Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vòng đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) gần đây nhất lại một lần nữa châm ngòi cho những tranh cãi xoay quanh việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không ngần ngại đe dọa phá hỏng hoạt động thương mại trị giá hàng trăm tỷ đô la mỗi năm của khu vực Tây Bán Cầu, bằng việc tìm kiếm các sửa đổi lớn trong NAFTA, và tuyên bố sẽ rút khỏi Hiệp định nếu không đạt được thỏa thuận.

Thật ra, chính sách về NAFTA của Trump vẫn còn thiếu sự táo bạo, chưa đủ để biến Hiệp định NAFTA thành một công cụ thúc đẩy mạnh mẽ việc làm và tăng trưởng rộng khắp khu vực thông như mục tiêu ban đầu của nước Mỹ khi tạo ra khối thương mại Bắc Mỹ thực sự này.

Mặc dù tuyên bố sẽ theo đuổi nguyên tắc “Nước Mỹ trên hết” tại NAFTA, Trump đã trước sau như một thúc giục các thay đổi trong NAFTA mà có thể sẽ có lợi cho cả Canada và Mexico. Và thay đổi chính trong NAFTA mà Trump muốn nói đến ở đây chính là quy tắc xuất xứ, vấn đề mà từ khi đắc cử đến nay, Trump đã thể hiện rất rõ ràng mong muốn được giải quyết nó.

Ý tưởng của kế hoạch này là nhằm giữ cho lợi ích từ tự do hóa thương mại chỉ nằm bên trong Khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ, bằng việc yêu cầu các hàng hóa giao dịch giữa các nước trong khối chỉ được miễn thuế khi được sản xuất chính ở Bắc Mỹ. Bằng cách dùng hàng hóa sản xuất bên trong khu vực để thay thế cho hàng hóa nhập khẩu, bao gồm cả hàng hóa tiêu dùng cuối cùng lẫn các phụ kiện và cấu phần sản phẩm, kế hoạch được tin rằng sẽ làm cho các yếu tố kinh tế như sản lượng đầu ra, việc làm, và tiền lương đều có thể tăng mạnh ở cả ba nước. Điểm then chốt trong kế hoạch này là: mức thuế đánh trên hàng hóa nhập khẩu từ bên ngoài khu vực Bắc Mỹ đủ cao để buộc các nhà sản xuất phải chuyển nhà máy và phương tiện vào khu vực Bắc Mỹ, nếu không thì giá sản phẩm của họ sẽ quá cao so để cạnh tranh trong thị trường Bắc Mỹ rộng lớn.

Dự định tạo ra một Khối thương mại Bắc Mỹ thuần túy như vậy, và niềm tin vào sức sống của nó, đã được làm rõ bởi cha đẻ của NAFTA, cựu Tổng thống Ronald Reagan. Quay lại năm 1979, Reagan đặt rất nhiều hi vọng vào công cuộc hội nhập kinh tế trên khắp lục địa vì ông tin tưởng rằng, khu vực này sở hữu những “của cải mà có thể biến mình thành một nơi tự cung tự cấp, mạnh nhất, giàu nhất trên Trái đất. Của cải trên bao gồm lương thực, tài nguyên, công nghệ và các vùng đất chưa phát triển đang được quản lý hợp lý và có thể cải thiện đáng kể chất lượng sống của tất cả dân cư trên lục địa”.

Năm 1993, Reagan đã bổ sung thêm vào một hướng chiến lược chính cho NAFTA. Ông viết rằng cần thiết phải có một “khối quyền lực để cạnh tranh trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay”, bởi vì Châu Âu và Đông Á đang tạo ra các Hiệp định Thương mại “Tự cung tự cấp về kinh tế” cho khu vực của riêng họ, mà việc đó có thể làm giảm đáng kể nhu cầu về hàng hóa Mỹ của các khu vực này.

Và khi thông báo NAFTA sẽ được ký kết trong năm 1993, Tổng thống Bill Cliton cũng xem Hiệp ước này là “yếu tố cần thiết cho khả năng cạnh tranh với châu Á và châu Âu về lâu dài”, bởi vì “trên khắp địa cầu, các đối thủ cạnh tranh của Mỹ đang củng cố sức mạnh, tạo ra các khối thương mại khổng lồ”.

NAFTA đã quy định đối xử miễn thuế đối với các hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ về hàm lượng khu vực. Nhưng các công ty đa quốc gia đã vận động hành lang mạnh mẽ cho Hiệp định này lại muốn tự do thu mua hàng hóa từ bất kỳ nơi nào trên thế giới để bán vào lục địa – mà chủ yếu là vào thị trường Mỹ, để đảm bảo cho chi phí sản xuất rẻ nhất và lợi nhuận là lớn nhất có thể. Chính vì vậy, họ muốn rằng, mức thuế áp dụng trong trường hợp hàng hóa không đáp ứng về quy tắc xuất xứ phải đủ thấp để dễ dàng bỏ qua lợi ích đó.

Vá lỗ hỏng NAFTA theo cách của Trump

Chính quyền Trump đã nhận ra lỗ hỏng đó của NAFTA và vì vậy đã yêu cầu tăng hàm lượng xuất xứ khu vực. Thật khó hiểu khi Mỹ lại đề xuất sửa đổi quy tắc xuất xứ để đối phó với lỗ hỏng đó, thay vì là đề xuất tăng thuế thật cao. Và Mỹ cũng không cần thiết phải gây thù với Canada và Mexico bằng việc nhất mạnh rằng, đi kèm với quy tắc chung cho khu vực, phải bổ sung thêm điều khoản yêu cầu hàm lượng tổi thiếu của Mỹ là 50%.

Tổng thống Trump nên quay lại mục tiêu ban đầu của ông, rằng ông muốn làm sống lại nên kinh tế trên khắp Bắc Mỹ bằng việc áp thuế đủ cao để tạo ra thay đổi. Nếu các nền kinh tế bên ngoài khu vực kiện việc đánh thuế này lên WTO và tuyên bố trả đũa, Trump và các nhà đồng cấp phía Mexico và Canada cũng có thể nhớ lại tiềm năng tự cung tự cấp của lục địa, đủ để cả ba nước không phải lo lắng trước những đe dọa trừng phạt này.

Trump cũng nên nhận ra rằng, thay vì yêu cầu tăng hàm lượng Mỹ, Trump nên thắt chặt quy định về quyền lợi người lao động và các quy định về môi trường, giúp cho doanh nghiệp và lao động Mỹ tránh khỏi cuộc cạnh tranh lương giá rẻ và gây ô nhiễm môi trường từ Mexico. Và chắc chắn, Canada cũng sẽ rất ủng hộ việc này. Mexico đến lượt mình, cũng có thể chấp nhận thay đổi bởi vì những sửa đổi này có thể giúp Mexico đánh bật khỏi thị trường các đối thủ châu Á vốn đang có chi phí rẻ hơn và ít sự quản lý hơn.

Các vấn đề gây tranh cãi lớn trong NAFTA vẫn chưa được giải quyết, như vấn đề giải quyết tranh chấp và quy định về mua sắm chính phủ. Nhưng với ưu thế về sản lượng kinh tế chiếm gần 90% trên toàn lục địa và với ưu thế về sức mua, nước Mỹ rõ ràng đang sở hữu khả năng thắng áp đảo. Nhưng bù lại, Canada và Mexico sẽ được bù đắp nhiều hơn khi tất cả việc kinh doanh mới sẽ được quản lý bởi một quy tắc xuất xứ tốt hơn.

Một khối thương mại Bắc Mỹ mới sẽ cho phép Trump hoàn thành lời đã hứa khi còn tranh cử, giành được lợi thế chính trị hơn so với đảng Dân chủ, và tăng cường kinh tế của ba nước bằng cách bất chấp các quy tắc thông thường. Đối với một người tự xưng mình là nhà ra quyết định chính cho các thương vụ và mang tư tưởng phi đảng phái, có gì để không thích cơ chứ?

Tác giả: Alen Tonelson

Nguồn: Market Watch – TQ

Từ khóa: NAFTA, Mỹ, Donald Trump, Roland Reagand, quy tắc xuất xứ, hàm lượng Mỹ, thuế