Mỹ, Nhật Bản dẫn dắt TPP

Tổng thống Mỹ Barack Obama từng gọi bản thân mình là “Tổng thống Thái Bình Dương đầu tiên của Mỹ”. Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe thì cam kết Nhật Bản "không phải bây giờ và sẽ không bao giờ là một quốc gia hạng hai". Trước khi gặp nhau tại Tokyo trong tháng trước, hai nhà lãnh đạo có một cơ hội rất tốt để chứng minh trên thực tế những lời nói của mình bằng cách giải quyết những vấn đề còn khác biệt trong quá trình đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

12 nền kinh tế châu Á -Thái Bình Dương đang tham gia tích cực vào quá trình đàm phán TPP. TPP được coi là một hiệp định thương mại toàn diện, tiêu chuẩn cao của thế kỷ 21. Các nước thành viên TPP chiếm khoảng 40% GDP toàn cầu, đang kỳ vọng TPP sẽ là yếu tố quan trọng thúc đẩy đáng kể tăng trưởng kinh tế thế giới, giúp tạo thêm nhiều việc làm và định hình các quy tắc mới cho hệ thống thương mại quốc tế trong nhiều năm tới.

Hiện nay, Mỹ và Nhật Bản là những nước lớn nhất trong TPP, chiếm ¾ tổng GDP của tất cả các nước thành viên TPP. Hiệp định TPP sẽ có ảnh hưởng tích cực đến hiệp định thương mại tự do song phương Mỹ - Nhật - một hiệp định mà trong nhiều thập kỷ qua hai nước đã không thể ký kết do các tranh cãi về thương mại - cũng như các hiệp định thương mại tự do với các nước khác.

Lợi ích của cả Nhật Bản và Mỹ trong TPP là rất lớn. Thứ nhất, lợi ích kinh tế của một hiệp định TPP thành công rất đáng kể. Viện Kinh tế quốc tế Peterson ước tính, nhờ TPP, đến năm 2025, GDP của Hoa Kỳ và Nhật Bản sẽ tăng thêm lần lượt 76,6 tỷ USD và 104,6 tỷ USD.

Thứ hai, cả hai nước có lợi ích chung trong việc cập nhật, duy trì các quy tắc thương mại và đầu tư quốc tế đáp ứng yêu cầu thực tiễn của thế kỷ 21. Mỹ và Nhật Bản từ lâu đã là các nước thực hiện rất nghiêm túc quyền sở hữu trí tuệ, các tiêu chuẩn lao động, môi trường và quản lý minh bạch. Thông qua TPP, hai nước có cơ hội không chỉ tăng cường các quy định toàn cầu trong các lĩnh vực trên mà còn đề ra các quy định cho các vấn đề mới như thương mại điện tử và doanh nghiệp nhà nước.
10-TPP
Cuối cùng, TPP có ý nghĩa chiến lược to lớn cho cả hai nước. Hiệp định sẽ củng cố liên minh Mỹ-Nhật, hỗ trợ Mỹ can dự sâu sắc hơn vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương và nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của Mỹ và Nhật Bản trong khu vực. Cùng với việc thiết lập các quy định chuẩn mực trong các cuộc đàm phán thương mại lớn khác như hiệp định đầu tư và thương mại xuyên Đại Tây Dương, các vòng đàm phán đa phương trong khuôn khổ WTO tại Geneva, TPP cũng giúp củng cố sự lãnh đạo của hai nước trên trường quốc tế nói chung.

TPP được khởi động đàm phán hơn 4 năm, trải qua hơn 20 vòng đàm phán, nhiều lần bỏ lỡ thời hạn kết thúc đàm phán và hiện tại các cuộc đàm phán TPP đang tiến triển rất chậm. Các nước đã đạt được sự đồng thuận trong hầu hết 29 chương của hiệp định nhưng vẫn còn nhiều khác biệt trong các vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp nhà nước, tiêu chuẩn môi trường và tiếp cận thị trường. Một trong những vấn đề khúc mắc lớn nhất - quan trọng đối với hầu hết các nước tham gia đàm phán TPP - là được thâm nhập nhiều hơn vào thị trường nông nghiệp đang được bảo hộ chặt chẽ của Nhật Bản.

Tình hình nội bộ trong nước cũng gây khó khăn nhất định cho tất cả 12 quốc gia tham gia TPP, nhất là Nhật Bản và Mỹ. Thủ tướng Abe đang phải đối mặt với sự phản đối của ngành nông nghiệp trong nước và sức ép ngày càng tăng lên các chính sách về một loạt các vấn đề như khởi động lại các nhà máy điện hạt nhân, thực hiện cải cách cơ cấu theo chương trình "Abenomics".

Về phần mình, Tổng thống Obama đang gặp phải không ít thách thức từ Hạ viện Mỹ. Lãnh đạo Đảng Dân chủ của Tổng thống Obama tại Hạ viện Mỹ đã nói rõ không hề muốn trao cho Tổng thống “quyền đàm phán nhanh - TPA” để kết thúc sớm hiệp định TPP. Tổng thống Obama đang cố gắng vận động Thượng viện Mỹ trao cho ông “quyền đàm phán nhanh” trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ vào tháng 10/2014, khi hiện nay Đản Dân chủ đang chiếm đa số tại Thượng viện.

Nhưng bất chấp những khó khăn kể trên, hiện nay, hai nhà lãnh đạo đã dành nhiều thời gian quan tâm thúc đẩy hiệp định TPP. Hai nước đều đưa ra nhiều cam kết mới và thể hiện sự linh hoạt đáng kể nhằm thu hẹp bất đồng trong các vòng đàm phán TPP.

Trong bài phát biểu trước công chúng gần đây, Tổng thống Obama cho rằng hiệp định TPP rất quan trọng đối với chiến lược "tái cân bằng" của Mỹ ở khu vực châu Á Thái Bình Dương và ông sẵn sàng thúc đẩy Quốc hội Mỹ trao cho ông “quyền đàm phán nhanh” vào sau nửa sau nhiệm kỳ Tổng thống. Điều này sẽ trấn an những người đang nghi ngờ cam kết “tái cân bằng” của Mỹ và các đối tác đàm phán TPP khác tin tưởng Quốc Mỹ sẽ thông qua hiệp định TPP nếu TPP được ký kết.

Trong khi đó, quá trình đàm phán TPP kéo dài cũng không phục vụ cho lợi ích của Thủ tướng Abe. Uy tín của Thủ tướng Abe mặc dù vẫn còn mạnh mẽ nhưng đã bị suy giảm khi việc tăng thuế tiêu thụ bắt đầu có hiệu lực vào tháng 4 và chương trình điện hạt nhân được tái khởi động. Thủ tướng Abe đang chỉ đạo các nhà đàm phán Nhật Bản tiếp cận gần hơn nguyên tắc tự do hóa toàn diện của TPP, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp.

TPP mang lại nhiều lợi ích kinh tế ngắn hạn cũng như dài hạn cho Nhật Bản. Ngoài việc cải thiện năng lực cạnh tranh trong dài hạn cho Nhật Bản, hiệp định TPP sẽ làm tăng đáng kể niềm tin vào kinh tế Nhật Bản, có khả năng giúp thị trường chứng khoán Nhật Bản tăng mạnh khi ngày càng nhiều nhà đầu tư nước ngoài quay trở lại thị trường.

Hiếm có nhà lãnh đạo nào có cơ hội đạt được nhiều mục tiêu một lúc như Tổng thống Obama và Thủ tướng Abe. TPP sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo thêm nhiều việc làm ở cả hai nước, duy trì các quy tắc trên toàn cầu và hai ông sẽ được coi là các nhà lãnh đạo châu Á – Thái Bình Dương có tầm nhìn xa trông rộng.