Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Để nắm bắt quan điểm của người dân Canada về hiệp định thương mại với Trung Quốc, Chính quyền Canada đã cắt cử một nhóm viên chức liên bang đi lắng nghe ý kiến dân chúng trên khắp đất nước.

Nhóm điều tra đã đi đến 10 tỉnh thành và 1 vùng lãnh thổ, tham vấn hơn 600 người dân và doanh nghiệp.

Kết quả thu thập được cho thấy, dân chúng không hoàn toàn ủng hiệp định mà chính quyền của Đảng tự do hiện nay đang theo đuổi, giữa lúc đang có những kỳ vọng cao về việc Canada sẽ chính thức khởi động các cuộc thảo luận về thương mại tự do với Trung Quốc trong chuyến viếng thăm Bắc Kinh vào tuần tới của Thủ Tướng Justin Trudeau.

Chuyến lắng nghe tâm tư chính thức lần này nhận thấy, người nông dân, ngư dân và người trồng rừng, sau khi cân nhắc kỹ, đã cho biết họ thích ý tưởng được tiếp cận thị trường Trung Quốc sâu rộng hơn, một bước đi có thể sẽ giúp Canada được lợi như các nước Úc và New Zealand, hai quốc gia đã nhận được nhiều lợi ích từ các thỏa thuận thương mại đã ký với Trung Quốc.

Tuy nhiên, bản báo cáo - với tên gọi “Những gì chúng tôi nghe được” - cũng cho thấy một thái độ hoài nghi về khả năng của Hiệp định này trong việc giải quyết hàng loạt các thách thức mà doanh nghiệp Canada đang giao dịch với Trung Quốc phải đối mặt.

Người dân bày tỏ lo ngại “dây dưa với Trung Quốc có thể khiến cho Canada phải đánh đổi những thứ quý giá”. Họ lo lắng một thỏa thuận với Bắc Kinh có thể tổn hại đến “việc làm của người dân Canada, đến khả năng cạnh tranh ở một số ngành nhất định, đặc biệt là các ngành quặng mỏ và một số ngành công nghiệp phụ trợ”.

Thậm chí các công ty đã từng giao dịch với phía Trung Quốc đã nói rằng, vấn đề lớn nhất không phải nằm ở thuế nhập khẩu để có thể khắc phục dễ dàng bằng một thỏa thuận thương mại. Khúc mắc đáng lo ngại hơn cả thuộc về những vấn đề mang tính cố hữu ở Trung Quốc, ví dụ như sự đáng ngờ của các tòa án và sự trợ cấp từ chính phủ.

Nói cách khác, Hiệp định thương mại tự do với nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới khó có khả năng được người dân Canada đánh giá tốt tuyệt đối.

Quả thực, khi bước vào bàn đàm phán thương mại, Canada chắc chắn không thể tránh khỏi phải đối mặt với các yêu sách lớn từ Bắc Kinh.

Ông Guy Saint-Jacques, nguyên đại sứ Canada tại Trung Quốc cho biết, Trung Quốc “sẽ yêu cầu được tiếp cận toàn diện nguồn tài nguyên thiên nhiên của Canada, bao gồm quặng uranium. Họ cũng sẽ đòi hỏi mở cửa thị trường dịch vụ. Nước này mong muốn có thể đem người lao động Trung Quốc đến Canada”.

“Suy cho cùng, vấn đề nằm ở chỗ, ngay cả khi Canada nhượng bộ theo yêu cầu của Trung Quốc, những gì Canada nhận lại được sẽ đủ để bù đắp hay không?”

Thế nhưng, ông Saint-Jacques tin rằng, Canada có ít lựa chọn. Vì nếu không có thỏa thuận thương mại hiện tại, Canada phải đi sau nước khác. “Chúng ta phải xúc tiến các cuộc thảo luận về vấn đề này”, ông nói thêm, “Tôi vẫn cho rằng, Trung Quốc cần Hiệp định này hơn chúng ta, vì lẽ đó, chúng ta vẫn còn nhiều cơ hội trong đàm phán”.

Kinh nghiệm từ Úc và New Zealand cho ra các bài học trái chiều

Kinh nghiệm từ các nước khác đã minh chứng cho nổi lo của người dân Canada là có cơ sở: Cả Úc và New Zealand đã phải đấu tranh chống lại các rào cản không mong đợi khi xuất khẩu sang Trung Quốc, ví dụ như việc kiểm tra hàng hóa, các yêu cầu kỹ thuật khó hiểu và các thủ tục giấy tờ.

Nhưng ở cả hai nước trên, thương mại tự do với Trung Quốc lại được xem là một lợi ích kinh tế, không phải cho Bắc Kinh, mà là cho Úc và New Zealand – 2 đối tác nhỏ hơn.

Ông James Laurencon, phó giám đốc Viện quan hệ Úc – Trung tại Đại học Kỹ thuật Sydnew cho rằng “Hiệp định thương mại chắc chắn có lợi hơn cho nước Úc”.

“Các doanh nghiệp sản xuất của Úc đã cải thiện đáng kể khả năng thâm nhập thị trường Trung Quốc – quốc gia đông dân nhất và là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, với mức tăng trưởng xuất khẩu từ 6 – 7%. Trong khi đó, tăng trưởng xuất khẩu về phía Bắc Kinh có vẻ kém hơn, vì Úc chỉ là thị trường với 24 triệu dân, kinh tế tăng trưởng chỉ từ 2 – 3%, và mức thuế nhập khẩu khi chưa có Hiệp định vốn dĩ đã rất thấp”.

Hiệp định thương mại Úc – Trung có hiệu lực từ cuối năm 2015.

Kể từ đó “Kim ngạch xuất khẩu của Úc vào Trung Quốc đã tăng gấp ba lần, bằng với kim ngạch xuất khẩu của Úc với các nước còn lại – với các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là hàng hóa mềm (tức các sản phẩm nông nghiệp hoặc chăn nuôi)”, ngài Peter Drysdale, người đứng đầu Cục Nghiên cứu kinh tế Đông Nam Á thuộc Đại học Quốc gia Úc cho biết. Khi thuế quan giảm, xuất khẩu rượu vang của Úc sang Trung Quốc đã nhảy vọt lên 40% chỉ trong vòng một năm.

Tại New Zealand, xuất khẩu vào Trung Quốc đã tăng gần gấp bốn kể từ khi Hiệp định thương mại giữa hai nước có hiệu lực vào năm 2008.

Đối với người nông dân New Zealand, Hiệp định thương mại đã xuất hiện rất đúng lúc, trùng với thời điểm người Trung Quốc bắt đầu ưa chuộng các sản phẩm bơ sữa nhập khẩu.

Nhưng hoạt động giao thương giữa New Zealand và Trung Quốc còn mở rộng thêm ở các mặt hàng khác, ngoài các sản phẩm từ sữa. Hiệp định thương mại năm 2008 đã thực sự phát đi một tín hiệu, khiến cho các doanh nghiệp địa phương ở New Zealand chú ý hơn vào thị trường Trung Quốc.

Số lượng doanh nghiệp New Zealand khai phá thị trường Trung Quốc và thành lập các đầu cầu ở đó là rất lớn”, ông Andrew Ferrier, nguyên giám đốc điều hành Tập đoàn Fonterra Co-operative – doanh nghiệp lớn nhất New Zealand cho biết. Hiện nay ông Ferrier là chủ tịch của New Zealand Trade & Enterprise, một cơ quan chính phủ chuyên giúp đỡ doanh nghiệp địa phương tiếp cận toàn cầu.

“Trung Quốc đang trở thành điểm dừng chân chính cho các doanh nghiệp lớn bé khác nhau của xứ sở Kiwi. Dòng dịch chuyển đó sẽ không thể xảy ra nếu như không có một Hiệp định thương mại tự do”.

Tuy nhiên, cả Úc và New Zealand đều đã gặp phải vướng mắc. Các cơ quan nhà nước Trung Quốc thỉnh thoảng đưa ra các quy định khó lường hoặc áp dụng các cơ chế kiểm tra chất lượng, phần nào làm hạn chế nhập khẩu.

Các rào cản phi thuế quan như trên làm cho các điều khoản vốn được thiết kế để tự do hóa thương mại bị mất tác dụng.

Ông Mike Peterson, đặc phái viên thương mại nông nghiệp của New Zealand cho rằng “hoạt động ở thị trường Trung Quốc có một vài điểm không thuận lợi”. Thế nhưng, ông Peterson lạc quan “chúng tôi đã giải quyết các thách thức khi tham gia hiệp định thương mại với Trung Quốc tương đối thành công, dù sao có Hiệp định vẫn tốt hơn là không”.

Ông Mark Vaile, nguyên phó thủ tướng Úc, nay là chủ tịch công ty Whitehaven Coal – doanh nghiệp sản xuất than lớn nhất nước nhận định, thực ra “các hiệp định song phương kiểu này mang ý nghĩa chính trị nhiều hơn là kinh tế. Các Hiệp định có vai trò quan trọng trong việc đặt nền móng để thắt chặt thêm quan hệ về sau”.

Điều đó có nghĩa là, đàm phán được một thỏa thuận thương mại sẽ không dễ dàng gì. Mặc dù có thể dùng Hiệp định Úc – Trung làm kiểu mẫu, các nhà lãnh đạo Canada lại mong muốn có được một hiệp định toàn diện hơn. Và có lẽ phía Trung Quốc cũng có chung suy nghĩ.

Trong một số lĩnh vực, “Trung Quốc sẽ hi vọng đạt được quyền lợi tương đương với Hoa Kỳ như trong NAFTA”, Ông Vaile cho biết.

 “Theo đuổi hiệp định Canada – Trung Quốc giữa lúc tái đàm phán NAFTA đang diễn ra có thể bị khiến Nhà Trắng hiểu lầm theo hướng tiêu cực”. Đó là nhận định của ông John Gruetzner, nhà sáng lập Công ty tư vấn đầu tư kinh doanh Intercedent, người đã có hàng chục năm kinh nghiệm tại Trung Quốc. Ông Gruetzner cũng lo lắng một thỏa thuận trên giấy cũng không thể thay đổi sự e dè của doanh nghiệp Canada khi nói về Trung Quốc. Theo ông, “Canada cũng cần phải thiết kế và thực thi một kế hoạch kinh doanh chi tiết cho riêng mình”.

Các vấn đề phức tạp khác cho Canada chính là những chuyển biến diễn ra ở Trung Quốc dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông Tập đã luôn tìm cách khôi phục các doanh nghiệp nhà nước và đánh bóng vai trò của tổ chức Đảng trong nội bộ các doanh nghiệp, làm nhòe đi ranh giới giữa khu vực tư nhân và khu vực do nhà nước kiểm soát. Hành động đó đặt ra thử thách lớn cho các nhà đàm phán thương mại tự do. Họ sẽ phải dè chừng hơn trong việc mở cửa một số lĩnh vực của Canada vì có thể bị thâu tóm bởi bàn tay vô hình của chính phủ Trung Quốc.

Ông Tập đã triển khai một chiến lược, gọi là “Trung Quốc - tầm nhìn 2025”, trong đó, ưu đãi cho các doanh nghiệp trong nước, dựng nên các rào cản mới với nước ngoài trong khi cùng lúc tìm cách tiếp cận sâu hơn với các thị trường khác.

Ông Loren Brandt, chuyên gia kinh tế thuộc Đại học Tokyo chuyên nghiên cứu về Trung Quốc nhận định, “Theo thời gian, các điều khoản và điều kiện mà các tập đoàn đa quốc gia muốn xuất khẩu vào Trung Quốc phải đáp ứng ngày một xấu đi”.

Nguồn: The Globe and Mail - TQ

Từ khóa: Canada, Trung Quốc, thỏa thuận thương mại, ý kiến dân chúng, Úc, New Zealand