Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hội nghị thượng đỉnh APEC 2014 đã chứng kiến một chuỗi thành công trong chính sách ngoại giao thương mại của Trung Quốc. Điểm chủ yếu của những thành công này là sự ủng hộ ký kết các sáng kiến thương mại của Trung Quốc với tư cách là nước chủ nhà của hội nghị APEC, và việc hiện thực hóa Khu vực mậu dịch tự do châu Á Thái Bình Dương (FTAAP).Trung Quốc cũng đạt được thỏa thuận lâu dài với Hàn Quốc về vấn FTA song phương và đạt được đột phá trong đàm phán với Mỹ xung quanh vấn đề mở rộng phạm vi của Hiệp định công nghệ thông tin.

Nhưng tại sao Trung Quốc lại chọn FTAAP là sáng kiến mang tính bước ngoặt của nước này ở hội nghị thượng đỉnh APEC? Khái niệm FTAAP được người Mỹđề cấp tới đầu tiên, vậy tại sao Trung Quốc lại mượn khái niệm này để giành quyền lãnh đạo trong việc định hướngsự hội nhập kinh tế khu vực châu Á Thái Bình Dương trong tương lai?

Ít nhất có ba động lực hợp lý khiến Trung Quốc làm như vậy:

Thứ nhất, nhằm tạo tiếng vang lớn trong việc định rõ các chương trình thương mại bằng cách theo đuổi mục tiêu đầy tham vọng làthành lập một khu vực thương mại ở châu Á Thái Bình Dương bao gồm cả Trung Quốc và Mỹ. Thứ hai, để ngăn chặn Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trở thành tâm điểm của những nỗ lực hội nhập kinh tế và cũng như ngăn chặn Mỹ tái khẳng định vai trò lãnh đạo của nước này như là một sức mạnh lớn ở khu vực Thái Bình Dương. Và thứ ba, nhằm giúp Trung Quốc khẳng định vai trò chủ động hơn của mình trong việc soạn thảo các quy định mới của trật tự kinh tế thế giới – trên vị thế tương đương với Mỹ. Sự gia nhập đầy tiềm năng vào Hiệp định TPP, sau khi Hiệp định này có hiệu lực, sẽ không đem đến cho Trung Quốc nhiều lợi ích: Trung Quốc sẽ phải tuân theo những điều luật do những thành viên khácđưa ra và phải có những nhượng bộ đáng kể để đảm bảo sự gia nhập của mình.

Một loạt các sáng kiến thương mại của Trung Quốc tại APEC liệu có là điềm báo của sự xuất hiện một trật tự kinh tế quốc tế mới do Trung Quốc dẫn đầu? Tình hình là vẫn chưa ngã ngũ, vì chính sách ngoại giao thương mại của Trung Quốc có tính chất "phản ứng", chứ không phải"xét lại". Trung Quốc thường chỉ có những động thái mang tính phòng thủ, ví dụ như đồng ý đề nghị đàm phán hiệp định thương mại giữa các nước ASEAN + 6 (ngày nay là RCEP) của Nhật Bản. Hơn nữa, sự ủng hộ FTAAP của Trung Quốcđã đáp ứng được lợi ích quốc gia cốt lõi của Mỹ: không dựng lên bất cứ đường ranh nào ở giữa khu vực Thái Bình Dương.

Nhưng không nên nhầm lẫn rằng mục đích Trung Quốc đang tìm cách gia tăng ảnh hưởng của mình đối với các vấn đề kinh tế quốc tế là nhằm phù hợp hơn với thứ hạng GDP của mình trên toàn cầu. Khi Trung Quốc tìm kiếm một vai trò lớn hơn trong việc quản lý nền kinh tế toàn cầu, sự kiểm soát chặt chẽ đối với khả năng lãnh đạo của nước này sẽ nảy sinh.

Đặc biệt, đã nảy sinh hai câu hỏi lớn về tiềm năng của Trung Quốc trong việc xây dựng một chế độ thương mại thay thế. Đầu tiên, liệu Trung Quốc có thể trở thành một tâm điểm cho việc hội nhập kinh tế? Vai trò ưu việt của Trung Quốc trong dòng chảy thương mại châu Á (đóng vai trò là đối tác thương mại hàng đầu của nhiều nước trong khu vực) được biết đến rộng rãi. Nhưng phần lớn các giao dịch thương mại này là thương mại thành phần, và Trung Quốc vẫn chỉ đóng góp một cách khiêm tốn đối với giá trị gia tăng của các sản phẩm. Câu hỏi quan trọng là liệu Trung Quốc có thể cân bằng chiến lược phát triển hướng tới nhu cầu trong nước và phát triển các công ty hàng đầu có khả năng tạo ra các chuỗi cung ứng chonước này trong khu vực. Liệu Trung Quốc có thể phát triển từ vị trí hiện tại - một bánh răng trung tâm trong chuỗi cung ứng toàn cầu, thành nền kinh tế dẫn đầu ở khu vực?

Thứ hai, liệu Trung Quốc có thể đưa ra các giải pháp đặc biệt nhằm giải quyết những thách thức của việc hội nhập sâu hơn? Thương mại chuỗi cung ứng đã khiến việc đàm phán các quy định phía sau biên giới nhằm đảm bảo quyền sở hữu và cải thiện môi trường kinh doanh (tự do hóa dịch vụ, chính sách cạnh tranh, minh bạch các quy định,...) trở nên quan trọng hơn. Tuy nhiên, nhiều nước đang phát triển đã phản đối chương trình nghị sự của WTO + vì cho rằng chương trình nghị sự này đã xâm phạm đến không gian chính sách của họ.

Liệu Trung Quốc có thể đưa ra giải pháp để thoát khỏi tình trạng bế tắc trên? Đàm phán các thỏa thuận thương mại thông thường với việc loại trừ tràn lan và các quy tắc lỏng lẻo sẽ tạo ra lợi ích chính trị cho Trung Quốc, nhưng sẽ không đem lại một mô hình hiệu quả để đáp ứng các nhu cầu thể chế cho việc chi phối và thống trị chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế. Vậy tầm nhìn của Trung Quốc đối với một chế độ thương mại của thế kỷ XXI là gì?

Câu trả lời cho những câu hỏi này là hết sức quan trọng. Hội nghị thượng đỉnh APEC nhấn mạnh rằng quan điểm của Trung Quốc là không thểphớt lờ mà cần được cân nhắc. Do đó, tuyên bố của các nhà lãnh đạo đã đưa ra một thỏa hiệp được điều chỉnh cẩn thận nhằm thể hiện sự tán thànhđối với việc thực hiện FTAAP càng sớm càng tốt (chủ trương của Trung Quốc), nhưng chỉ sau khi đã hoàn thành những "con đường"đang dang dở (ám chỉ TPP) (chủ trương của Mỹ).

Mỹđã loại bỏ một cách triệt để bất kỳ sự tham chiếu nào để định ra một thời gian cụ thể cho việc ký kết FTAAP, nhưng Trung Quốc cũng đã xoay xở nhằm bảo đảm sự ra mắt của một nghiên cứu tập thể mang tính chiến lược về các vấn đề liên quan đến thực thi FTAAP. Lộ trình của Bắc Kinh dành cho FTAAP (như là một phụ lục trong tuyên bố của các nhà lãnh đạo) đã làm mờ đi vấn đề thời gian bằng cách tuyên bố rằng việc sớm thực thi FTAAP nên dựa trên các cam kết khu vực (không xem việc kết thúc thành công FTAAP là một điều kiện tiên quyết).

Với việc không có bất cứ đột phá nào trong đàm phán Mỹ-Nhật về vấn đề tiếp cận thị trường, tuyên bố của các nhà lãnh đạo TPP bên lề hội nghị APECkhông thể rõ ràng mà chỉ nói chung chung"đàm phán đang bước vào giai đoạn kết thúc". Đây là sự trớ trêu lớn nhất đằng sau sự bất lực của Mỹ và Nhật Bản trong việc đạt được một thỏa thuận chung: khi thời gian ký kết TPPđang hết dần thì cũng là lúc Mỹ và Nhật Bản đang để cho Trung Quốc giành được chiến thắng.

Theo http://www.eastasiaforum.org -TV

Từ khóa: Trung Quốc, APEC, FTAAP, khu vực thương mại tự do, TPP, Châu Á, Thái Bình Dương