPP chính là tính chiến lược. CPTPP-phiên bản mới của TPP đã hình thành khuôn khổ pháp lý cho hợp tác và hội nhập khu vực. Thỏa thuận cũng thúc đẩy việc thiết lập những quy tắc và tiêu chuẩn cho phép các quốc gia thành viên cạnh tranh bình đẳng, phù hợp cũng như tạo dựng một tầm nhìn về các lợi ích và thành công chung. Cách tiếp cận này cũng đi ngược lại thái độ tiếp cận “được-mất” mà chính quyền Trump đang áp dụng trong quan hệ quốc tế.

Hơn hết, CPTPP là một hiệp định bao trùm. Như Bộ trưởng ngoại giao Chile Heraldo Munoz đã giải thích thì “CPTPP luôn chào đón những quốc gia khác tham gia nếu họ chấp nhận những điều kiện mà Hiệp định đã đặt ra. Đây là thỏa thuận hướng về thương mại mở”. Bất kỳ nước nào trở thành thành viên của Thỏa thuận sẽ có cơ hội tiếp cận nhiều thị trường hơn với mức thuế ưu đãi. Hiệp định này cũng tạo ra nhiều lớp bảo vệ đối với hoạt động đầu tư, sở hữu trí tuệ cũng như tăng yêu cầu về tính minh bạch liên quan đến các doanh nghiệp nhà nước.

Chỉ dấu về sự thành công của CPTPP chính là chính phủ các quốc gia khác đang bày tỏ ý định tham gia Hiệp định này. Theo các phương tiện truyền thông, các nước này bao gồm Indonesia, Philippines, Hàn Quốc, Sri Lanka, Đài Loan, Thái Lan và Anh Quốc. Ngay cả Trung Quốc, đất nước từng trở thành mục tiêu cạnh tranh chính của TPP-như Tổng thống Barack Obama từng nói “Hoa Kỳ, chứ không nên là bất kỳ quốc gia nào khác kiểu như Trung Quốc nên chủ trì việc hình thành các quy tắc thương mại”-đang cân nhắc trở thành thành viên của CPTPP.

Tổng thống Trump đã bóng gió rằng ông sẽ cân nhắc lại lập trường của ông về TPP; bên cạnh đó, các quan chức khác của Mỹ cũng nhận định những phát biểu của người đứng đầu Nhà Trắng không phải mang tính chất ngoại giao. Ngài Tổng thống cũng đề nghị Thỏa thuận này cần thay đổi khi Mỹ quyết định trở thành một bên tham gia. Điều này không khó để thực hiện. Do một số điều khoản cũ của TPP đã bị tạm dừng thực thi khi Mỹ rút ra khỏi Thỏa thuận, những nội dung này có thể được phục hồi hiệu lực trở lại. Việc xử lý khéo léo thông qua con đường ngoại giao có thể làm giảm khả năng CPTPP được tái đàm phán (điều này đã được các 12 thành viên đồng thuận trước khi Mỹ rút ra), đồng thời cho phép Tổng thống Trump trình diễn khả năng của mình trong việc làm mới các điều khoản của Hiệp định này.

Bất chấp sự rút lui của Hoa Kỳ, Nhật Bản và thủ tướng Abe xứng đáng được tưởng thưởng cho những nỗ lực của mình nhằm đưa TPP trở về từ cái chết. Thỏa thuận thương mại này đã thể chế hóa các quy tắc, quy định, không chỉ mang lại lợi ích cho Nhật Bản mà còn các quốc gia khác trong khu vực (hơn hết, ở tầm thế giới, tiêu chuẩn do CPTPP thiết lập có thể vươn xa hơn và trở thành nền tảng cho các hiệp định thương mại khác). Quan trọng nhất là Hiệp định đã trở thành tuyên bố mạnh mẽ ủng hộ cách tiếp cận pháp lý đa phương đối với thể chế quốc tế-đặc biệt trong thời điểm những cách tiếp cận sai lầm đang nở rộ.

Nguồn: japantimes - LA

Từ khóa: CPTPP, Nhật Bản, Hoa Kỳ, thương mại tự do