Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khu vực Đông Á đang tiếp đón các nhà lãnh đạo đến từ những quốc gia lớn nhất và quyền lực nhất thế giới. Ở cuộc họp các nhà lãnh đạo APEC tại Đà Nẵng – Việt Nam và Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS) tại Angeles – Philippines, 10 trên quốc gia thành viên trong nhóm G20 sẽ cùng tề tựu với một số quốc gia nhỏ hơn trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Các cuộc hội nghị thượng đỉnh lần này tạo ra cơ hội cho các nhà lãnh đạo thiết lập các mối quan hệ, xác định những sự khác biệt và chia sẻ những lợi ích chung. Kể từ khi ra đời vào năm 1993 đến nay, APEC luôn thành công trong việc đem tổng thống Hoa Kỳ đến châu Á mỗi năm một lần. Tổng thống Donald Trump cũng nhân cơ hội tham dự APEC lần này để kết hợp đến thăm các quốc gia châu Á gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Có được sự hiện diện của tổng thống Mỹ đã là một nửa thắng lợi của APEC và thêm một điều tốt lành nữa là ông Trump cũng đã nhận lời tham gia hội nghị thượng đỉnh EAS.

Đây là thời điểm không bình thường chút nào cho châu Á và toàn cầu. Vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ đã bị đặt dấu chấm hỏi chưa từng có kể từ khi kết thúc chiến tranh Việt Nam đến nay.

Các cuộc họp có sự tham dự của Tổng thống Trump giúp cho các nhà lãnh đạo châu Á có cơ hội giảm bớt những bất định về toàn cầu hóa. Mặc dù không dễ dàng, nhưng các vị lãnh đạo nên có cái nhìn thực dụng, gạt bỏ sự ganh đua và những mối bất hòa sang một bên để bảo vệ và thúc đẩy những lợi ích chung. Và điều quan trọng mà các nước nên quan tâm, đó chính là các nước đang gặp phải rủi ro chung nào trong một cơ chế thương mại mở cửa, khi mà vấn đề an ninh kinh tế và chính trị của các nước đang phụ thuộc lớn vào cơ chế này.

Các nguyên tắc của hệ thống thương mại toàn cầu đang bị chính quyền Tổng thống Donald Trump đe dọa. Ông Trump đã dùng bài phát biểu của mình tại APEC để nhấn mạnh lần nữa quan điểm về “Nước Mỹ trên hết”, chống chủ nghĩa đa phương hóa và đe dọa phá bỏ các quy tắc cũ.

Ông Peter Drysdale bình luận thêm về bài phát biểu của ông Trump như sau: “Các nhà lãnh đạo APEC phải đối mặt với hai vấn đề và tất cả các nước thành viên phải cùng chung tay thì mới giải quyết được”.

Thứ nhất, là các nhà lãnh đạo châu Á cần phải đảm bảo các biện pháp ưu tiên cho đa phương hóa và thương mại toàn cầu để chứng minh thành ý của mình trong vấn đề toàn cầu hóa.

Tại APEC, các nhà lãnh đạo đã đạt được thỏa thuận nguyên tắc của hiệp định TPP không Mỹ vào phút cuối. Đây là một bước đi quan trọng theo định hướng đa phương hóa. Canada, đất nước đang bị phân tâm bởi việc đàm phán lại NAFTA, suýt chút nữa đã khiến cho hiệp định này đổ vỡ bất chấp những nỗ lực mạnh mẽ của các quốc gia khác. Rất may là TPP-11 cuối cùng cũng đạt được sự đồng thuận. Đó cũng chính là tuyên bố mạnh mẽ nhằm khẳng định lợi ích của các gốc gia Châu Á - Thái Bình Dương trong trật tự mở dựa trên luật lệ.

Mặc dù về lý thuyết, TPP mở cửa cho tất cả các thành viên APEC, nhưng TPP không có sự tham gia của Indonesia, Trung Quốc cũng như các cường quốc kinh tế và chính trị quan trọng khác ở châu Á. Việc đón thêm thành viên mới tham gia vào hiệp định này sẽ khó khăn hơn nếu Hoa Kỳ không quay trở lại.

Vấn đề thứ hai mà các nhà lãnh đạo APEC cần phải đối mặt đó là phải mở ra một buổi đối thoại thẳng thắn để tìm ra giải pháp phân phối lợi ích từ thương mại tự do công bằng hơn cho người dân.

Sự sụt giảm thu nhập của giới trung lưu ở Hoa Kỳ kể từ cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu cách đây 10 năm cũng như là sự trì trệ của hệ thống an sinh xã hội là những tác nhân chính gây ra sự trỗi dậy của làn sóng chủ nghĩa bảo hộ và chống toàn cầu hóa hiện nay tại Hoa Kỳ. Những vấn đề về mặt cấu trúc này sẽ mất rất nhiều năm để khắc phục, và vì vậy, viễn cảnh Mỹ quay trở lại TPP, hay việc Mỹ quay trở lại với vai trò dẫn dắt thương mại toàn cầu như những gì Mỹ đã làm trong suốt 70 năm qua vẫn còn khá mờ nhạt, ít nhất trong ngắn hạn. Các thành viên APEC cần phải tính đến thách thức này khi quản lý nền kinh tế trong nước và cần phải cùng nhau giải quyết vấn đề.

Vai trò của Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP)

Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) sẽ đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc giải quyết hai câu hỏi lớn mà Drysdale nêu ra. Hiệp định RCEP do ASEAN dẫn dắt và kèm theo Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, Úc, New Zealand sẽ là hiệp định đối trọng với TPP. Dù có một vài sự chồng chéo về mặt thành viên giữa TPP và RCEP, nhưng RCEP có cách tiếp cận khác đối với các vấn đề cải cách kinh tế và những vấn đề phía sau đường biên giới thông qua chương trình hợp tác kinh tế.

Trong hội nghị thượng đỉnh EAS, các nước RCEP cần khẳng định lợi ích của hệ thống đa phương thông qua việc công bố một thỏa thuận nguyên tắc đáng tin cậy giống như TPP-11 đã làm. Khi không có Hoa Kỳ trong TPP, Hiệp định RCEP sẽ lớn hơn TPP, và năng động hơn khi bao gồm các nền kinh tế có tiềm năng tăng trưởng lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia.

Với việc Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia bận rộn với các cuộc cải cách trong nước và kiềm hãm tiến trình tự do hóa, thì các nước ASEAN còn lại cùng với Úc, New Zealand và Nhật Bản nên vì quyền lợi của chính mình vẫn phải thúc đẩy tăng trưởng chung cho khu vực. Giờ đây, vấn đề quan trọng hơn hết chính là sức khoẻ của nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với mối đe dọa mà ông Trump gây ra cho hệ thống thương mại toàn cầu. Hiệp định RCEP đầy tham vọng có thể gây áp lực cho các nước khác (kể cả Hoa Kỳ) về việc thúc đẩy tiến trình tự do hóa và giúp cho công cuộc tự do hóa thương mại ở khu vực Thái Bình Dương đi đúng hướng.

Nguồn: eastasiaforum.org – TN

Từ khóa: TPP, RCEP, TPP-11, Hoa Kỳ, Trump, APEC, EAS