Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các quyết định đấu thầu vềmua sắm công của Chính phủ sẽ phải tuân thủ theo quy định của Trọng tài Quốc tế và vấn đề Đầu tư dựa theo cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ (ISDS).

Đầu tư công đóng góp lớn vào GDP của Việt Nam (39% hàng năm kể từ năm 1995). Trước đây, Việt Nam vẫn chưa đồng ýthực hiện các nguyên tắc về đấu thầu công theo quy định của Hiệp định Mua sắm Chính phủ của WTO (GPA).Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên Việt Nam đồng ý thực hiện cam kết này trong Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA).

Các công ty Trung Quốc hưởng lợi nhiều nhất từ ​​thị trường mua sắm của Việt Nam. Các nhà thầu Trung Quốc hiện đang sở hữu 90% các dự án khai thác mỏ, sản xuất, dự án sắt thép và hóa chất của các công ty vốn nhà nước tại Việt. Mặc dù không có được kết quả tốt trong hoạt động kinh doanh và thậm chí bị Ngân hàng Thế giới đưa vào danh sách đen do hối lộ, công ty Cơ khí Xây dựng Trung Quốc (CSCEC) vẫn tiếp tục giành được các hợp đồng lớn.Với hiệp định EVFTA, các công ty châu Âu sẽ có điều kiện tham gia vào thị trường Việt Nam đầy tiềm năng.

Mua sắm Chính phủ được điều chỉnh như thế nào trong khuôn khổ hiệp định EVFTA?

Cam kết về Mua sắmChính phủ trong hiệp định EVFTAyêu cầu đối xử một cách công bằng và bình đẳng giữa các nhà thầu EU, các nhà thầu Việt Nam có vốn đầu tư EU hoặc các nhà thầu Việt Nam khi Chính phủ đấu thầu mua hàng hoá hoặcyêu cầu gói mua sắm dịch vụ vượt ngưỡng quy định. Việt Nam cam kết công bố các thông tin đấu thầu kịp thời, quy định một khoảng thời gian hợp lý để các nhà thầu chuẩn bị và nộp hồ sơ dự thầu, duy trì tính bảo mật của hồ sơ dự thầu. Hiệp định EVFTA cũng yêu cầu các bên đánh giá hồ sơ dự thầu dựa trên nguyên tắc công bằng và khách quan, đánh giá và trao chỉ định thầu dựa trên các tiêu chí đã đưa ra trong thông báo và hồ sơ mời thầu, nhằm tạo ra cách thức hiệu quả để giải quyết các tranh chấp và khiếu nại phát sinh. Trong bối cảnh khi các công ty Trung Quốc thắng thầu chủ yếu bởi giá rẻ nhưng chất lượng dịch vụ thấp, các quy định giúp các bên, đặc biệt là Việt Nam trong việc cải cách thủ tục đấu thầu và bảo vệ lợi ích của bản thân bằng cách loại bỏ các hồ sơ dự thầu có hiệu quả thấp.

Một số cam kết về mua sắm công trong hiệp định EVFTA:

Hiện tại, các nhà đầu tư EU rất quan tâm đến dự án sân bay Long Thành của Việt Nam với tổng vốn đầu tư khoảng 16 tỷ USD. Dự án này nằm ở Đồng Nai, cách Thành phố Hồ Chí Minh 40km về phía Đông. Khi dự án hoàn thành vào năm 2025, dự kiến đây sẽ là sân bay lớn nhất Việt Nam. Dự án đang trong giai đoạn nghiên cứu tính khả thi. Kết quả sẽ được trình lên các cơ quan có thẩm quyền để phê duyệt trong Quý 3/2017. Dự kiến ​​năm 2019, nhà đầu tư - Tổng Công ty Hàng không Việt Nam sẽ được chọn là nhà thầu chính cho dự án. Hình thức vàcác yêu cầu lựa chọn nhà thầu vẫn chưa được công bố vào thời điểm này. Đây sẽ là cơ hội tuyệt vời cho các nhà đầu tư châu Âu, giai đoạn tiếp theo của dự án sẽ bắt đầu khi hiệp định EVFTA đi vào hiệu lực.

Làm thế nào để khiếu nại quyết định đấu thầu của Chính phủ?

Hiệp định EVFTA cho phép EU có thể kiện Việt Nam (hoặc ngược lại) về các quyết định đấu thầu dựa trên cơ chế giải quyết tranh chấp theo các quy định trọng tài, được quy định trong một chương riêng của hiệp định. Bên vi phạm phải thực hiện đầy đủ các biện pháp cần thiết để tuân thủ cácphán quyết. Trong trường hợp không tuân thủ, như trong WTO, hiệp định EVFTA cho phép các biện pháp khắc phục tạm thời (bồi thường) theo yêu cầu của bên khiếu nại.

Thực thi các phán quyết của trọng tài

Trong các tranh chấp liên quan đến đầu tư (ví dụ như chiếm đoạt không bồi thường, phân biệt đối xử đầu tư), nhà đầu tư được phép đưa các vụ tranh chấp ra Toà án Đầu tư để giải quyết (cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ - ISDS). Phán quyết cuối cùng của trọng tài có tính ràng buộc và có hiệu lực thi hành mà không có bất kỳ câu hỏi nào từ tòa án địa phương về tính hợp lệ của phán quyết. Đây là một lợi thế cho các nhà đầu tư EU, thực tế cho thấy rằngtỷ lệ các phán quyết của trọng tài nước ngoài bị hủy bỏ tại Việt Nam vẫn còn tương đối cao vì nhiều lý do khác nhau. Theo báo cáo của Toà án Tối cao Việt Nam, lý do lớn nhất là việc các Toà án liên quan đảm nhận vai trò thực hiện các thủ tục công nhận vàthực thi của các cơ quan trọng tài nước ngoài. Cụ thể, các thẩm phán giữ vai trò phụ trách không hoàn toàn hiểu rõ bản chất các cam kết của Việt Nam đối với Công ước New York năm 1958, áp dụng sai luật lệ của Việt Nam.

Sự khác nhau giữa tranh chấp liên quan đến đầu tư, tranh chấp về quyết định đấu thầu của Chính phủ phải được đưa ra ban hội thẩmtrọng tài. Không rõ liệu tòa án địa phương có quyền bãi bỏ phán quyết của ủy ban trọng tài về quyết định đấu thầu sai trái hay không. Tuy nhiên, việc này dần trở nên là vấn đề ít quan trọng theo thời gian, số lượng các phán quyết bị bác bỏ của cơ quan trọng tài ở Việt Nam đã giảm đáng kể. Quá trình công nhận và thực thi cũng được rút ngắn và trở nên đơn giản, minh bạch. Những cải tiến có được là nhờ vào những nỗ lực của Toà án Tối cao Việt Nam trong việc đào tạo, hướng dẫn các toà án cấp dưới, tiếng nói mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài và quá trìnhcải tiến, hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam trong thời gian gần đây.

Những thay đổi về thủ tục và pháp luật liên quan đến mua sắm công sẽ giúp các nhà xuất khẩu EU có cơ hội tiếp cậnthị trường một cách dễ dàng và cạnh tranh ngày càng công bằng và hiệu quả.

Nguồn: lexology.com – XM

Từ khóa: Mua sắm công, và cơ chế ISDS, trong hiệp định EVFTA