Năm mối đe dọa cơ bản mà WTO phải đối mặt trong năm 2018

wto1912

Tổ chức Thương mại Thế giới, ra đời từ năm 1995 và hoạt động như một bức tường phòng thủ, ngăn chặn các cuộc chiến tranh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ. Tuy nhiên hiện tại, tổ chức này lại đang phải đối mặt với một loạt các mối đe dọa cơ bản, và một trong số chúng có khả năng sẽ nổi lên khi các Bộ trưởng Thương mại họp mặt tại Davos vào tuần sau.

Các quan chức tham dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos sẽ bao gồm Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Robert Lighthizer, Ủy viên Thương mại Liên minh Châu Âu Cecilia Malmstrom, Bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Suresh Prabhu, và Tổng giám đốc WTO Roberto Azevedo.

Sau đây là 5 trường hợp mà những bất đồng tại hội nghị quốc tế lần này có thể đe dọa đến sự tồn tại của WTO:

Bị tê liệt vì phủ quyết của Mỹ

Cuộc khủng hoảng cấp bách nhất mà WTO đang phải đối mặt là việc Mỹ ngăn chặn không cho bổ nhiệm thẩm phán mới vào Cơ quan phúc thẩm của WTO, một cơ quan hoạt động như toàn án tối cao của thương mại toàn cầu.

Cơ quan này cần có 7 thành viên, nhưng hiện tại chỉ còn 4 người, và một người nữa sẽ hết nhiệm kỳ vào tháng 9 năm nay. Trong khi mỗi vụ kháng cáo cần phải có 3 thẩm phán.

Hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO vốn dĩ đã rất chậm chạp, quá trình ra phán quyết thường kéo dài đến 4 năm và quá trình kháng cáo và tuân thủ phán quyết còn mất nhiều thời gian hơn.

Các chuyên gia thương mại lo sợ rằng, nếu hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO ngừng hoạt động, các chính phủ sẽ dựa vào chính sách tăng thuế và áp đặt lệnh cấm vận để đáp trả những mối đe dọa từ bên ngoài.

Chia sẻ với tờ Reuters vào hôm thứ hai, bà Malmstrom cho biết: “tôi đã trò chuyện với ngài Đại sứ Lighthizer. Nhật Bản và nhiều quốc gia khác cũng đã phàn nàn với Mỹ về vấn đề này, và vẫn chưa có giải pháp nào được đưa ra”.

Trở nên lỗi thời do thất bại trong đàm phán

Sự tiến hóa của các quy tắc thương mại toàn cầu đã bắt đầu từ năm 1947 và về cơ bản đã dừng lại vào năm 1995, khi WTO ra đời. Vòng đàm phán Doha khởi động vào năm 2001 cho thấy những tham vọng to lớn những cũng đồng thời làm lộ ra sự chia rẽ và sụp đổ mà không đạt được kết quả chính thức nào.

Một số quốc gia đang phát triển, chẳng hạn như Ấn Độ, vẫn muốn hoàn tất vòng đàm phán này. Mỹ và các nước EU thì lại muốn bỏ qua và đi tiếp.

Giữa giai đoạn bế tắc, sự trổi dậy của nền kinh tế kỹ thuật số khiến cho tình trạng lỗi thời của WTO trở nên trầm trọng hơn. Với việc không cập nhật các quy tắc áp dụng cho chuỗi giá trị toàn cầu, thương mại điện tử và giao dịch kỹ thuật số, hệ thống quy tắc của WTO đang ngày càng không còn phù hợp.

Bị chia rẽ thành những nhóm nhỏ

Tháng 11 năm 2017, Mỹ đã công khai phản đối, không ủng hộ WTO làm “trung tâm của hệ thống thương mại đa phương”, đẩy hoạt động đàm phán thương mại toàn cầu vào bế tắc, và đặt dấu chấm hỏi lên vai trò “diễn đàn đa phương” của WTO.

Ông Lighthizer đã kêu gọi chấm dứt hệ thống “lỗi thời” của WTO. Ông cho rằng các nhóm quốc gia phải tự phá vỡ sự bế tắc và tự do theo đuổi các thỏa thuận trong những lĩnh vực mà các nước đó cùng quan tâm.

Chao đảo vì “nền kinh tế thị trường” của Trung Quốc

Tổng thống Donald Trump muốn chấm dứt tình trạng thâm hụt thương mại “tồi tệ” giữa Mỹ và Trung Quốc. Ông cáo buộc Trung Quốc có hành động thương mại không công bằng, khi mà nhà nước tiến hành trợ giá hàng hóa cho các doanh nghiệp, làm giảm giá hàng xuất khẩu. Washington thường xuyên đáp trả bằng các lệnh áp thuế trừng phạt lên hàng Trung Quốc.

Trung Quốc thì cho rằng, khi họ gia nhập WTO vào năm 2001, WTO đã chấp thuận thời hạn 15 năm để Trung Quốc chuyển đổi thành nền kinh tế thị trường và giá hàng hóa ở Trung Quốc sẽ được thừa nhận là giá thị trường. Trung Quốc đã khiếu nại lên WTO việc một EU không công nhận nền kinh tế thị trường của Trung Quốc, và ông Lighthizer cho biết sẽ là một “thảm họa cho WTO” nếu Trung Quốc thắng kiện.

Viện cớ bảo vệ “an ninh quốc gia”

Hệ thống quy tắc WTO cho phép các quốc gia được miễn trừ với lý do bảo vệ an ninh quốc gia. Tuy nhiên, cho đến năm ngoái, lý do này vẫn chưa bao giờ được sử dụng, bởi vì người ta xem nó chẳng khác gì một lời ngụy biện để các quốc gia lẩn tránh nghĩa vụ của mình.

Bất ngờ thay, lý do này đã được sử dụng trong một vụ tranh chấp xung quanh việc Quatar bị các nước vùng Vịnh tẩy chay, và trong kế hoạch của Mỹ về việc áp dụng các biện pháp hạn chế nhập khẩu lên nhôm và thép Trung Quốc. Những sự kiện này đã làm dấy lên mối lo ngại từ phía Trung Quốc, EU, Brazil, Úc, Đài Loan và Nga.

Tuần trước, ông Trump đã nhận được một bản báo cáo bí mật từ Bộ Thương mại Mỹ về ngành thép. Ông cũng đã nhận báo cáo về ngành nhôm vào ngày 22 tháng 1. Nếu báo cáo này ủng hộ việc áp lệnh trừng phạt, ông Trump có thể sẽ áp đặt thêm nhiều loại thuế hoặc hạn ngạch nhập khẩu trong vòng 90 ngày tới.

Nguồn: Reuters - HN

Từ khóa: cải cách WTO, đàm phán Doha, chiến tranh thương mại