Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nỗ lực của các nước Nhật Bản, Úc và New Zealand nhằm tái kích hoạt Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang đối mặt với nguy cơ thất bại và nhường đường cho những thỏa thuận thương mại lớn khác trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Trong cuộc gặp lần thứ ba tại Tokyo Nhật Bản, 11 quốc gia thành viên TPP (TPP-11) đã bất đồng sâu sắc về những điểm có thể thay đổi trong TPP khi không có Hoa Kỳ. Trên thực tế, một vài nước trước đây sở dĩ đồng ý với những đề xuất ngặt nghèo do Hoa Kỳ đưa ra như việc tăng tính độc quyền về dược phẩm, gia hạn bản quyền và vấn đề giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ, là để có thể tiếp cận thị trường Hoa Kỳ.

Cuộc họp TPP-11 hồi tháng tám ở Sydney đã không mang lại kết quả đáng kể nào ngoài việc xác định “đóng băng” 50 đề mục để chờ ngày Mỹ quyết định quay trở lại. Về vấn đề kéo dài thêm 3 năm đối với thời hạn bảo vệ dữ liệu lâm sàng của dược phẩm mà Hoa Kỳ trước đây yêu cầu, các nước TPP-11 thống nhất sẽ tạm gác lại vấn đề này. Vậy là, còn nhiều vấn đề gây tranh cãi khác vẫn nằm lại trên bàn đàm phán, đặc biệt là các quy định về quyền lợi của nhà đầu tư, mua sắm chính phủ, doanh nghiệp nhà nước và sở hữu trí tuệ.

Ngay cả Bộ trưởng Thương mại Úc Steven Ciobo cũng đã thừa nhận một cách miễn cưỡng rằng “Nếu chúng tôi đàm phán lại tất cả các vấn đề của TPP trong cùng một lúc, thì mọi chuyện sẽ còn khó khăn hơn”. Trước cuộc họp tại Sydney, nhóm các nền kinh tế thị trường trong TPP gồm Nhật Bản, Úc, New Zealand và cả Singapore đều tỏ ra lạc quan, kì vọng sẽ “đánh thức” TPP không có Mỹ chỉ bằng những thay đổi nhỏ.

Tuy nhiên, với tình hình hiện nay, rõ ràng rằng điều đó sẽ không xảy ra tại hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo TPP-11 vào tháng 11 tới. Tron khi các nước Úc, New Zealand và Nhật Bản đang muốn thúc đẩy TPP với các điều khoản giữ nguyên như khi đàm phán với Hoa Kỳ, thì ở phía đối diện, các nước như Malaysia và Việt Nam muốn đàm phán lại nhiều vấn đề hơn vì các nước này không muốn giữ lại các điều khoản mà trước đây các nước này chấp thuận chỉ để được tiếp cận với thị trường Hoa Kỳ.

Canada và Mexico, nhóm các nước trung lập, thực chất muốn trì hoãn TPP để tập trung vào việc tái đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Hai nước này sẽ thận trọng, để tránh bất kỳ tranh cãi nào có thể làm ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao với các nước còn lại trong TPP.

Tình hình chính trị trong nước gây khó khăn cho việc phục hồi TPP

Viễn cảnh TPP-11 không mấy sáng sủa trước bối cảnh chính trị của các nước trong khối. Trong khi Việt Nam thực chất còn đang cân nhắc lại giá trị của thỏa thuận trước khi tính đến chuyện yêu cầu đàm phán lại, thì ở các như Nhật Bản, Malaysia và New Zealand, các cuộc bầu cử trong nước đang sắp đến gần, có khả năng đe dọa đến cục diện. Do các nghiên cứu mới đây bác bỏ các lợi ích kinh tế quan trọng của TPP đối với thị trường tiêu dùng và thị trường lao động trong nước, nên các chính phủ đương nhiệm sẽ không dám bước thêm bước nữa trong nỗ lực khôi phục lại TPP, vì lo sợ các bước đi này có thể trở thành vấn đề trong tranh cử.

Nỗ lực kích hoạt TPP-11 thất bại đã thúc đẩy các nước thành viên quay sang các Hiệp định khác trong khu vực, như Hiệp định Đối tác Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Thương mại Dịch vụ (TiSA).

Điều này sẽ là một đòn giáng mạnh lên trật tự châu Á tự do vốn được các nước Nhật Bản, Úc và New Zealand ưu chuộng. Các nước này có thể phản ứng tức thời bằng việc thay đổi chiến lược thương mại tự do, rút khỏi các quá trình hội nhập sâu rộng trong khu vực và bó hẹp mình trong các quan hệ đối tác song phương với các quốc gia tương đồng về mặt địa lý và kinh tế.

Sự chuyển hướng trên chỉ càng làm nổi bật thêm sự cô lập chính trị và tình hình khủng hoảng ngày một gia tăng của các nền dân chủ tự do ở châu Á, tại thời điểm mà Mỹ rút lui khỏi vai trò lãnh đạo và Trung Quốc thì đang ngày càng bành trướng tầm ảnh hưởng của mình.

Tác giả: Giovanni Di Lieto

Nguồn: Asia Times – TQ

Từ khóa: thương mại, đa phương, Châu Á, Thái Bình Dương, tồn tại, Hoa Kỳ