Brexit có ý nghĩa gì đối với ASEAN

Asean-EU

Sự chia rẽ giữa Anh và EU sẽ có tác động nhất định đến kinh tế, chính trị cũng như tâm lý cho khu vực Đông Nam Á.

Cuộc trung cầu dân ý vào ngày 23 tháng 6 đã đưa Vương quốc Anh bao gồm Anh, xứ Wales, Scotland và Bắc Ireland rời khỏi Liên minh châu Âu. Kết quả kiểm phiếu là 51,9% cử tri lựa chọn rời bỏ EU với 48,1% quyết định ở lại.

Với 72,7% cử tri đi bầu, không ai phủ nhận rằng kết quả này chưa thực sự đại diện cho ý nguyện cùa toàn thể dân chúng Vương quốc Anh. Tuy nhiên, Vương quốc Anh vẫn bị chia rẽ sâu sắc về Brexit - Scotland và Bắc Ireland cảm thấy rằng vận mệnh kinh tế và chính trị của mình gắn liền với EU, trong khi Anh và xứ Wales, ngoại trừ London, thì muốn rời khỏi liên minh này.

Kết quả trung cầu dân ý này cũng có tác động mạnh mẽ đến một khu vực hội nhập ở phía bên kia của thế giới - Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Vậy Brexit có ý nghĩa đối với ASEAN, một liên minh khu vực mà thường được so sánh với liên minh châu Âu, và Brexit có tác động như thế nào đối với chính trị của khu vực này?

Tác động về cả kinh tế lẫn chính trị.

Tác động kinh tế trước mắt của Brexit là sự suy yếu đáng kể của đồng bảng Anh và đồng Euro so các loại tiền tệ của ASEAN, với các áp lực thị trường trong khu vực Eurozone. Việc gia tăng các tài sản định danh bằng đồng USD cũng đã làm cho đồng nội tệ ASEAN yếu đi so với đồng đô la Mỹ, ngoại trừ đồng Rupiah của Malaysia. Tác động tài chính trong dài hạn sẽ phụ thuộc vào cách các chính trị gia xử lý các cuộc đàm phán Brexit và cách thức họ quản lý hiệu ứng domino trong EU.

Với sức mua yếu của đồng tiền, các khách hàng Anh và Eurozone sẽ giảm nhu cầu đối với hàng xuất khẩu từ các đối tác thương mại hàng đầu của Vương quốc Anh ở ASEAN - cụ thể là Singapore, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam. Ngược lại, người tiêu dùng ASEAN sẽ được hưởng lợi từ hàng hóa, dịch vụ rẻ hơn của Eurozone, bao gồm chi phí giáo dục và học phí.

Các nước ASEAN đang có nền kinh tế tăng trưởng chậm như Malaysia và Indonesia –do bất ổn chính trị và ảnh hưởng bởi giá dầu thấp kéo dài –đang có lợi thế tốt để được hưởng lợi từ nhu cầu nhập khẩu tăng của Mỹ do đồng USD mạnh hơn.

Các câu hỏi còn bỏ ngỏ là về thương mại và đầu tư. Sau khi các cuộc đàm phán FTA giữa EU và ASEAN bị ngưng trệ từ năm 2009, các nước thành viên ASEAN đã phải thay thế bằng cách tiến hành các cuộc đàm phán song phương với EU, cụ thể là Singapore và Malaysia (2010), Việt Nam (2012), Thái Lan (2013) và Philippines (2015).

Với Brexit, Anh muốn tăng cường tìm kiếm đối tác thương mại ở nước ngoài. Tháng 7 năm 2015, trong chuyến viếng thăm ASEAN, thủ tướng David Cameron đã tới Indonesia, Singapore, Việt Nam, Malaysia và thổ lộ sự cấp thiết phải đa dạng hóa nền kinh tế Anh ra bên ngoài EU và Bắc Mỹ, một kế hoạch mà bây giờ đã dễ dàng thực hiện hơn nhờ Brexit.

Trong thực tế, Brexit có thể cũng tạo động lực để đẩy nhanh thỏa thuận thương mại và đầu tư, đặc biệt là với các nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng như Việt Nam và Indonesia. Cả hai nước có tiềm năng nhất ASEAN nhưng quan hệ thương mại với Anh chưa xứng tầm. Các mục tiêu khác có thể là các đối tác truyền thống như Singapore và Malaysia, là các cựu đối tác thương mại đứng trong top 5 của Vương quốc Anh bên ngoài châu Âu.

Như vậy, Brexit đã mang lại lợi ích kinh tế cho khu vực ASEAN vì nó giúp gỡ rối cho nền kinh tế Anh, nền kinh tế lớn thứ hai châu Âu, trước một mê cung ràng buộc ngặt nghèo của EU và các chính sách nhân quyền nhạt nhòa mà đang gây cản trở cho nước Anh. Brexit cũng làm cho triển vọng hiệp định thương mại EU-ASEAN mới bị gác lại. Mặc dù bớt đi một thành viên thì EU cũng ít phức tạp hơn, nhưng EU không thể tiến hành đàm phán nếu như nó không có sự đoàn kết trong nội bộ liên minh.

Các tác động về chính trị cũng thú vị và đa dạng.

Các nước ASEAN dường như đã rút ra được bài học từ Brexit cho ASEAN từ những trải nghiệm và nhu cầu của người dân địa phương. Philippines, nền kinh tế có truyền thống dựa vào kiều hối từ hàng triệu người Philippines làm việc ở nước ngoài, đã chú ý vào những nguy cơ từ tự do di cư lao động trong nội bộ ASEAN và việc kém cạnh tranh của Philippines- ví dụ mất việc làm vào tay các nền kinh tế ASEAN sôi động hơn.

Malaysia, đang sôi sục giữa một bầu không khí chính trị thay đổi nguy hiểm, chắc chắn sẽ nhận thức được nhu cầu đối thoại văn minh trái ngược hoàn toàn với "sự thay đổi đột ngột" trong cuộc tranh luận Brexit. Tại Thái Lan, lấy cảm hứng từ các vấn đề nhập cư qua biên giới trong các quan điểm của Brexit, một số ý kiến tập trung vào sự cần thiết tập trung vào các vấn đề phát triển con người qua biên giới như di dân, quyền con người, buôn bán người và an ninh hàng hải của ASEAN.

Indonesia, mặt khác, lại có liên quan chặt chẽ với tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh nền kinh tế đang sa sút, mở ra cơ hội tăng cường mối quan hệ kinh tế với nước Anh.

Mặc dù có vô số các lời giải thích, song tác động của Brexit đối với khu vực hội nhập ASEAN được cho là chủ yếu nằm ở vấn đề tâm lý. Một bài học lớn là không nên duy ý chí "đến gần hơn, hội nhập sâu hơn" trong khi bỏ qua sự phản kháng của công chúng, không chỉ ở Anh, mà còn ở các vùng có tư tưởng hoài nghi châu Âu (Euroskeptic) đang ở rải rác khắp châu Âu. Về vấn đề này, các nước ASEAN cũng có những tiềm thức tương tự, mặc dù chủ nghĩa hoài nghi ASEAN tồn tại ở một mức độ thấp hơn rất nhiều so với EU, đặc biệt là ở các nước đang phát triển như Việt Nam, Campuchia và Lào là những nước được hưởng lợi nhiều nhất trong nội bộ ASEAN.

Các nước ASEAN khác như Indonesia và Thái Lan, đang khao khát lãnh đạo khu vực thông qua ASEAN và có một tiếng nói lớn hơn trên đấu trường thế giới, cũng có nhiều lý do để làm chủ ASEAN. Về chính trị, các nước ASEAN quan tâm hơn đến việc bảo vệ chủ quyền của họ và phát triển nền kinh tế quốc gia nhiều hơn so với tìm kiếm sự hội tụ trong chính sách tiền tệ hoặc thậm chí chính sách ngoại giao của họ, không giống như mô hình EU. Do đó, chúng ta thấy giữa hai khối có một sự tương phản rõ rệt.

Brexit đã đặt dấu chấm hết cho sự phiêu lưu của người Anh trong cộng đồng EU - "một siêu quốc gia quan liêu toàn năng" kiểm soát các chính sách nhập cư của họ, bác bỏ các tòa án quốc gia của họ và làm lu mờ vai trò của điện Westminster bằng người đại diện ít quyền lực ở Brussels. Ở ASEAN, các rủi ro đối với chủ quyền không đến từ sự xâm nhập của các hình thức quan liêu nhưng lại bị ảnh hưởng khá lớn bởi sự coi trọng quyền lực và chủ nghĩa dân tộc mới ra đời ở các nước ASEAN được thúc đẩy bởi hận thù lịch sử và cạnh tranh kinh tế. Sau tất cả, ASEAN được thành lập vào năm 1967 như một cách để quản lý các mối quan hệ nóng giữa các quốc gia hậu thuộc địa và một chiến lược dài hạn mang lại hòa bình bền vững cho khu vực này, không giống như EU, vốn khởi đầu bằng sự trở lại của ngành công nghiệp than – thép của châu Âu năm 1952 mà cộng đồng này được sinh ra để dung hòa sự cạnh tranh giữa Pháp và Đức.

Là một thực thể kinh tế, ASEAN đang cố tình chậm lại, thận trọng hơn và chủ yếu dựa vào sự hội nhập với nền kinh tế lớn như Trung Quốc (RCEP), Mỹ (TPP), Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc để thúc đẩy hợp tác kinh tế trong khu vực của mình. Mục tiêu của hội nhập kinh tế chặt chẽ đã được thực hiện vào năm 2015 với sự ra đời của Cộng đồng kinh tế ASEAN.

Về chính trị, ASEAN đang bị giằng xé giữa Trung Quốc và Mỹ với đỉnh điểm là không thể có được tiếng nói chung liên quan đến các hành động của Trung Quốc ở Biển Đông. Điều này lần đầu tiên xảy ra vào tháng 7 năm 2012 khi các ngoại trưởng kết thúc một cuộc họp ở Campuchia mà không đạt một thông cáo chung về các vấn đề liên quan đến biển Động và gần đây là tháng 6 năm 2016 khi chủ tịch ASEAN do Malaysia đảm trách đã vội vã rút lại một tuyên bố đã gửi cho báo chí, và ASEAN đã trở nên nghi kỵ lẫn nhau, các ánh mắt đổ dồn về Campuchia và Lào, 2 nước dường như đã bị ảnh hưởng quá nhiều bởi Trung Quốc.

Nguồn : http://www.newmandala.org - PT

Từ khóa : Brexit, có ý nghĩa gì, đối với, ASEAN.