Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đã ra đời cách đây 6 tháng với nhiều tham vọng và về bản chất không khác nhiều so với Liên minh châu Âu (EU) nhưng lại có nhiều khác biệt về quy mô và thể chế chính trị.

AEC với cam kết là cắt giảm đáng kể hàng rào thuế quan và các rào cản thương mại, tăng cường cơ hội tiếp cận thị trường với 620 triệu dân trên khắp khu vực Đông Nam Á.

Vấn đề hiện nay là có thể mong đợi những gì trong bối cảnh nhiều bất ổn đang xuất hiện trên thị trường toàn cầu do xu hướng giảm tốc trong nền kinh tế Trung Quốc kéo theo sự giảm giá hàng hóa, suy yếu đồng tiền trong khu vực và chia rẽ trong một số vấn đề chính trị.

“Các nước ASEAN đang ở trên một con đường dài và tiến từng bước chậm chạp hướng đến tự do hóa. Họ đang đi đúng hướng nhưng chậm”, ông David Totten – Giám đốc Công ty Tư vấn các thị trường mới nổi (EMC) có trụ sở tại Singapore nói. 

Một số lĩnh vực có nhiều tiến bộ là du lịch, khách sạn, xây dựng và giao thông vận tải. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng còn nhiều việc cần làm đối với các ngành như ngân hàng, tài chính, bảo hiểm khi rào cản phi thuế quan vẫn là vấn đề nhức nhối xuất phát từ mức độ canh tranh đến từ các nước tham gia Hiệp định Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Mô hình của EU có 8 ngành nghề được hưởng chế độ tự do dịch chuyển là bác sĩ, y tá, nha sĩ, kỹ sư, kiến trúc sư, khảo sát viên, kết toán và dịch vụ du lịch. Tuy nhiên, không giống như EU, AEC không có một ngân hàng trung ương chung và vấn đề dịch chuyển lao động vẫn còn rất nhiều hạn chế.

Khác biệt về văn hóa

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) có thể được phân thành hai nhóm, các thành viên ban đầu gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và nhóm còn lại; Brunei gia nhập năm 1984. Trong khi Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam gia nhập trong những năm 1990. Đông Timor sẽ trở thành thành viên thứ 11 của ASEAN vào năm tới.

Xét về tổng thể, AEC là nền kinh tế lớn thứ 7 trên thế giới, tổng GDP là 2,5 nghìn USD. Nhưng văn hóa, thể chể chính trị lại là vấn đề phức tạp.

Gần đây của Thủ tướng Malaysia - Najib Razak cảnh báo chia rẽ có thể là vấn đề nằm sau tốc độ cải cách chậm chạp của ASEAN.

“Chúng ta đang sống trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, chia cách giữa các thế hệ dân số có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng nếu chúng ta không có những biện pháp tích cực để hội nhập, đổi mới và phát triển”, ông Najib phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ASEAN tại Kuala Lumpur.

Xu hướng suy thoái đã được giảm thiểu nhờ kim ngạch thương mại nội khối ASEAN

Thành quả kinh tế của ASEAN được củng cố bởi thành tích xuất khẩu vào Trung Quốc, tăng khoảng 20% mỗi năm, liên tục trong gần 2 thập kỷ qua.

Nhưng kết quả này đã giảm mạnh, đi cùng với sự suy giảm tăng trưởng của Trung Quốc, từ mức 2 con số xuống còn 6,9% vào năm ngoái và theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) năm 2016 nền kinh tế Trung Quốc chỉ tăng trưởng ở mức 6,3% sau khi Bắc Kinh tiến hành phá giá đồng nhân dân tệ.

Ông Rajiv Biswas, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương cho biết, suy thoái của Trung Quốc bắt nguồn từ những khó khăn trong chuỗi cung ứng Đông Á, buộc chính phủ các nước khác đi theo Bắc Kinh, phá giá đồng nội tệ nhằm đảm bảo tính cạnh tranh xuất khẩu.

Đó cũng là những gì mà nghiên cứu của Ngân hàng ANZ đã chỉ ra trong Báo cáo mang tên “Suy thoái thương mại châu Á”. Trong đó nhấn mạnh, các đồng tiền trong khu vực đang trải qua những cú giảm giá tồi tệ nhất kể từ khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, trong đó Indonesia và Malaysia là 2 nước chịu hậu quả nặng nề nhất.

Tuy nhiên, xu hướng suy thoái đã được giảm thiểu nhờ kim ngạch thương mại nội khối ASEAN, đạt 609 tỷ USD một năm từ mức 82 tỷ USD cách đây 20 năm. Ông Biswas cũng cho biết thương mại nội khối ASEAN hiện chiếm 25% tổng xuất khẩu của các nước thành viên.

Lĩnh vực hàng không và khách sạn trải qua một con đường trơn tru hơn nhờ vào sự phát triển của du lịch trong khi xây dựng, y tế cũng đang bắt đầu sử dụng lao động xuyên biên giới; nghề y tá và kế toán cũng đang đặt những viên gạch đầu tiên trong tiến trình này.

Khó có thể có được số liệu so sánh giữa các nước Đông Nam Á, nhưng theo Ban Thư ký ASEAN, Trung Quốc chiếm khoảng 14% tổng thương mại khu vực, tiếp theo là châu Âu với 10%, Nhật Bản 9% và Mỹ 8%, số liệu ở thời điểm trước khi suy thoái.

Dự báo của IMF đối với ASEAN là tương đối tích cực với mức tăng trưởng dự kiến đạt 5% trong năm nay, tăng nhẹ so với mức 4,6% đưa ra vào năm ngoái.

Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Philippines dự kiến ​​sẽ thực hiện tương đối tốt mục tiêu tăng trưởng và nới rộng thêm khoảng 4% mỗi năm trong 4 năm tới. IMF nhận định các nước này có thể đạt được mức 6% nếu tiếp tục theo đuổi cải cách cơ cấu và năng suất.

Trong một báo cáo công bố ngày 30 tháng 6 vừa qua, IMF lưu ý xu hướng thiết lập lãi suất ở mức thấp trong các nền kinh tế ASEAN có thể ảnh hưởng đến việc thanh khoản lỏng lẻo và gia tăng rủi ro bong bóng tài sản và tín dụng.

Trì hoãn cải cách tại ASEAN

Các con số dự báo được đưa ra ở mức thấp và các nhà phân tích cho rằng thế giới phải quen với những dự báo tăng trưởng ở mức một con số tại các nước khu vực Đông Á trong tương lai, nhưng có thể ASEAN sẽ tiếp tục được hưởng lợi nhờ mở rộng thương mại nội khối.

“Những tiến bộ đáng kể cũng đã được thực hiện hướng đến tự do hóa thương mại dịch vụ ví dụ như hàng không”, ông Biswas cho biết thêm, 80% các mục tiêu của AEC đã đạt được.

Ông Biswas cho rằng vấn đề chính hiện nay của AEC là khả năng tích hợp hệ thống tài chính năm 2020 -  chìa khóa để thúc đẩy dòng vốn đầu tư xuyên biên giới theo Kế hoạch của AEC đến năm 2025.

Các Bộ trưởng tài chính ASEAN và các Thống đốc Ngân hàng Trung ương đã thống nhất được Khuôn khổ Hội nhập cho lĩnh vực ngân hàng, cho phép thâm nhập sâu hơn vào thị trường ngân hàng của các nước thành viên.

Các thỏa thuận tương tự cũng đang được tiến hành trong các lĩnh vực như bảo hiểm, mở đường cho các sản phẩm bảo hiểm rủi ro thảm họa và thiên tai.

Kết nối giao dịch ASEAN cũng đã được thực hiện giữa Sàn chứng khoán Singapore, Sàn chứng khoán Bursa Malaysia và Sở giao dịch chứng khoán Thái Lan. Ông Biswas cho biết điều này sẽ tiêu chuẩn hóa việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán khu vực.

Ở cấp độ vi mô, ông David Totten, Giám đốc Công ty EMC cho biết các rào cản phi thuế quan trong thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và di chuyển lao động vẫn còn tồn tại và cần phải được xử lý.

“Ví dụ, thoả thuận công nhận lẫn nhau được thiết kế để thúc đẩy dịch chuyển lao động giữa các nước ASEAN trong 8 nghề được chỉ định nhưng các nước ASEAN đã mất nhiều năm để thành lập và xây dựng quy chuẩn cho các Tổ chức Quốc gia về vấn đề này”.

Thủ tướng Malaysia, ông Najib trích dẫn số liệu từ Viện Nghiên cứu kinh tế ASEAN và Đông Á kêu gọi cải cách nhanh hơn nữa. Theo đó, hàng rào thuế quan đã giảm một nửa từ năm 2000 đến năm 2015 nhưng hàng rào phi thuế trên thực thực tế lại tăng gấp 3 lần, từ 1.634 biện pháp năm 2000 lên 5.975 biện pháp trong năm 2015.

“Chúng ta cần phải có cách hiệu quả hơn để đảm bảo nhận diện được các tài liệu của nhau dù đó liên quan đến dược phẩm, chứng chỉ chuyên môn hay yêu cầu nhập cảng”, Thủ tướng Malaysia nói.

TPP và con đường phía trước của ASEAN

TPP với sự tham gia của Mỹ và Nhật Bản (nền kinh tế nắm vị trí thứ nhất và thứ ba thế giới), cùng với 10 nước khác thuộc khu vực châu Á Thái Bình Dương trong đó có 4 nước ASEAN là Brunei, Singapore, Malaysia và Việt Nam, đây có thể là hiệp định có khả năng làm giảm ảnh hưởng của AEC.

“Một số thành viên ASEAN cũng đã bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia vào TPP, đặc biệt là Indonesia và Philippines. Lý do là nó sẽ có tác động tích cực đến xuất khẩu của họ”, ông  Biswas cho biết.

Quan điểm của ông Biswas nhận được sự đồng tình từ nhà phân tích thuộc hãng luật Allan tại Hong Kong, ông Gavin Greenwood, theo đó ông này cảnh báo TPP sẽ mang lại quyền thâm nhập vào các thị trường hấp dẫn hơn so với AEC.

“AEC được tạo ra trong bối cảnh mà mục tiêu chính trị và kinh doanh là nhằm bảo vệ những gì hiện có chứ không phải để thử nghiệm cho một thỏa thuận mới, nơi có thể chứa đựng nhiều thách thức hơn là lợi ích. 6 tháng kể từ khi AEC ra đời, vẫn chưa có chỉ bảo nào có thể phán ánh những dấu hiệu tích cực từ sự kiện này”, ông Greenwood nói.

Các quốc gia kém phát triển nhất ASEAN gồm Campuchia, Lào và Myanmar, cùng với Trung Quốc, bị loại ra khỏi danh sách thành viên TPP và được dự báo sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn.

Tuy nhiên, cả ba mục tiêu chiến lược quan trọng của ASEAN gồm TPP, AEC và thương mại nội khối vẫn có thể được đặt nhiều kỳ vọng khi ¼ dân số khu vực là tầng lớp trung lưu và sẵn sàng chi tiêu.

Hiệp hội Ngân hàng ASEAN dự báo dân số khu vực sẽ tăng thêm khoảng 80 triệu người, lên mức 700 triệu dân, trong đó 2/3 sẽ là tầng lớp trung lưu vào năm 2030.

Ông Totten cho biết, một lợi ích vô hình là AEC tạo ra động lực cho cải cách kinh tế cho những nước thành viên vốn thiếu các động lực cho cải cách như độ mở của nền kinh tế; dân chủ hay thể chế thị trường. “Ở đó nỗ lực của các nhà tài trợ, các tập đoàn đa quốc gia và các doanh nghiệp địa phương chính là lực đẩy cho cải cách”.

Cần nhìn nhận rằng, có một khía cạnh quan trọng mà TPP không có khả năng giải quyết đó về bản chất ASEAN là một khu vực đa dạng về văn hóa, sắc tộc, tôn giáo, chính trị. Do đó, với những cải cách, có thể còn chậm, AEC cần có những hỗ trợ cần thiết để thoát khỏi những bất ổn gây ra bởi kinh tế Trung Quốc hay bất kỳ nền kinh tế nào khác và biến AEC thành khu vực xứng đáng với những ca ngợi ở giai đoạn đầu thành lập.

Nguồn : https://bluenotes.anz.com/  - HP

Từ khóa : AEC, người chiến thắng, kẻ thua cuộc.