Vòng đàm phán hiệp định NAFTA lần hai

NAFTA 1

Việc Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đe dọa rút lui khỏi Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) nhắc cho cả thế giới nhớ rằng, đã đến lúc thỏa thuận tồn tại suốt 23 năm qua cần đàm phán lại.

Bên cạnh việc lên án Canada liên quan tới các ngành sản xuất gỗ và chế biến sữa thì Hoa Kỳ cũng tiếp tục yêu cầu Mexico phải chi trả cho khoản tiền xây dựng bức tường dọc biên giới. Theo các tác giả của bài viết thì vấn đề cốt lõi trong cuộc tái đàm phán lần này là giảm bớt mức thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với hai nước láng giềng. Với việc thâm hụt thương mại giữa Hoa Kỳ với Canada đang trên đà giảm, thì áp lực càng đè nặng lên Mexico trong các cuộc đám phán. Tuy nhiên, do tình hình thế giới nhiều phức tạp, bao gồm các sự kiện nổi bật như căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên, hạn mức nợ của Hoa Kỳ hay triển vọng về chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương, mà sự quan tâm của thế giới dành cho NAFTA cũng bị giảm đi đáng kể.

Hoa Kỳ và Mexico mong muốn sớm đạt được thỏa thuận giữa năm 2018, trước khi kỳ bầu cử của Mexico diễn ra vào tháng 7 và của Hoa Kỳ vào tháng 11.

NAFTA là gì?

NAFTA là một hiệp định thương mại được ký kết giữa Canada, Mexico và Hoa Kỳ, có hiệu lực từ năm 1994, dưới thời tổng thống Bill Clinton. Giống như các FTA khác, NAFTA loại bỏ gần như tất cả các rào cản thuế giữa ba quốc gia. Các rào cản về dịch vụ qua biên giới cũng bị loại bỏ. Tuy nhiên, hiệp định này vẫn duy trì sự bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và cho phép mỗi quốc gia áp dụng riêng các tiêu chuẩn môi trường. NAFTA hiện là hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới với tổng mức GDP hơn 20 nghìn tỷ USD.

Mục tiêu tái đàm phán

Trong chiến dịch tranh cử của mình, ông Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích NAFTA và thẳng thừng gọi đó là một "thỏa thuận thương mại thất bại", là nguyên nhân gây nên tình trạng thất nghiệp ở Hoa Kỳ. Sau khi nhậm chức, có một số lần ông Trump đe dọa sẽ chấm dứt thỏa thuận, nhưng cũng tỏ thái độ sẵn sàng tái đàm phán một thỏa thuận mới trong tương lai.

Dù ông Trump có những tuyên bố không nhất quán, nhưng Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã thông báo chính thức tới Nghị viện vào hôm 18/5/2017 rằng Tổng thống Hoa Kỳ dự định sẽ tái đàm phán Hiệp định NAFTA với Canada và Mexico. Sau 90 ngày tham vấn, vòng đàm phán đầu tiên đã diễn ra tại Hoa Kỳ và kết thúc vào ngày 20/8/2017. Vòng đàm phán thứ hai của NAFTA được tổ chức từ ngày 01-05/9/2017 tại Mexico, và sau đó là một vòng đàm phán khác tại Canada cũng trong tháng 9.

Giảm mức thâm hụt thương mại của Mỹ

Trong "Bản tóm tắt các mục tiêu tái đàm phán NAFTA" công bố hồi tháng 7/2017, USTR đã nêu rõ lý do đàm phán lại hiệp định thương mại tự do này. Bản tóm tắt dài 17 trang, với mục tiêu chính là "cải thiện cán cân thương mại của Mỹ và giảm thâm hụt thương mại với các nước NAFTA". Ngoài ra còn một số vấn đề đáng quan tâm khác, bao gồm quy tắc xuất xứ, loại bỏ cơ chế giải quyết trang chấp trong Chương 19 và tăng ngưỡng miễn thuế (DMT) đối với thương mại điện tử, nhằm giúp Hoa Kỳ đạt được vị thế thương mại tốt hơn.

Hình 1:Thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với Canada giảm đi nhưng với Mexico lại tăng lên Hoa Kỳ - Canada

Cùng với Trung Quốc, Canada và Mexico là ba đối tác thương mại hàng đầu của Hoa Kỳ. Mỹ cũng đang thâm hụt thương mại với Trung Quốc, tuy nhiên, vấn đề này sẽ được giải quyết riêng. Năm 2016, Hoa Kỳ có mức thâm hụt thương mại hàng hóa với Canada lên tới 11 tỷ USD, nhưng lại đạt được thặng dư thương mại dịch vụ khoảng 24,6 tỷ USD. Do đó, trọng tâm giảm mức thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ là về hàng hóa chứ không phải dịch vụ.

Thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Canada chủ yếu nằm ở lĩnh vực dầu khí. Trong một báo cáo được công bố vào tháng 3/2017, Hiệp hội doanh nghiệp điện tử Hoa Kỳ (EIA) đã chỉ ra rằng, năng lượng chiếm khoảng 5% giá trị hàng hóa Hoa Kỳ xuất khẩu vào Canada và chiếm hơn 19% giá trị hàng hóa nhập khẩu từ Canada trong năm 2016. Ngoài ra, Hoa Kỳ có giá trị nhập khẩu năng lượng từ Canada là 53 tỷ USD, trong khi giá trị xuất khẩu sang Canada là 14 tỷ USD. Do đó, riêng về giao dịch thương mại ngành năng lượng, Hoa Kỳ đã phải chịu một khoản thâm hụt 39 tỷ USD với Canada. Vấn đề có lẽ sẽ sớm được giải quyết trong các năm tiếp theo khi Hoa Kỳ đang rất tự tin vào ngành sản xuất dầu mỏ trong nước. Đến thời điểm hiện tại, mức thâm hụt ngân sách của Mỹ với Canada đã giảm trong hai năm liên tiếp.

Hình 2: Giá trị xuất nhập khẩu của ngành thương mại năng lượng giữa Canada và Hoa Kỳ giai đoạn

2006 - 2016 Hoa Kỳ -Mexico

Giả sử việc Hoa Kỳ tăng sản xuất dầu trong nước có thể khiến nhu cầu mua dầu từ Canada giảm đi, mức thâm hụt thương mại hàng hóa với Canada sẽ tiếp tục thu hẹp trong tương lai. Do đó, có khả năng Hoa Kỳ sẽ chuyển hướng sang gây nhiều áp lực lên Mexico hơn trong quá trình tái đàm phán NAFTA. Trong ba năm liên tiếp, tới năm 2016, mức thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với Mexico đã tăng 4.3% lên 63 tỷ USD, với hàng hóa nhập khẩu chủ yếu từ Mexico là Ô tô, máy móc và nông sản.

Bởi vì vòng đám phán đầu tiên không đạt nhiều tiến triển, ông Trump đã tiếp tục đe dọa rời bỏ NAFTA trước khi vòng đàm phán thứ hai diễn ra chỉ vài ngày. Ông Trump đăng dòng tin trên Twitter, cho rằng Canada và Mexico đang “gây khó dễ” cho tiến trình tái đàm phán. Ông cũng lặp đi lặp lại quan điểm cho rằng NAFTA là “thỏa thuận tồi tệ nhất từng được thực hiện" và "có thể phải chấm dứt?”. Đáp lại, Mexico tuyên bố nước này không tiến hành thương lượng thông qua các phương tiện truyền thông xã hội. Gần đây, Mexico đã cố gắng tăng cường quan hệ với Trung Quốc nhằm tìm kiếm một giải pháp thay thế trong tương lai.

Khó mà hy vọng rằng sẽ có bước đột phá trong vòng đàm phán thứ hai. Thường thì các bên khó mà thỏa thuận được với nhau trong giai đoạn đầu của các cuộc đàm phán. Thỏa thuận sẽ thành công khi Hoa Kỳ nhận thấy kịch bản rời khỏi NAFTA là một kịch bản “thất bại cho tất cả các bên”. Mặc dù không có nhiều tiến triển, các bên hy vọng sẽ có thể kết thúc đàm phán trước kỳ bầu cử của Mexico và Hoa Kỳ sẽ diễn ra lần lượt vào tháng 7/2018 và tháng 11/2018. Tình hình sẽ phức tạp hơn nhiều nếu cuộc đàm phán không thể kết thúc trước khi Mexico tiến hành bầu cử. Các cuộc thăm dò cho thấy Đảng cánh tả Morena vẫn nhận được nhiều ủng hộ nhất, thủ lĩnh của đảng này - Andrés Manuel López Obrador – là một người không ủng hộ NAFTA và chống đối ông Trump. Mặc dù phản ứng của thị trường đối các phiên đàm phán gần đây của NAFTA khá là im ắng, nhưng theo dự đoán, thị trường tài chính sẽ có nhiều biến động vào tháng 7/2018.

Nguồn: FXStreet – DN

Từ khóa: vòng đàm phán, hiệp định, NAFTA, lần hai