Mỹ có còn nhớ đến WTO?

wto gate

Với những phát biểu gần đây liên quan đến sự kém cỏi của các Hiệp định thương mại tự do (ví dụ như NAFTA) và tuyên bố sẽ hành động đơn phương chống lại các hành vi thương mại không công bằng của một số nước, chính quyền của tổng thống Trump dường như đang phớt lờ sự tồn tại của Tổ chức Thương Mại Thế Giới (WTO). Từ khi còn là ứng cử viên Tổng thống, Trump đã từng phát biểu “WTO là một thảm họa”. Thế nhưng, chính quyền hiện nay của Trump vẫn đang hoạt động trong khuôn khổ của WTO. Đối với các công ty sản xuất của Mỹ, đây là việc đáng mừng, vì sao?

Hoa Kỳ chỉ có hiệp định thương mại tự do (FTA) với 20 quốc gia. Theo số liệu thống kê từ Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Peterson, khoảng 60% giao dịch thương mại của Hoa Kỳ đến từ các đối tác không thuộc FTA. Nếu Mỹ rút khỏi WTO, các nhà xuất khẩu Mỹ sẽ mất đặc quyền tối huệ quốc (hưởng thuế suất ưu đãi hơn) với các các quốc gia mà Mỹ chưa có FTA. Chi phí xuất khẩu sẽ trở nên đắt đỏ hơn. Tương tự, việc rút khỏi WTO sẽ khiến các nhà sản xuất nội địa giảm khả năng tiếp cận thị trường nhập khẩu nước ngoài. Nói cách khác, thông qua tư cách thành viên trong tổ chức WTO, các nhà sản xuất ở Mỹ có khả năng tiếp cận thị trường cao hơn và điều này là rất quan trọng trong một thế giới, nơi mà chuỗi cung ứng đang trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

Tổ chức WTO thiết lập các quy tắc thương mại quốc tế và tạo ra diễn đàn để đàm phán về việc cắt giảm các rào cản thương mại. Ngoài ra, kể từ khi thành lập vào năm 1995, WTO đã tạo ra một diễn đàn để các thành viên giải quyết các tranh chấp thương mại, thông qua một hệ thống qui định hết sức rõ ràng chặt chẽ (và vì thế, dễ đoán hơn) so với những cơ chế trước, ví dụ như cơ chế giải quyết tranh chấp của Hiệp ước chung về Thuế quan và Mậu dịch năm 1947 (GATT).

Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO - với sự tham gia của bên xét xử thứ ba - được cho là nỗ lực thành công nhất của tổ chức này. 164 nước thành viên đang áp dụng rộng rãi những quy tắc của WTO– vào gần 600 trường hợp - cho thấy sự hài lòng về quy trình này. Các bước giải quyết tranh chấp diễn ra theo trình tự từ: tham vấn (giữa nước khiếu nại và nước bị khiếu nại), quá trình xét xử thông qua hội đồng (trong trường hợp tham vấn không giải quyết vấn đề), kháng cáo và đình chỉ nhượng bộ thuế quan. Phần lớn các trường hợp khiếu nại đều được giải quyết ở bước tham vấn.

Một thống kê gần đây về hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO, được thực hiện bởi luật sư Arie Reich của Viện Đại học Châu Âu, cho chúng ta có cái nhìn rõ hơn về hiệu quả và hiệu năng của hệ thống này:

• Quốc gia nào sử dụng hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO nhiều nhất? Câu trả lời là Mỹ. Nhà trắng tham gia vào gần một nửa tổng số các trường hợp, vừa là người đi khiếu nại, vừa là người bị khiếu nại với tỷ lệ tương đương nhau. Theo sau Mỹ, thành viên tích cực áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO nhất là Liên minh Châu Âu, theo sau một khoảng cách khá xa nữa là Canada, Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil. Nhìn chung, các nước giàu nhất thường dùng đến cơ chế giải quyết tranh trấp nhiều nhất và những nước nghèo thì ít dùng nhất.

• Tỷ lệ tuân thủ ra sao? Khoảng 80%. Hầu hết trường hợp, các quốc gia đều tuân thủ tốt các quy tắc của WTO.

• Quốc gia nào tuân thủ thấp nhất? Câu trả lời cũng là Mỹ. Điển hình, khi nhìn qua số lượng đề nghị trừng phạt (khi một quốc gia muốn đưa ra một hình phạt thương mại đối với một nước vì nước đó không tuân thủ quyết định cuối cùng của WTO), thì Mỹ là nước thường xuyên bị đề nghị - gần hai phần ba số đề nghị trừng phạt, so với 16% đối với các nước EU. Thật thú vị khi, Trung Quốc chưa từng bị kiện, cho thấy tỷ lệ tuân thủ các quyết định của WTO ở quốc gia này là cao hơn.

• Quy trình giải quyết tranh chấp của WTO thường kéo dài trong bao lâu? Khoảng 28 tháng. Tuy vậy, quá trình này đang có xu hướng kéo dài lâu hơn, mặc dù số lượng vụ tranh chấp đang giảm.

WTO nên làm gì ?

Những số liệu thống kê này cũng như các nghiên cứu đã công bố khác cho thấy WTO có thể làm tốt hơn trong việc giải quyết tranh chấp. Dưới đây là hai đề xuất đáng xem xét :

Thứ nhất, WTO nên đi trước một bước trong quy trình giải quyết tranh chấp của mình – trước cả khi vụ tranh chấp có thể xảy ra. Ví dụ, hồi tháng 2, khi Quốc hội Mỹ xem xét cái gọi là “thuế hiệu chỉnh biên giới”, một phần trong đợt cải cách thuế quan đang gây tranh cãi. Một câu hỏi quan trọng được đặt ra là, liệu việc đánh thuế như vậy có phù hợp với các quy tắc của WTO hay không? Đáp án của câu hỏi này là không rõ ràng - các chuyên gia cũng đưa ra nhiều lập luận khác nhau. Thật không may, tổ chức WTO không muốn trả lời kiểu câu hỏi như vậy – họ cần một chính sách phải từng được áp dụng, dự liệu về thiệt hại phát sinh và hồ sơ lưu lại về trường hợp tương tự xảy ra trước đó, mới có thể đưa ra câu trả lời.

Thứ hai, tổ chức WTO xem xét cẩn thận cách xác định giá trị thiệt hại kinh tế gây ra trong các tranh chấp thương mại. Nếu thiệt hại được tính toán một cách khách quan và phản ánh đầy đủ thiệt hại kinh tế gây ra từ việc vi phạm quy tắc WTO, thì người bị kiện sẽ có nhiều động lực hơn để nhanh chóng giải quyết vấn đề, vì càng mất nhiều thời gian sẽ làm tốn càng nhiều chi phí. Trên thực tế, các nước bị kiện thường trì hoãn không tuân thủ theo phán quyết của WTO, từ đó có thể suy ra thiệt hại đo lường được là quá thấp.

Trên thực tế, tổ chức WTO cũng đã có những cải cách đáng được ghi nhận (ví dụ, những thay đổi trong các quy tắc WTO để theo kịp với sự phát triển của một nền kinh tế năng động, tập trung nhiều hơn vào dịch vụ và thương mại điện tử). Không những vậy, khi nhìn lại những thất bại trong việc giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia của các thể chế quốc tế đời trước, thì những gì mà WTO đã làm được là rất đáng ngưỡng mộ. Mặc dù chưa thật sự hoàn hảo, tổ chức WTO cũng mang lại nhiều lợi ích cho các nhà sản xuất Mỹ, và nếu có thể đổi mới, thì sẽ càng tốt hơn.

Nguồn: industryweek-MH

Từ khóa: Mỹ, có còn nhớ đến, WTO