Phân tích: cuộc chiến mang tên “thuế nhập khẩu thép” của Nhà Trắng

Tổng thống Hoa Kỳ thông báo kế hoạch áp thuế 25% lên tất cả các sản phẩm thép nhập khẩu và 10% lên nhôm nhập khẩu, một động thái được cho là sẽ chọc giận các đối tác thương mại của Mỹ và các doanh nghiệp nhập khẩu thép trong nước.

CNBC đưa tin, thông báo trên được đưa ra giữa lúc đang có cuộc tranh cãi dữ dội trong nội bộ Nhà Trắng quanh mức thuế áp. Vào sáng thứ Năm, các tờ báo đồng loạt đưa tin, Tổng thống Trump sẽ hé lộ về chính sách mới vào cuối ngày. Sau đó, phía Nhà Trắng cho biết buổi thông báo bị hoãn lại. Và cuối cùng, sau khi giám đốc điều hành của các doanh nghiệp thép trong nước được mời đến Nhà Trắng để họp bàn, Trump đã tuyên bố, ông quyết định sẽ áp thuế. Theo một nguồn tin, Tổng thống đã nói với các doanh nghiệp là “Chúng tôi sẽ ký quyết định vào tuần sau. Doanh nghiệp của các ông sắp tới sẽ được bảo hộ trong thời gian dài”.

Trước đó, đã có một cuộc tranh luận giữa phe ủng hộ thương mại tự do, gồm trưởng ban cố vấn kinh tế Gary Cohn, với phe chống thương mại tự do, bao gồm Cố vấn Nhà Trắng Peter Navarro.

Cuối cùng, phe phản đối đã chiến thắng. Bộ Thương mại sẽ áp thuế dựa trên điều luật hiếm khi được sử dụng, cho phép chính phủ được sử dụng các biện pháp trừng phạt thương mại khẩn cấp vì “mục đích đảm bảo an ninh quốc gia”.

Bảo hộ ngành thép của Mỹ khỏi sự cạnh tranh từ nước ngoài đã là một ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Trump từ khi lên nắm chính quyền. Đội ngũ phụ trách vấn đề thương mại của Chính phủ Mỹ đã xem vấn đề này như một cuộc chiến để bảo vệ việc làm cho công nhân ngành thép của Hoa Kỳ, những người đã chứng kiến tình trạng mất việc làm trong thời gian qua do toàn cầu hóa và tự động hóa.

Trùng hợp là, đội ngũ thương mại của Trump có mối quan hệ mật thiết với ngành công nghiệp thép, và Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross cũng đang đầu tư vào các doanh nghiệp thép cũ kỹ.

Không phải quá bất thường khi một vị Tổng thống Hoa Kỳ hạn chế nhập khẩu mặt hàng đang gây thiệt hại cho các ngành công nghiệp trong nước. Năm 2016, cựu Tổng thống Obama đã từng đánh thuế lên thép nhập khẩu của Trung Quốc. Thế nhưng, mức thuế lần này có tác động lớn hơn nhiều.

Đánh thuế sẽ có lợi cho các doanh nghiệp sản xuất thép ở trong nước, nhưng sẽ bất lợi cho phần lớn nền kinh-tế-đang-phụ-thuộc-vào-thép của Mỹ, ví như doanh nghiệp xây lắp, doanh nghiệp sản xuất ô tô và sản xuất máy móc thiết bị. Thị trường chứng khoán đã ngập sắc đỏ sau thông báo trên. Các hiệp hội doanh nghiệp, chẳng hạn như Business Roundtable, đã cảnh bảo Tổng thống rằng mức thuế có thể châm ngòi cho các hành động đáp trả tiếp theo của các nước lên hàng hóa Mỹ.

Đó cũng là lý do mà các vị cố vấn Nhà Trắng đã kịch liệt phản đối ý tưởng đánh thuế. Nhưng thông báo trên, cũng như cuộc tranh cãi trong nội bộ chính phủ về vấn đề trên, càng làm nổi bật thêm cuộc khủng hoảng về thương mại kéo dài bên trong chính quyền của Tổng thống Trump: Liệu chính sách bảo hộ “nước Mỹ trên hết” đã toát lên được đặc điểm của ngài Tổng thống, và chính sách thị trường tự do hiện đại của Đảng Cộng Hòa sẽ chiến thắng?

Thông báo áp thuế lên thép nhập khẩu thật sự là một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc

Trump đã không hài lòng với Trung Quốc từ khi còn tranh cử Tổng thống. Ông liên tục đổ lỗi cho Trung Quốc là “ký sinh trùng” gây bệnh cho nền kinh tế Mỹ, và hứa sẽ đáp trả cứng rắn với cường quốc châu Á này. Đánh thuế lên thép là bước đi thực tế đầu tiên mà Trump tiến hành để thực hiện những gì đã hứa.

Mặc dù mức thuế mới không loại trừ bất kỳ quốc gia nào, rõ ràng rằng chính sách này chủ yếu nhắm vào các doanh nghiệp sản xuất thép của Trung Quốc. Vì sản lượng thép mà các doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất ra đã chiếm đến một nửa sản lượng thép trên toàn thế giới.

Doanh nghiệp sản xuất thép của Mỹ từ lâu đã cáo buộc Trung Quốc làm thiệt hại cho ngành bằng cách tuồng vào Mỹ thép giá rẻ. Hiện tượng này còn được gọi là “bán phá giá” – tức là bán sản phẩm tại nước nhập khẩu với mức giá rẻ hơn so với mức giá bán nội địa hoặc giá bán tại một quốc gia khác. Điều này thường gây tổn thương cho nhà sản xuất và lao động của nước nhập khẩu, vì vậy, WTO cho rằng nước nhập khẩu được phép đánh thuế nhập khẩu để lặp lại công bằng cho thị trường.

Các chính quyền Mỹ tiền nhiệm đã từng đánh thuế chống bán phá giá lên các công ty sản xuất thép của Trung Quốc. Tháng 3 năm 2016, chính quyền Obama đã thánh thuế hơn 200% lên một số sản phẩm thép nhất định từ Trung Quốc, nhưng cũng chỉ ảnh hưởng nhỏ đến xuất khẩu thép của Trung Quốc. Ngay sau khi nhậm chức, chính quyền tổng thống Trump thông báo sẽ sớm áp mức thuế mới lên thép tấm Trung Quốc giá rẻ.

Nhưng các biện pháp trên tỏ ra ít hiệu quả, theo nhận xét của các chuyên gia kinh tế chủ đạo. Doanh nghiệp Trung Quốc có thể né tránh biện pháp hạn chế trên bằng cách chở thép sang một nước thứ ba trước đi xuất vào Mỹ.

Vì vậy, Trump và Ross đã quyết định áp dụng biện pháp mạnh tay hơn, đó là dùng đến đạo luật Thương mại Mở rộng năm 1962 - đạo luật cho phép các biện pháp trừng phạt thương mại khẩn cấp vì lý do “an ninh quốc gia”.

Vào tháng 4 năm 2017, Tổng thống 2017 đã chỉ đạo điều tra xem việc nhập khẩu thép từ nước ngoài có liên quan đến vấn đề an ninh quốc gia hay không. Vài ngày sau đó, Trump cũng phát động một cuộc điều tra tương tự lên nhôm nhập khẩu. Cả hai cuộc điều tra này sẽ do Bộ Thương mại Mỹ tiến hành theo Điều 232 của Đạo luật. Trong lịch sử, Điều 232 chỉ mới được sử dụng 2 lần, và lần gần đây nhất là vào năm 1981.

Vào tháng 1 năm nay, Bộ Thương Mại đã đưa ra báo cáo kết luận điều tra, khẳng định mặt hàng thép nhập khẩu giá rẻ thực sự là một mối đe dọa cho Mỹ:

Mức độ nhập khẩu thép liên tục gia tăng đã đe dọa làm suy yếu an ninh quốc gia vì đặt ngành công nghiệp thép của Hoa Kỳ vào nguy cơ phải đóng cửa các lò luyện oxi cơ bản và các công nghệ sản xuất thép khác, cũng như đe dọa đến chuỗi cung ứng có liên quan để sản xuất ra thép phục vụ cho mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng và quốc phòng.

Chính sách thuế của Trump sẽ thúc đẩy sản xuất trong nước đến mức độ nào vẫn còn là một dấu chấm hỏi. Các chuyên gia kinh tế ủng hộ thương mại tư do thì cho rằng, biện pháp đánh thuế sẽ không có nhiều tác dụng trong việc bảo vệ người lao động hay bất kỳ vấn đề nào khác, mà chỉ làm tăng giá thép, ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp khác của Mỹ.

Hạn chế nhập khẩu sẽ không thể khôi phục lại việc làm trong ngành thép

Mặc dù thép nhập khẩu có thể là nguyên nhân làm công nhân Mỹ trong ngành thép bị mất việc, nhưng các chuyên gia kinh tế tin rằng, đây không phải là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên.

Theo họ, nhu cầu về thép giảm và tự động hóa trong sản xuất mới là nguyên nhân chính gây ra tình trạng mất việc làm ở các quặng khai thác thép. Và vì vậy, việc đánh thuế lên thép Trung Quốc sẽ không thể làm thay đổi tình hình.

Michael Moore - giáo sư dạy về Kinh tế học thuộc đại học George Washington đã nói về điều này ngay sau khi Tổng thống phát động điều tra thép “Các loại biện pháp bảo hộ này sẽ không thể thay đổi xu hướng trong dài hạn. Thật ngớ ngẩn khi nghĩ rằng một lao động 55 tuổi có thể giữ được việc làm chỉ vì chính phủ đánh thuế lên thép nhập khẩu”.

Moore đã làm việc tại một quặng thép ở Texas những năm cuối của thập niên 1970, khi đó, có đầy việc làm trong ngành này với mức lương tương đương 30 USD một giờ. Nhưng ngày nay, máy móc đã chiếm phần lớn trong dây chuyền sản xuất. “Rất nhiều đồng nghiệp cũ của tôi đã mất việc làm. Ngày đó, cần đến 10 công nhân để làm ra 1 tấn thép. Còn bây giờ, chỉ cần đến 1 người”.

Và việc đánh thuế cũng không thể làm Trung Quốc dừng sản xuất thép.

Các doanh nghiệp nước này sở dĩ có thể bán thép với giá rẻ vào Mỹ là bởi Trung Quốc đang sản xuất dư thừa mặt hàng này.

Trung Quốc bắt đầu khai thác các quặng thép khổng lồ từ cuối những năm 1970, khi nước này mở cửa kinh tế với thế giới. Tăng trưởng kỷ lục và quá trình công nghiệp hóa đã giúp 800 triệu người dân Trung Quốc thoát khỏi đói nghèo. Từ đó, xây dựng bước vào thời kỳ bùng nổ.

Chad Bown, chuyên gia cao cấp thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson tại Washington cho biết “Khi cần di chuyển hàng trăm triệu người từ nông thôn lên thành thị, chính phủ đã phải xây dựng đường cao tốc, nhà ở và cơ sở hạ tầng. Khi nền kinh tế Trung Quốc còn tăng trưởng ở mức 10%, nước này có thể tiêu thụ hết toàn bộ lượng thép sản xuất được”.

Từ năm 2010, kinh tế Trung Quốc bắt đầu giảm tốc và nhu cầu thép từ đó cũng giảm bớt. Nhưng việc sản xuất thép ở Trung Quốc đã không được thu hẹp lại để phù hợp với tình hình mới, dẫn đến thừa thãi thép trên toàn cầu, làm giảm giá thép và đe dọa đến các quặng mỏ trên khắp thế giới. Giá thép quốc tế lao dốc từ hơn 500 USD/tấn năm 2012 xuống còn 50 USD/tấn năm 2016.

Không thể thống kê hết số lượng công nhân bị mất việc làm từ tình hình trên, chỉ biết là, trong những năm gần đây, các nhà máy thép ở châu Âu và Mexico đã sa thải hàng ngàn công nhân. Còn ở Mỹ, thị trường tiêu thụ thép lớn thứ hai trên thế giới, gã khổng lồ ngành thép – Công ty US Steel - cũng thông báo đã sa thải ¼ nhân công trong năm 2016.

Các nước khác có thể đánh thuế chống bán phá giá tương tự để bảo hộ doanh nghiệp và việc làm

Bán phá giá không phải là việc làm bất hợp pháp. Nhưng thể theo quy định của WTO và luật pháp Hoa Kỳ, nước này (hoặc các nước khác) có quyền đánh thuế lên hàng nhập khẩu đang được bán dưới giá của một số các công ty nước ngoài, nếu như có thể chứng minh việc làm trên gây thiệt hại cho doanh nghiệp trong nước. Thông thường, Bộ Thương mại sẽ áp thuế lên toàn bộ công ty của một quốc gia có xuất khẩu mặt hàng trên vào Hoa Kỳ, mặc dù mức thuế cụ thể cho từng công ty có thể khác nhau. Mục đích là để bảo vệ các nhà sản xuất của Mỹ và giúp doanh nghiệp nội địa có thể cạnh tranh trên thị trường trong nước.

Nhưng vấn đề là, luật đánh thuế chống bán phá giá dường như có rất ít ảnh hưởng lên các doanh nghiệp sản xuất thép của Hoa Kỳ. Trong 3 năm qua, ngành công nghiệp thép nước này đã kiện lên Bộ Thương mại và Ủy ban Thương mại Mỹ hơn 12 vụ việc kiểu này, kết quả là chính phủ đã áp thuế hơn 500% lên một số sản phẩm thép của Trung Quốc được dùng trong sản xuất ô tô và thiết bị.

Mặc dù biện pháp trên có thể sẽ ngăn doanh nghiệp Mỹ nhập khẩu thép từ Trung Quốc, nhưng chưa chắc sẽ thúc giục được họ quay sang mua thép Mỹ. Doanh nghiệp vẫn có thể mua được thép với giá rẻ hơn từ các nước khác, như Việt Nam hay Ấn Độ.

Mức thuế chung 25% cho toàn bộ thép nhập khẩu lần này dường như là cách để ngăn chặn việc làm trên. Nhưng điều này sẽ chọc giận Ấn Độ, có thể khiến nước này trả đũa bằng cách hạn chế Hoa Kỳ xuất khẩu hàng hóa vào thị trường này.

Hai tuần trước, Bộ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc đã chỉ trích các cuộc điều tra dưới lí lẽ an ninh quốc gia của Mỹ, đồng thời cảnh báo nước này “sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình” nếu Tổng thống Trump vẫn kiên quyết lựa chọn khuyến nghị áp thuế.

Mức thuế mới có khả năng châm ngòi cho cuộc chiến thương mại giữa Mỹ với Trung Quốc.

Nguồn: Vox – TQ

Từ khóa: thuế nhập khẩu, thép, Hoa Kỳ, chiến tranh thương mại, Trung Quốc