Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Hoa Kỳ – Donald Trump đã rút khỏi Hiệp định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) ngay ngày đầu tiên ông nhậm chức và gọi nó là một thỏa thuận thương mại “nực cười”, đáng để hủy bỏ. Nhưng khi Trump viếng thăm 5 quốc gia châu Á và gặp gỡ 20 lãnh đạo khu vực tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) vào đầu tháng 11 tới đây, ông sẽ phát hiện ra rằng, Hiệp định TPP vẫn “đang sống và khỏe mạnh”.

Các thành viên TPP còn lại đang nỗ lực đàm phán để thông qua hiệp định. Thực tế, Hiệp định TPP và các hiệp định thương mại khác đang đàm phán có thể sẽ khiến Hoa Kỳ hối tiếc về quyết định hồi tháng Giêng của mình vì sẽ gây ra những thiệt hại to lớn tiềm tàng cho đất nước.

Mặc dù khu vực châu Á Thái Bình Dương không muốn Hoa Kỳ rời bỏ hiệp định, nhưng họ vẫn có những lựa chọn khác, chẳng hạn như ba dự án chính của khu vực đang trên đà thành công mà không có sự hiện diện của Hoa Kỳ. Các nền kinh tế lớn, năng động có mặt trong các dự án này bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản.

Các nước tham gia vào ba dự án trong khu vực chiếm đến một nửa dân số thế giới và 1/3 sản lượng toàn cầu. Các nước này không đơn thuần tìm kiếm đối tác để “tạo sức bật”, mà họ mong muốn những lợi ích thật sự thông qua hợp tác kinh tế sâu sắc lẫn nhau.

Ba dự án lớn ở Châu Á Thái Bình Dương

Dự án đầu tiên là TPP-11, đàm phán nhằm thông qua Hiệp định TPP thực hiện bởi 11 thành viên còn lại sau khi Hoa Kỳ rút khỏi hiệp định. Các quốc gia này đã có nhiều cuộc họp bàn trong thời gian gần đây và sẽ tuyên bố một hiệp định về mặt nguyên tắc vào tháng 11, có lẽ trùng với thời gian viếng thăm của tổng thống Trump.

Ước tính rằng hiệp định TPP-11 sẽ tạo ra thu nhập 147 triệu USD mỗi năm từ việc gia tăng thương mại và đầu tư, từ đây cho đến năm 2030. Hiện đang có thêm năm nền kinh tế, bao gồm Indonesia, Hàn Quốc, Philippines, Đài Loan, và Thái Lan cũng đã bày tỏ quan tâm muốn tham gia Hiệp định. Nếu cộng gộp thêm 5 đối tác này, tổng lợi ích đạt được của TPP phiên bản không Mỹ có thể đủ sức để làm đối trọng với TPP phiên bản gốc ban đầu.

Dự án thứ hai là Hiệp định đối tác toàn diện khu vực (RCEP), một hiệp định có sự tham gia của 16 quốc gia, bao gồm các thành viên ASEAN và Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Úc, New Zealand, Hàn Quốc. Hoa Kỳ chưa từng tham gia Hiệp định này trước đây. RCEP được thúc đẩy bởi Trung Quốc, và đã đạt được một số thành quả nhất định.

Hiệp định này có thể được kết thúc sớm hơn dự kiến. Có khả năng, những quy định của RCEP sẽ ít và yếu hơn so với hiệp định TPP, nhưng với quy mô lớn của nó, RCEP vẫn có thể tạo ra thu nhập 268 triệu USD hàng năm.

Dự án thứ ba là Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á và Sáng kiến Một vành đai Một con đường, cả hai dự án đều được dẫn dắt bởi Trung Quốc. Có thể hình dung, đây là những dự án đầu tư lớn về đường sắt, đường bộ, vận chuyển đường biển và năng lượng để kết nối Trung Quốc với châu Âu và các lãnh thổ dọc theo tuyến đường.

Những sáng kiến này rất phức tạp về mặt chính trị và kinh tế, nhưng nếu các dự án này đi vào vận hành, thì chúng sẽ tạo ra những cơ hội đầu tư khổng lồ và hệ thống sản xuất rộng lớn mà khi đó, các công ty Mỹ chỉ có thể tham gia ở mức tối thiểu.

Những tốn thất cho Hoa Kỳ

Mức độ ảnh hưởng từ các dự án này, mặc dù khó có thể dự đoán, nhưng có khả năng là tác động tiêu cực đối với Hoa Kỳ. Hiệp định TPP nguyên bản được kỳ vọng sẽ tăng thu nhập cho Hoa Kỳ 131 triệu USD hàng năm từ đây cho đến năm 2030 thì giờ đây, điều đó sẽ không xảy ra. Một mất mát nữa đó chính là những quy tắc để nâng tầm sân chơi quốc tế mà các nhà đàm phán Mỹ đã dày công xây dựng trong TPP.

Ví dụ, các nước TPP-11 đã xếp xó các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mà các ngành công nghiệp dược phẩm hàng đầu thế giới của Hoa Kỳ rất coi trọng. Lợi ích từ xuất khẩu các mặt hàng tiềm năng của Hoa Kỳ như thịt bò, thịt heo, sữa và ngũ cốc có thể chuyển vào tay các đối thủ cạnh tranh khác như Úc và Canada. Lợi ích từ xuất khẩu các sản phẩm dịch vụ tài chính, tư vấn và viễn thông, được xem như những thắng lợi quan trọng của Mỹ tại hiệp định TPP, cũng sẽ chuyển sang cho các nước khác.

Nhìn chung, những dự án này có thể biến Hoa Kỳ từ một quốc gia thành công nhất trong hiệp định TPP trở thành người thua cuộc, với thu nhập ước tính giảm 6 triệu USD mỗi năm. Những tổn thất này có thể bù đăp được nếu Hoa Kỳ đàm phán mới hiệp định song phương với Nhật Bản, nhưng cho đến nay, Nhật Bản đã từ chối lời đề nghị của Hoa Kỳ. Nhưng cho dù Nhật Bản đồng ý, thì một Hiệp định có phạm vị hẹp như thế này không giúp gì nhiều cho việc kết nối các công ty Mỹ vào chuỗi sản xuất của khu vực.

Cuối cùng, Châu Âu có thể sẽ lấp vào chỗ trống mà Hoa Kỳ bỏ lại. Châu Âu đã ký kết các hiệp định thương mại tự do song phương với 7 nước trong khu vực, bao gồm các đối tác của Hoa Kỳ như Canada, Hàn Quốc và Mexico và đang tiến hành đàm phán với sáu nước khác, bao gồm Ấn Độ và Nhật Bản.

Hoa Kỳ nên đáp lại như thế nào?

Hoa Kỳ cần phải trở lại sân chơi. Tại Hội nghị Thượng đỉnh APEC 2017, Tổng thống Trump nên tái khẳng định cam kết của nước này đối với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Trump phải chắc chắn rằng các công ty Mỹ sẽ vẫn đủ tính cạnh tranh trong thị trường này.

Ông nên phát biểu rằng Hoa Kỳ sẽ giúp xây dựng nền kinh tế khổng lồ, liên kết chặt chẽ của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, mà Mỹ cũng được hưởng lợi từ việc làm đó. Muốn như vậy, Hoa Kỳ sẽ phải tuân thủ các quy tắc thương mại toàn cầu trong khu vực và mong chờ các nước khác cũng làm điều tương tự.

Châu Á - Thái Bình Dương là miếng ghép phù hợp hiếm hoi với lợi ích kinh tế và chiến lược của Hoa Kỳ. Đến năm 2030, khu vực này sẽ sản xuất ra một nửa sản lượng hàng hóa của thế giới, sở hữu một lực lượng quân đội hùng mạnh chỉ sau Hoa Kỳ, tận dụng phần lớn nguồn nhân lực công nghệ cao của thế giới và nguồn lao động giá rẻ. Việc để cho các mối liên kết giữa Châu Á và Hoa Kỳ có lỗ hỏng, có thể sẽ trở thành một sai lầm lịch sử.

Nguồn: Thehill - MH

Từ khóa: TPP, APEC, Châu Á Thái Bình Dương, Trump, Hoa Kỳ