MỘT SỐ NỘI DUNG CHÍNH TRONG CAM KẾT CỦA EU VỀ MUA SẮM CÔNG TRONG HIỆP ĐỊNH EVFTA

mua sắm công 2

Mua sắm của Chính phủ, hay còn gọi là Mua sắm công, trong các Hiệp định thương mại tự do là một nội dung còn khá mới mẻ đối với Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam mới chỉ cam kết nội dung này trong Hiệp định EVFTA và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) do đây là hai hiệp định “thế hệ mới”, “hiệp định của thế kỷ 21” với nội dung toàn diện, bao gồm cả các lĩnh vực phi truyền thống bên cạnh các nội dung truyền thống như hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, v.v. Tuy nhiên, trên Bình diện quốc tế, mua sắm của Chính phủ và việc mở cửa thị trường này đã được nhiều nước quan tâm, đàm phán. Hiệp định Mua sắm của Chính phủ (GPA) trong WTO cũng được ký kết từ năm 1994. Cam kết trong lĩnh vực mua sắm của Chính phủ mà Việt Nam và EU thống nhất nhằm tăng cường tính minh bạch, hiệu quả của mua sắm công, bảo đảm chi tiêu hiệu quả ngân sách Nhà nước. Chương Mua sắm của Chính phủ trong Hiệp định EVFTA gồm 2 phần chính là:

- Các quy định chung về quy tắc, thủ tục áp dụng trong quá trình lựa chọn nhà thầu (sẽ được giới thiệu trong phần này); và

- Cam kết mở cửa thị trường mua sắm của Chính phủ của Việt Nam và EU

Trong các Hiệp định, thuật ngữ “Mua sắm của Chính phủ” (Government Procurement) hoặc “Mua sắm công” (Public Procurement) được sử dụng để nói đến quá trình một cơ quan mua sắm sử dụng hoặc mua hàng hóa, dịch vụ để phục vụ mục đích công mà không nhằm (i) bán hay bán lại mang tính thương mại, (ii) sử dụng để sản xuất hoặc cung ứng hàng hóa, dịch vụ v. mục đích bán hay bán lại mang tính thương mại. Tại Việt Nam, quá trình này thường được gọi là “đấu thầu”. Về cơ bản, hai thuật ngữ này không khác nhau về ý nghĩa. Trong Hiệp định EVFTA, thuật ngữ được dùng là “Mua sắm của Chính phủ”.

Các nội dung cần lưu ý về quy tắc, thủ tục lựa chọn nhà thầu

Nguyên tắc đối xử quốc gia và không phân biệt đối xử:

- Các nhà thầu đến từ các nước thành viên EU hoặc các nhà thầu trong nước có vốn đầu tư từ các nước EU phải được đối xử công bằng, tương tự như các nhà thầu của Việt Nam (EU cũng có đối xử tương tự với các nhà thầu đến từ Việt Nam).

- Trong trường hợp cùng là nhà thầu nội địa, các nhà thầu sử dụng hàng hóa, dịch vụ từ các nước EU cũng phải được đối xử công bằng, tương tự như các nhà thầu sử dụng hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam.

Các gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh:

Như đã nói ở trên, mua sắm của Chính phủ là các hoạt động mua sắm hàng hóa, dịch vụ để phục vụ mục đích công của các cơ quan do Nhà nước quản lý. Tuy nhiên, không phải tất cả các gói thầu do cơ quan Nhà nước làm chủ đầu tư đều phải tuân thủ các quy định trong Chương Mua sắm của Chính phủ. Việc một gói thầu có thuộc phạm vi điều chỉnh của Chương hay không được xác định trên cơ sở ba tiêu chí:

- Giá trị gói thầu;

- Cơ quan mua sắm;

- Hàng hóa, dịch vụ cần mua sắm.

Ngoại lệ: Ngoài các gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh như trên, Chương Mua sắm của Chính phủ cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ mà các gói thầu không phải tuân thủ các quy định của Chương, cụ thể như sau:

- Các hoạt động mua hay thuê đất, các công trình hiện hữu hoặc bất động sản khác, hoặc các quyền liên quan;

- Các thỏa thuận không mang tính hợp đồng hoặc một số h.nh thức hỗ trợ (như thỏa thuận hợp tác, viện trợ không hoàn lại, trợ cấp, các khoản vay, ưu đãi tài chính, v.v.);

- Một số hoạt động liên quan đến chức năng tài chính của Nhà nước (mua dịch vụ lưu ký hoặc ủy thác tài chính, thanh toán nợ và quản lý đối với các tổ chức tín dụng, mua bán và phân bổ nợ công, trái phiếu chính phủ, v.v.);

- Các hợp đồng tuyển dụng trong khu vực công;

- Các gói thầu được thực hiện trong khuôn khổ hỗ trợ quốc tế, gồm cả viện trợ phát triển hoặc gói thầu được tài trợ, hỗ trợ của nước ngoài có yêu cầu áp dụng các quy trình, điều kiện đấu thầu cụ thể khác;

- Các hoạt động cần thiết nhằm bảo vệ an ninh quốc gia hoặc quốc ph.ng;

- Các biện pháp cần thiết để bảo vệ đạo đức, trật tự hay an toàn x. hội; bảo vệ cuộc sống hoặc sức khỏe của con người, động thực vật; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; liên quan tới hàng hóa hoặc dịch vụ của người khuyết tật, các tổ chức nhân đạo, các tổ chức phi lợi nhuận hoặc nhân đạo hoặc của lao động tù nhân.

Khuyến khích sử dụng phương tiện điện tử trong đấu thầu:

Việt Nam và EU thống nhất sẽ tạo điều kiện để tổ chức đấu thầu thông qua phương tiện điện tử, gồm công bố thông tin gói thầu, đăng tải các thông báo và hồ sơ mời thầu, tiếp nhận hồ sơ dự thầu và sử dụng đấu thầu điện tử nếu phù hợp.

Quy tắc, thủ tục đấu thầu:

Ngoài ra, trong Chương Mua sắm của Chính phủ, Việt Nam và EU cũng thống nhất các quy tắc, quy trình đấu thầu mang tính minh bạch cao như các thông tin cần có và việc đăng tải thông báo mời thầu, điều kiện tham dự thầu, quy định khi sử dụng đấu thầu hạn chế và chỉ định thầu, thông tin cần có trong hồ sơ mời thầu, thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu, quy tắc xử lý hồ sơ dự thầu và trao hợp đồng, công bố kết quả lựa chọn nhà thầu, các quy định về công bố thông tin, giải quyết kiến nghị, v.v. Về cơ bản, các nghĩa vụ này tương đương với Hiệp định Mua sắm Chính phủ trong WTO.

Với một nghĩa vụ khó hơn như đăng tải thông báo mời thầu, yêu cầu có đầy đủ thông tin theo quy định trong thông báo mời thầu, công bố thông báo tóm tắt bằng tiếng Anh, quy định về thời hạn nộp hồ sơ dự thầu, áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp, v.v. Việt Nam có lộ trình từ 05 đến 10 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực để chuẩn bị thực hiện nghĩa vụ. Ngoài ra, EU cũng cam kết hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam để thực thi một số nghĩa vụ trong Chương Mua sắm Chính phủ.

Cam kết của Việt Nam và EU được thể hiện trong Bản chào mở cửa thị trường mua sắm của Chính phủ của mỗi bên, thuộc phụ lục của Chương Mua sắm của Chính phủ. Có 08 phần chính trong Bản chào của mỗi bên, gồm:

3. CAM KẾT MUA SẮM CỦA CHÍNH PHỦ

- Phần A: Danh sách các cơ quan mua sắm cấp Trung ương

- Phần B: Danh sách các cơ quan mua sắm cấp địa phương

- Phần C: Danh sách các cơ quan mua sắm khác

- Phần D: Danh sách các hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh

- Phần E: Danh sách các dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh

- Phần F: Danh sách dịch vụ xây dựng thuộc phạm vi điều chỉnh

- Phần G: Các ghi chú chung

- Phần H: Phương tiện đăng tải thông tin đấu thầu

Như đã đề cập ở trên, để xác định một gói thầu có thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định hay không được xác định trên cơ sở ba tiêu chí:

(i) Gói thầu với giá trị từ bao nhiêu trở lên sẽ phải đưa ra đấu thầu theo quy định của EVFTA?

(ii) Cơ quan nào khi mua sắm sẽ phải thực hiện đấu thầu theo quy định của EVFTA?

(iii) Hàng hóa, dịch vụ nào khi mua sắm sẽ phải đấu thầu theo quy định của EVFTA?

Thông tin trả lời cho 3 câu hỏi trên được nêu chi tiết tại phần A đến phần F trong bản chào của mỗi bên. Cụ thể, ngưỡng giá trị gói thầu trong câu hỏi (i) được nêu ở đầu và danh sách cơ quan mua sắm thuộc phạm vi điều chỉnh trong câu hỏi (ii) được nêu ở sau trong các phần A, B, C của bản chào. Danh mục hàng hóa, dịch vụ phải đấu thầu khi mua sắm trong câu hỏi (iii) được liệt kê cụ thể ở phần D, E, F của bản chào.

Một gói thầu chỉ thuộc phạm vi điều chỉnh của Chương Mua sắm của Chính phủ khi đáp ứng đồng thời cả 3 tiêu chí trên.

MỘT SỐ NỘI DUNG CHÍNH TRONG CAM KẾT CỦA EU

- Ngưỡng giá trị gói thầu: EU cam kết ngưỡng đối với hàng hóa, dịch vụ nói chung và dịch vụ xây dựng nói riêng tương tự hoặc thấp hơn Việt Nam. EU cũng không có lộ trình giảm dần ngưỡng mà sẽ áp dụng một mức cố định kể từ khi Hiệp định có hiệu lực.

- Cơ quan mua sắm cấp trung ương: EU chào cho Việt Nam một số cơ quan của Liên minh châu Âu như Hội đồng châu Âu, Ủy ban châu Âu, v.v. và các Bộ thuộc hệ thống chính phủ của các nước thành viên EU.

- Cơ quan mua sắm cấp địa phương: EU chào cho Việt Nam các thành phố và các khu vực lân cận thuộc các nước thành viên EU.

- Các cơ quan mua sắm khác: EU chào cho Việt Nam các doanh nghiệp, đơn vị công ích hoạt động trong hai lĩnh vực: truyền tải, phân phối điện và đường sắt của các nước thành viên EU.

- Danh sách hàng hóa, dịch vụ, dịch vụ xây dựng: được nêu cụ thể trong bản chào của EU, có loại trừ một số hàng hóa do Bộ Quốc ph.ng các nước thành viên mua sắm và một số loại h.nh dịch vụ.

- Trong phần Ghi chú chung, EU cũng liệt kê một số trường hợp mua sắm không thuộc phạm vi điều chỉnh của Chương Mua sắm của Chính phủ như gói thầu mua sắm nông sản trong chương trình thúc đẩy hỗ trợ nông nghiệp hoặc cung cấp/viện trợ lương thực cho người dân; gói thầu mua sắm, phát triển, sản xuất tư liệu cho chương trình truyền h.nh và hợp đồng phát sóng, v.v. Tuy nhiên, số lượng các trường hợp loại trừ ít hơn so với Việt Nam.

- Trong phần cuối cùng của bản chào, EU cũng liệt kê danh sách các báo và địa chỉ trang thông tin điện tử đăng tải các thông tin về đấu thầu của Liên minh châu Âu và của từng nước thành viên.

Nguồn : TTWTO-NT Tổng hợp từ tài liệu tuyên truyền về Hiệp định EVFTA của Bộ Công Thương.

Từ khóa : Một số nội dung chính, trong cam kết, của EU, về mua sắm công, trong Hiệp định EVFTA.