Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hiệp định đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hiệp định thương mại tự do đầy tham vọng, với mục tiêu loại bỏ rào cản thương mại giữa 12 quốc gia Châu Á-Thái Bình Dương đã bỏ lỡ nhiều hạn chót kể từ khi bắt đầu được đàm phán. Tất cả sự chậm trễ đều có chung một nguyên do: Mỹ và Nhật Bản, hai nền kinh tế lớn nhất trong TPP, vẫn gặp nhiều bất đồng trong vấn đề mở cửa thị trường. Vấn đề bảo vệ sở hữu trí tuệ và các công ty nhà nước cũng nằm trong số những nguyên nhân khiến đàm phán bị đình trệ kéo dài.

Các hiệp định thương mại khu vực châu Á-Thái Bình Dương có quy mô tầm cỡ khác được thúc đẩy bởi Trung Quốc cũng bắt đầu tăng tốc trong những tháng gần đây. Một trong những hiệp định đó là Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), gồm tất cả 10 nước ASEAN và sáu đối tác FTA của ASEAN (Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand). Khi đàm phán RCEP hoàn tất vào cuối năm 2015 thì đây sẽ là FTA lớn nhất thế giới, mặc dù RCEP không có chiều sâu như TPP. Bên cạnh đó là Khu vực thương mại tự do châu Á – Thái Bình Dương (FTAAP), mộ tkế hoạch đồ sộ lần đầu tiên được đưa ra vào năm 2004, và là vấn đề trọng tâm của Bắc Kinh tại hội nghị thượng đỉnh APEC.

Tùy vào việc Hiệp định nào đang chiếm ưu thế, thương mại tại châu Á sẽ tạo ra sức mạnh định hình chương trình nghị sự kinh tế trong khu vực. Mỹ cũng hiểu quy tắc này. Gần đây, Mỹ đã bị Trung Quốc thay thế vị trí đối tác thương mại chính của nhiều nước châu Á. Đây có thể lànguyên nhân khiến Washington cố gắng ngăn chặn mọi nỗ lực khởi động đàm phán FTAAP của Bắc Kinh và tìm cách tái tập trung chú ý vào TPP –nhân tố giúp Mỹ có thể tái cân bằng với Trung Quốc tại Châu Á.

Về phần mình, Bắc Kinh đang cố gắng khởi động FTAAP nhằm nỗ lực mở rộng ảnh hưởng ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và tạo ra đối trọng với Hiệp định TPP của Mỹ. Ở mức độ nhỏ hơn, Trung Quốc cũng được xem là thành viên chính thúc đẩy đàm phán RCEP.

Trong khi cả ba hiệp định thương mại sẽ mở rộng nền kinh tế của khu vực này, mỗi Hiệp định lại liên quan đến các nước khác nhau và đại diện cho lợi ích khác nhau của từng nước, từ đó khiến từng nước có động lực rất khác nhau trong việc đàm phán các Hiệp định này. Trung Quốc, Indonesia và Hàn Quốc là thành viên của RCEP và FTAAP nhưng không phải là thành viên của TPP. Mỹ và Canada là thành viên của TPP và FTAAP nhưng không phải là thành viên của RCEP. Ấn Độ là thành viên của RCEP nhưng không phải là thành viên của 2 hiệp định còn lại. Chỉ có 7 quốc gia là thành viên của cả 3 hiệp định này: Singapore, Australia, Brunei, Nhật Bản, Malaysia, New Zealand và Việt Nam.

Tuy vậy, các nước như Nhật Bản và Việt Nam trước mắt có thể thu được nhiều ích lợi hơn từ TPP thay vì RCEP, vì hai nước này hiện không có FTA song phương với Mỹ. Mỹ cũng thu được nhiều lợi ích hơn từ TPP do các quy định về sở hữu trí tuệ của hiệp định này có thể tạo ra các đặc quyền lớn cho các công ty Mỹ. Nhưng toàn bộ khu vực nói chung sẽ đạt được lợi ích nhiều nhất từ một hiệp định bao gồm tất cả các nền kinh tế quan trọng, chẳng hạn như FTAAP. Theo các chuyên gia, TPP theo đuổi các tiêu chuẩn tham vọng cho tất cả các thành viên, trong khi RCEP cho phép các thành viên là nước đang phát triển được đối xử đặc biệt.

Một kịch bản khác là các Hiệp định thương mại khác nhau cuối cùng sẽ mở rộng hoặc kết hợp với nhau bao quát toàn bộ khu vực. Trong kịch bản này có hai khả năng có thể xảy ra.

Thứ nhất, TPP và RCEP sẽ phát triển song song và hướng tới FTAAP. Nếu thành công, FTAAP sẽ là FTA lớn nhất từ trước tới nay ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, bao gồm tất cả các thành viên TPP và ba nền kinh tế lớn nhất thế giới Trung Quốc, Mỹ và Nhật Bản. Lợi ích kinh tế đạt được nếu FTAAP được ký kết có thể đạt gần 2 nghìn tỷ USD, giúp nền kinh tế toàn cầu tăng trưởng thêm 2%, gấp tám lần so với mức đạt được từ TPP (223 triệu USD ), và gấp khoảng ba lần lợi ích ước tính thu được từ RCEP (664 triệu USD).

Nhưng ngay cả khi FTAAP không thành hiện thực, thì vẫn có thể xuất hiện một FTA toàn khu vực thứ hai. Điều này sẽ đòi hỏi mở rộng TPP để những nước quan tâm đến có thể tham gia. Nghiên cứu của Trung tâm Đông – Tây cho thấy, nếu Trung Quốc, Indonesia, Hàn Quốc, Philippines và Thái Lan tham gia TPP thì lợi ích dự kiến của hiệp định này có thể đạt đến 1,9 nghìn tỷ USD, gần bằng với lợi ích thu được từ FTAAP. Những nước này hiện bị loại ra khỏi TPP không phải do cạnh tranh kinh tế, mà là do không muốn hoặc không đủ chuẩn bị để đáp ứng được những tiêu chuẩn cao của Hiệp định TPP – Hiệp định có mục tiêu sẽ trở thành tiêu chuẩn kiểu mẫu cho các FTA thế hệ mới.

Ông Jayant Menon thuộc Ngân hàng phát triển Châu Á tin rằng FTAAP có khả năng xảy ra hơn là TPP mở rộng vì các thành viên mới gia nhập sẽ phải chấp nhận các điều khoản đưa ra bởi các thành viên cũ và sẽ dễ dàng hơn nếu là thành viên tham gia ngay từ ban đầu, và FTAAP cung cấp cơ hội đó.

Tiến sĩ Mireya Solis của Viện Brookings cho biết, gia nhập TPP sẽ không cho Trung Quốc những ảnh hưởng tương tự như khi nước này dẫn đầu sáng kiến FTAAP. "Trung Quốc sẽ phải tuân theo kỷ luật đàm phán bởi những thành viên khác và sẽ phải có những nhượng bộ đáng kể để đảm bảo sự gia nhập của mình".

Tuy nhiên, cho dù là TPP mở rộng hay kết hợp giữa các hiệp định thương mại lớn thì hiện tại vẫn phải vượt qua một vài trở ngại. Thứ nhất, là sự chênh lệch về phát triển kinh tế giữa các nước châu Á-Thái Bình Dương sẽ khiến việc thực thi một FTA chung cho tất cả các nước này trở nên khó khăn. Một trở ngại khác quan trọng hơn là xung đột chính trị giữa các nền kinh tế lớn - không chỉ giữa Mỹ và Trung Quốc, mà còn giữa các cường quốc Đông Á: Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Theo http://news.asiaone.com - TV

Từ khóa: Hiệp định thương mại, châu Á, Thái Bình Dương, RCEP, TPP, FTAAP, Trung Quốc, Mỹ, cường quốc, đàm phán, Việt Nam