Vấn đề của các nước kém phát triển trong gói Bali

Thue3

Các vấn đề của nhóm nước kém phát triển (LCDs) trong gói Bali tập trung vào bốn trọng tâm: (a) miễn thuế và miễn hạn ngạch (DF-QF) khi tiếp cận thị trường, (b) Ưu đãi và xuất xứ, (c) Triển khai các dịch vụ miễn trừ và (d) Cơ chế giám sát thực hiện đối xử đặc biệt và khác biệt. Các nước LDCs hy vọng quyết định chắc chắn sẽ được đưa ra trong các lĩnh vực này, tuy nhiên cuối cùng kết cục đã không như mong đợi.

Miễn thuế và miễn hạn ngạch (DF-QF) khi tiếp cận thị trường

Miễn thuế và miễn hạn ngạch hàng hoá cho nhóm nước (LDCs) là yếu tố rất quan trọng và được kỳ vọng sẽ mang lại cơ hội tiếp cạn thị trường an toàn và có thể dự đoán được cho các nước LDCs dựa trên "nguyên tắc kéo dài" đối với tất cả các sản phẩm xuất khẩu có xuất xứ từ LDCs. Thực thi quyết định miễn thuế và miễn hạn ngạch của Hội nghị Bộ trưởng thương mại WTO tại HongKong thông qua việc mở cửa thị trường là yêu cầu chính của các nước LDCs. Mặc dù một số Chương trình ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) đã thực hiện miễn thuế - miễn hạn ngạch nhưng những mặt hàng xuất khẩu quan trọng của các nước LDCs (như dệt may) vẫn phải đối mặt với mức thuế quan cao tại thị trường các nước phát triển, đặc biệt tại Mỹ. Ví dụ, đối với Bangladesh và một số nước LDCs châu Á, vấn đề miễn thuế quan và miễn hạn ngạch hết sức quan trọng vì hàng may mặc là sản phẩm xuất khẩu chủ yếu của họ lại không nằm trong GSP của Mỹ. Trong trường hợp của Bangladesh, chỉ có 0,5% tổng hàng hoá xuất khẩu được hưởng chương trình GSP Mỹ; năm 2013, số thuế nhập khẩu phải nộp của nước này để xuất khẩu hàng hóa vào thị trường Mỹ là gần 750 triệu USD.

Quyết định DF-QF đưa ra tại Hội nghị Bộ trưởng Thương mại WTO tại Bali gần như lặp lại những gì đã được đưa ra tại HongKong đó là kêu gọi những nước thành viên nào chưa thực hiện việc miễn thuế, miễn hạn ngạch đối với 97% các mặt hàng từ các nước LDCs cần tiếp tục cỉa thiện tình trạng này cho đến Hội nghị Bộ trưởng WTO lần tiếp theo.

Trên thực tế, Quyết định DF-QF đưa ra tại Bali đã tách hẳn khỏi Quyết định ban đầu được đưa ra tại HongKong. Hội nghị tại HongKong buộc tất cả nước phát triển thực hiện miễn thuế, miễn hạn ngạch đối với 100% hàng hóa xuất xứ từ nhóm LDCs và tỷ lệ này là 97% nếu nước thành viên đang gặp khó khăn. Trong khi đó, tại Hội nghị Bali, Ủy ban Thương mại và Phát triển (CTD) - cơ quan chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thực thi quyết định DF-QF, đã không đề cập đến mốc thời gian rõ ràng và cụ thể để thực thi quyết định này, và tỷ lệ 3% bị loại trừ cho tất cả các nước phát triển trong khi không thành viên nào lên tiếng rằng họ đang phải đối mặt với những khó khăn khi thực thi quyết định đã được đưa ra tại Hội nghị Hồng Kông.

Quy tắc ưu đãi xuất xứ

Quy tắc ưu đãi xuất xứ là chìa khoá đảm bảo nhóm nước LDCs được hưởng lợi từ việc tiếp cận thị trường chỉ khi nó là một phần của sáng kiến về miễn thuế và hạn ngạch. Lý do là các yêu cầu về quy trình thủ tục thường gây khó khăn cho các nước LDCs để hiện thực hóa các cơ hội từ việc ưu đãi tiếp cận thị trường. Các nước LDCs cho rằng những yêu cầu về hàm lượng nội địa cần được định nghĩa trên năng lực sản xuất và cung cầu nội địa của các nước LDCs để họ có thể dễ dàng đáp ứng và tuân thủ.

Quyết định về Chương trình miễn thuế và hạn ngạch tại Bali lần đầu tiên bao gồm một hướng dẫn về Quy tắc ưu đãi xuất xứ được thống nhất trên cơ sở đa phương, các nước thành viên áp dụng mà không yêu cầu các biện pháp đối ứng từ các nước LDCs, điều này được kỳ vọng sẽ giúp hàng xuất khẩu dễ dàng đáp ứng những yêu cầu thâm nhập thị trường. Tuy nhiên, quyết định của WTO vẫn chỉ ban hành dưới dạng hướng dẫn không bắt buộc, và ngôn ngữ được dùng chỉ ở mức "nên". Đồng thời các nước thành viên cũng được phép cộng dồn các ưu đãi hiện có đang áp dụng cho các nước LDCs và yêu cầu thực hiện công khai, đơn giản các loại giấy tờ cần thiết để triển khai quyết định này.

Cũng trong quyết định Bali, các nước thành viên có quyền tự do "xây dựng các quy tắc xuất xứ riêng lẻ dự trên phương pháp xác định hàm lượng tối thiểu, thay đổi danh mục phân loại thuế quan hay căn cứ trên các quy trình xử lý, chế tạo cụ thể (hoặc có thể kết hợp các phương pháp này). Các nước LDCs đề xuất rằng tỷ lệ nội địa tối thiểu nên ở mức 15-25% tùy theo danh mục sản phẩm nhằm phán ảnh được chuối giá trị toàn cầu và năng lực sản xuất của các nước LDCs. Các nước LDCs cũng yêu cầu chi phí vận chuyển đầu vào cần được cho phép hiệu chỉnh. LDCs cũng cho cho rằng hầu hết các nguyên tắc này đã được đề cập đến trong một vài hiệp định thương mại tự do, tuy nhiên điều LDCs cần làm là xác định các thị trường cụ thể mà họ muốn có sự thay đổi về quy định xuất xứ. Hy vọng rằng trong các cuộc đàm phán sắp tới, đề xuất của các nước LDCs sẽ rõ ràng và đi kèm một chương trình hành động phù hợp.

Thực thi điều khoản miễn trừ dịch vụ của các nước LCDs

Khu vực dịch vụ đã trở thành nhân tố chính trong phát triển và tăng trưởng của các nước LDCs. Năm 2013, cơ cấu ngành dịch vụ chiếm gần 42% trong GDP cộng gộp của các nước LDCs. Tuy nhiên, xuất khẩu dịch vụ toàn cầu từ các nước LDCs chỉ ở mức 0,7% (giá trị ước tính của Mỹ là gần 31,5 tỉ), chủ yếu trong lĩnh vực du lịch, truyền thông và dịch vụ khác. Hơn nữa, Chương 4 trong Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS) là mối quan tâm chính của các nước LDCs, đặc biệt là Bangladesh. Năm 2012, LDCs nhận gần 30,6 tỉ đô tiền kiều hối (chiếm 5,8% tổng lượng kiều hối toàn cầu), trong đó Bangladesh chiếm gần 1/2.

Tại Hội nghị Bali, các thành viên WTO tiếp tục kêu gọi ra quyết định về miễn trừ dịch vụ theo đó giảm nhẹ các quy định theo nguyên tắc tối huệ quốc (MFN) đối với các nhà cung cấp dịch vụ từ nhóm nước LDCs. Các thành viên đã vạch ra chương trình để Ủy ban Thương mại dịch vụ của WTO (CTS) bắt đầu quá trình vận hành quy định miễn trừ dịch vụ một cách nhanh chóng và hiệu quả theo các nguyên tắc mới có bổ sung. CTS cũng là cơ quan được giao tổ chức hội nghị cấp cao 6 tháng sau khi tập hợp đủ yêu cầu từ các nước LDCs, xác định các lĩnh vực và phương thức LDCs có thể nhận được ưu đãi. Các nước phát triển và đang phát triển được yêu cầu xác định "các ngành và phương thức cấp ưu đãi cho ngành dịch vụ và các nhà cung cấp dịch vụ đến từ các nước LDCs" cũng như cung cấp các hỗ trợ kĩ thuật và hỗ trợ xây dựng năng lực cần thiết để các nước LDCs tận dụng cơ hội từ việc miễn trừ dịch vụ.

Các nước LDCs đã tập hợp và trình những yêu cầu của mình trong 7/2014 về loại ưu đãi họ muốn và những nhóm ngành và cách thức thực hiện mà họ quan tâm. Đề xuất của LDCs liệt kê một danh mục các ngành theo chiều ngang bao gồm những tiêu chí để ban hành một hạn ngạch tạm thời, loại bỏ các giới hạn đối với danh mục các nhà cung cấp dịch vụ và các chuyên gia độc lập, yêu cầu về định cư, kiểm tra nhu cầu kinh tế và kiểm tra thị trường lao động, điều kiện lao động và các rào cản thâm nhập thị trường. Như đã đề cập, đề xuất của các nước LDCs về miễn trừ rào cản đối với lĩnh vực dịch vụ có thể bao gồm: biện pháp ưu đãi đối với các nước LDCs về phí xin visa, phí xin giấy phép lao động, công nhận chất lượng chuyên gia và các cơ quan thuộc các nước LDCs. Tuy nhiên, sau khi trình bản đề xuất, các vấn đề này sẽ không được phép xem xét lại. Trên thực tế, chưa có nước nào tự nguyện thực hiện ưu đãi với các nước LDCs kể từ khi điều khoản miễn trừ dịch vụ ra đời năm 2011.

Cuộc họp Ủy ban Dịch vụ WTO diễn ra vào cuối tháng 11/2014 các nước LDCs đã trình bày các ý kiến đề xuất của mình. Hiện tại, các thành viên WTO đều im lặng trước kế hoạch cho cuộc họp cấp cao hơn và không có dấu hiệu nào cho thấy các nước phát triển sẽ đưa ra đề xuất của mình. Các nước LDCs hy vọng cuộc họp cấp cao về vấn đề này sẽ được diễn ra vào tháng 1/2015.

Cơ chế Đối xử đặc biệt và khác biệt

Điều khoản S&D cho phép xác định biện pháp/ cách thức ưu đãi cho các nước đang phát triển và nhóm nước kém phát triển. Tại Hội nghị Bali, các thành viên đã đồng ý thiết lập cơ chế giám sát để thực thi điều khoản S&D. Cơ chế này cho phép đưa ra các khuyến nghị và các biện pháp hành động nhằm cải thiện và thực thi các vấn đề liên quan đến điều khoản S&D, nếu cần thiết, có thể công bố đàm phán trong khuôn khổ các cơ quan thuộc WTO. Thời gian thực hiện cơ chế giám sát là 3 năm sau hội nghị chính thức đầu tiên. Ủy ban Thương mại và Phát triển của WTO là cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện giám sát việc áp dụng các điều khoản S&D và tổ chức các cuộc họp hàng nằm.

Tác giả:

- Giáo sư Mustafizur Rahman - Giám đốc điều hành của Trung tâm Đối thoại Chính sách (CPD), Dhaka. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

- Ms Hosna Jahan - Nghiên cứu viên tại CPD. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Theo http://cpd.org.bd/ - PC

Từ khóa: Gói Bali, nước kém phát triển, WTO, hội nhập, miễn thuế, miễn hạn ngạch