Tiếp tục thực hiện các cam kết thương mại tự do để tránh thêm cú sốc kinh tế

21.08-13

Đại dịch Covid-19 chưa từng có tiền lệ đã làm đảo lộn thương mại toàn cầu. Tổ chức thương mại thế giới (WTO) dự báo, thương mại toàn cầu sẽ giảm sâu 13%-32% trong quý II /2020 không chừa một khu vực hoặc lĩnh vực nào.

Nếu viễn cảnh ảm đạm tiếp diễn, đây sẽ là đợt sụt giảm tồi tệ nhất của thương mại thế giới kể từ cuộc Đại Suy thoái năm 2008. Chỉ tính riêng tháng 2 năm 2020, thương mại thế giới đã giảm 5.7% so với tháng 2 năm 2019.

Đáng lo ngại hơn, các nước lại dựng lên các rào cản thương mại do thiếu hụt nguồn cung trong nước đối với các Thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như khẩu trang hay găng tay y tế.

Khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố Covid-19 là đại dịch toàn cầu vào ngày 10/3/2020, lãnh đạo các nước ASEAN đang tụ họp tại Đà Nẵng trong cùng ngày hôm đó để đưa ra tuyên bố chung.

Các nước ASEAN đã cùng nhau cam kết sẽ tiếp tục mở cửa thị trường để các chuỗi cung ứng không bị gián đoạn, và cam kết sẽ bắt tay nhau đối phó với dịch bệnh.

Người đứng đầu các nước ASEAN còn tuyên bố sẽ không áp dụng mới các biện pháp phi thuế quan không cần thiết, gây cản trở cho dòng chảy thương mại của các mặt hàng thiết yếu.

Tuy nhiên, tính chung trên toàn cầu, các biện pháp phi thuế quan vẫn đang tăng lên để đối phó với dịch bệnh. Biện pháp phi thuế quan là biện pháp dùng để giảm nhập khẩu hoặc giảm xuất khẩu của quốc gia áp dụng biện pháp đó.

Các chuyên gia thương mại nhận thấy, trong đợt khủng hoảng này, biện pháp thương mại thông dụng nhất được chính phủ các nước áp dụng đó chính là các biện pháp hạn chế xuất khẩu, mà chủ yếu là đối với các mặt hàng PPE và bộ kit xét nghiệm.

Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) thống kê được rằng, kể từ khi bắt đầu dịch bệnh cho đến 30/7/2020, đã có 127 biện pháp hạn chế xuất khẩu được đưa ra bởi 94 quốc gia. Trong số đó, 89 biện pháp hạn chế là dưới hình thức cấm xuất khẩu.

Tính riêng ASEAN, các nước trong khu vực này đã áp dụng 14 biện pháp hạn chế thương mại kể từ tháng 3 năm nay, trong đó, 11 biện pháp là cấm xuất khẩu. Malaysia, cùng với các nước láng giềng của mình, cũng đã áp dụng lệnh cấm xuất khẩu đối với mặt hàng khẩu trang.

Mặc dù khi ban hàng lệnh hạn chế xuất khẩu, phần lớn các nước dự định đây chỉ là giải pháp tạm thời, tuy nhiên, đa phần các lệnh cấm xuất khẩu đang có hiệu lực hiện nay lại không có thời hạn kết thúc.

Tháng 4/2020, ASEAN đã đưa ra 7 tuyên bố chung giữa các nước thành viên với nhau và giữa ASEAN với các đối tác đối thoại (RCEP, US, EU) về việc cam kết sẽ kết nối nguồn cung đối với các mặt hàng liên quan đến Covid-19.

Mặc dù vậy, khối này chỉ chấm dứt 2 lệnh cấm nhập khẩu đối với các sản phẩm PPE và 4 lệnh cấm nhập khẩu đối với thực phẩm. ITC thống kê được rằng, hiện vẫn còn 5 biện pháp cấm xuất khẩu vẫn còn hiệu lực từ các nước thành viên ASEAN, và toàn bộ các lệnh cấm này là đối với sản phẩm PPE và sản phẩm y tế.

Lệnh cấm xuất khẩu khẩu trang của Malaysia từ tháng 3/2020 vẫn còn nằm trong danh sách đó. Dịch Covid-19 lần này đã cho thấy hợp tác khu vực giữa các nước từ trước đến nay vẫn còn rất hờ hững, bất chấp bài học rút ra từ cuộc khủng hoảng năm 2008.

Năm 2008, khi chính phủ các nước ban hành biện pháp hạn chế xuất khẩu do khủng hoảng toàn cầu, giá lương thực thế giới bị đẩy lên cao, và rốt cuộc đã gây hại cho tất cả các nước.

Ngay cả các nước có nền kinh tế phát triển cũng có hành vi bảo hộ, và trớ trêu là, các nước này còn áp đặt nhiều biện pháp hạn chế thương mại hơn cả các nước đang phát triển.

Mặc dù một vài người có thể biện hộ rằng bảo hộ là hợp lý và hợp pháp trong tình huống hiện nay, nhưng chủ nghĩa bảo hộ không có khả năng giải quyết triệt để các thách thức mà đại dịch đem lại.

Hành vi ngăn cản thương mại này là một vấn đề chung của cả thế giới, khi mà các hàng hóa thiết yếu cho Covid-19 lại tập trung trong tay một số ít nhà cung cấp.

Đức, Mỹ, và Thụy Sĩ cộng lại đã chiếm đến 35% nguồn cung thiết bị y tế của thế giới; Trong khi đó, 40% sản phẩm PPE được xuất khẩu từ Trung Quốc, Đức và Mỹ.

Nếu các nước được tiếp cận hàng hóa thiết yếu và dịch vụ y tế như nhau, dịch bệnh sẽ được kiểm soát hiệu quả hơn, đặc biệt là ở các nước phụ thuộc vào hàng hóa nhập khẩu.

Thêm vào đó, hạn chế xuất khẩu chẳng khác nào hành vi tự cắt vào tay mình, bởi vì các đối tác thương mại của mình cũng sẽ áp dụng biện pháp trả đũa –trên thực tế đã xảy ra – và sẽ chuyển hướng tìm nguồn cung ở một nước khác. Không cần phải nói, các chính sách hướng nội này sẽ làm giảm đầu tư trên khắp thế giới, khiến cho cú sốc kinh tế từ covid-19 càng trầm trọng thêm.

Các nước phải chủ động thực hiện đúng cam kết trong các hiệp định thương mại tự do để giữ nguồn cung các mặt hàng quan trọng cho Covid-19 được ổn định trong giai đoạn khẩn cấp này. Chủ nghĩa bảo hộ chỉ càng làm tình hình dịch bệnh thêm tồi tệ, và các chính sách thương mại tự do phải là một phần trong gói giải pháp nhằm xây dựng sức dẻo dai cho nền kinh tế chống lại dịch bệnh.

Nguồn: New Straits Times

Từ khóa: tiếp tục, thực hiện, cam kết, thương mại tự do, tránh thêm, cú sốc kinh tế