Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các nước đang lên kế hoạch cấm xuất khẩu vắc xin để ưu tiên cho công dân nước mình. Chính sách thương mại trên có thể có một vài hệ lụy không mong muốn.

Trước tình hình dịch bệnh lan rộng trên toàn cầu và thậm chí tái bùng phát ở một số nơi, chính phủ các nước đang bắt đầu tập trung vào những giải pháp thiết thực khác bên cạnh biện pháp phong tỏa và đeo khẩu trang. Và một giải pháp sáng sủa nhất trong số đó dường như là việc phát triển vắc xin để tiêu diệt virus. Tuy nhiên, giải pháp này lại dẫn đến thứ được gọi là “chủ nghĩa dân tộc vắc xin”, mà rốt cuộc có thể đi ngược lại những nỗ lực của các nước trong việc kiểm soát dịch bệnh.

Chủ nghĩa dân tộc trong vắc xin đề cập đến hành động mà một số nước sau khi đã hoàn tất các thử nghiệm ban đầu của vắc-xin lại quyết định cung cấp vắc xin cho công dân nước mình trước tiên và ngăn các nước khác mua những loại vắc xin này. Đây là biện pháp mà WHO kêu gọi các nước cần tránh áp dụng. Tổ chức này cho rằng không nước nào sẽ an toàn nếu vẫn còn dịch bệnh bùng phát ở những nước khác. Vì vậy, chỉ cung cấp vắc xin cho một cộng đồng duy nhất mà không nghĩ đến các nước khác sẽ chỉ là một giải pháp ngắn hạn.

Bên cạnh các hệ quả về mặt sức khỏe cộng đồng, chủ nghĩa dân tộc vắc xin còn có thể dẫn đến một vài hệ quả liên quan đến chính sách thương mại, tương tự như hệ quả khi cấm xuất khẩu một hàng hóa bất kỳ. Mặc dù mục đích của các chính trị gia là để chăm sóc tốt nhất cho người dân nước mình thông qua chính sách này. Tuy nhiên, họ chỉ xem xét các tác động tức thời của việc đóng cửa biên giới cho xuất khẩu vắc xin và phớt lờ những tác động lâu dài đến toàn bộ nhân loại.

Việc cấm xuất khẩu hoàn toàn một hàng hóa cụ thể nào đó sẽ có tác động trực tiếp làm giảm giá cả cuối cùng của bản thân sản phẩm. Về mặt kinh tế, nếu nguồn cung của một sản phẩm không đổi, thì khi cầu giảm do việc không thể xuất khẩu, giá cả cũng sẽ giảm theo.

Không ai phản đối việc giảm giá vắc xin, bởi vì bằng cách đó, sẽ có thêm nhiều người có thể mua được vắc xin. Tuy nhiên, sự can thiệp giá với động cơ chính trị không thể không trả giá. Giá cả giữ một vai trò quyết định trong việc khuyến khích các công ty sản xuất ra vắc xin. Vì vậy, công ty sẽ không sẵn sàng để đầu tư và đẩy nhanh việc phát triển vắc xin nếu họ biết rằng khoản đầu tư và nỗ lực của họ sẽ không được đền đáp trong tương lai. Nếu giá cả vắc xin đi xuống bởi vì lệnh cấm xuất khẩu, các công ty có thể quyết định giảm giá trị đầu tư và giảm nỗ lực. Một thị trường 7.5 tỷ người thì hấp dẫn hơn một thị trường chỉ có 300 triệu dân.

Cũng sẽ phát sinh vấn đề với tính hiệu quả của nền kinh tế khi chính phủ quyết định can thiệp vào hoạt động thương mại. Như đã lưu ý từ trước, cấm xuất khẩu một hàng hóa nào đó sẽ làm giảm động lực để sản xuất hàng hóa đó. Nguồn lực và con người sẽ được chuyển sang sản xuất các hàng hóa và dịch vụ khác giá trị hơn. Nền kinh tế có thể có lợi thế so sánh trong sản xuất sản phẩm đó, nhưng tiềm năng đó sẽ không được khai thác triệt để nữa. Các ngành kém hiệu quả sẽ tăng về quy mô, đổi lại, các ngành hiệu quả nhất lại bị thu hẹp. Vì vậy, tác động cuối cùng đó là làm thay đổi cấu trúc kinh tế và giảm tính hiệu quả kinh tế.

Bên cạnh đó, chủ nghĩa dân tộc vắc xin còn có khả năng bóp méo nền kinh tế. Sẽ có một đất nước sản xuất vắc xin tương đối hiệu quả hơn các nước còn lại, hiệu quả ở đây là sản xuất với giá rẻ hơn hoặc với chất lượng cao hơn. Tuy nhiên, nguồn lực sẽ không chảy nhanh vào việc sản xuất vắc xin đó nếu giá của nó bị người ta kiềm hãm. Nguồn vốn và nhân lực sẽ được sử dụng trong sản xuất các sản phẩm ít giá trị hơn, đánh mất cơ hội sản xuất một vắc xin hiệu quả hơn.

Hạn chế xuất khẩu cũng dẫn đến một hệ lụy gián tiếp đó là làm giảm nhập khẩu thông qua giảm sức mua trong nước. Xuất khẩu để có tiền mua hàng nhập khẩu, và ngược lại. Một quốc gia xuất khẩu càng nhiều, quốc gia đó có xu hướng nhập khẩu càng nhiều. Ngược lại, giảm xuất khẩu kéo theo giảm nhập khẩu. Và nếu không xuất khẩu, quốc gia đó không thể nhập khẩu. Cũng giống như một hộ gia đình phải bán một loại hàng hóa và dịch vụ nào đó để có “năng lực mua hàng” mua một thứ khác, một đất phải xuất khẩu để có thể nhập khẩu. Đây chính là lợi ích thực sự của ngoại thương. Thông qua nhập khẩu, người tiêu dùng có thể mua được hàng hóa từ nước ngoài với giá thấp hơn hàng sản xuất trong nước hoặc hàng hóa mà họ không thể tìm thấy trong nước.

Nếu vắc xin bị cấm xuất khẩu, điều đó có nghĩa là nước đó sẽ chứng kiến nhập khẩu giảm. Không xuất khẩu vắc xin sẽ làm giảm năng lực nhập khẩu, ví dụ như nhập khẩu máy thở hay khẩu trang. Trong bối cảnh virus corona còn biến đổi, các nước gần như đang bước đi trong bóng tối. Không có gì chắc chắn liệu vắc xin đó có hiệu quả hay không. Điều gì xảy ra nếu rốt cuộc vắc xin không hoạt động hiệu quả như mong đợi? Chính phủ lúc đó sẽ rơi vào tình huống khó xử, khi giờ đây họ có ít nguồn lực hơn để nhập khẩu các loại hàng hóa cấp thiết từ nước ngoài.

Cuối cùng, chủ nghĩa dân tộc vắc xin có thể gây ra những hậu quả về mặt địa chính trị. Chiến lược này sẽ làm tăng nguy cơ bị trả đũa từ các nước khác trong tương lai. Nếu một nước cấm xuất khẩu vắc xin, nước đó sẽ không thể đi cầu viện sự giúp đỡ từ nước khác nếu sau đó gặp vấn đề. Tất nhiên không có một giải pháp tuyệt đối nào cho đại dịch toàn cầu. Tuy nhiên, cô lập với toàn bộ thế giới chắc chắn là ý tưởng tồi tệ nhất. Chắc chắn là, 7.5 tỷ người cùng suy nghĩ về giải pháp thì tốt hơn chỉ có 300 triệu người.

Cấm xuất khẩu vắc xin sẽ mang lại nhiều hệ lụy không mong muốn và rốt cuộc sẽ là một chiến lược tồi về dài hạn. Trong bối cảnh toàn cầu đang trông chờ vào phương pháp chữa trị tiềm năng loại virus này, hi vọng là, chính phủ các nước sẽ hiệu rằng thương mại tự do là giải pháp hữu hiệu.

Nguồn: Global Trade Mag

Từ khóa: vụ việc, vắc xin, tính đúng đắn, thương mại tự do