“Made in China”: Vấn đề đối với châu Âu

23.07-19

Trong nhiều thập kỷ, người tiêu dùng châu Âu đã tin rằng hàng hóa nhập khẩu giá rẻ, “Made in China”, nhìn chung là một thứ tích cực, giúp dễ dàng mua được nhu yếu phẩm và những thứ xa xỉ. Tuy nhiên, khi tính đến yếu tố cân bằng, việc phụ thuộc vào ‘Made in China’ có thể là vấn đề thiếu bền vững với châu Âu. Những khó khăn kinh tế của Ý trong những thập kỷ qua đã làm nổi bật lên câu chuyện về các quốc gia Nam Âu khác, những nước chịu gánh nặng từ các hoạt động thương mại bất công với Trung Quốc. Trước bối cảnh đại dịch coronavirus, nhu cầu hỗ trợ tài chính của các nước Nam Âu đã gây ra cuộc tranh luận gây chia rẽ ở châu Âu, bởi lẽ các nước Bắc Âu yêu cầu các nước phía nam phải cải cách trong nước để đổi lấy viện trợ. Trong khi các vấn đề như thiếu hiệu quả, quan liêu và tham nhũng cần phải được giải quyết, mối quan tâm của Eurozone về sức khỏe nền kinh tế có xu hướng bỏ qua một vấn đề chính: Made in China.

Ý có lẽ là ‘chuột bạch’ cho châu Âu: những gì xảy ra đầu tiên ở Ý, sẽ xảy ra sau đó tại những nơi khác ở châu Âu – ví dụ chủ nghĩa dân túy của cựu thủ tướng Silvio Berlusconi, sự đình trệ kinh tế, vấn nạn tội phạm leo thang, và ảnh hưởng chính trị của Trung Quốc. Hiện tại, hỗ trợ khẩn cấp có vẻ rất quan trọng để giúp nền kinh tế Ý vượt qua cuộc khủng hoảng COVID-19, nhưng hỗ trợ tài chính quy mô lớn, dù có được hỗ trợ bởi cải cách ngay trong Ý hay không, chỉ có thể là giải pháp tốt một phần.

Việc chấm dứt cạnh tranh không lành mạnh nên là ưu tiên chính cho Ý và châu Âu. Khủng hoảng kinh tế Nam Âu có thể bắt nguồn từ việc Trung Quốc thao túng tiền tệ, bán phá giá, gián điệp kinh tế và giả mạo, không tuân thủ các quy tắc xã hội và môi trường, cũng như việc Trung Quốc từ chối tiếp nhận lại người nhập cư bất hợp pháp của nước này. Trong hai thập kỷ, EU đã phàn nàn về các hoạt động thương mại không công bằng của Trung Quốc, nhưng không bao giờ ngăn chặn chúng một cách hiệu quả. Cấu trúc Eurozone có thể bị suy yếu nếu vẫn tiếp diễn các hoạt động cạnh tranh không lành mạnh.

Các vấn đề kinh tế của Ý đã trở nên trầm trọng hơn bởi các hoạt động thương mại của Trung Quốc, kết hợp bởi sự kém hiệu quả, quan liêu và/hoặc tham nhũng. Giai đoạn đầu tiên của sự mở rộng kinh tế Trung Quốc, vốn dĩ bắt đầu từ những năm 1990, đã trực tiếp tấn công Ý, nơi chuyên sản xuất cường độ cao, tay nghề thấp. Hàng hóa Trung Quốc rẻ tiền và sản xuất hàng loạt - thường làm giả - thay thế hàng may mặc và hàng dệt may chất lượng cao, giày dép và đồ da, đồ dùng nhà bếp và đồ nội thất của Ý. Cuộc cạnh tranh đổi mới của Trung Quốc đã trở nên bất khả thi. Những đổi mới thâm dụng vốn, như thời trang và kiểu dáng công nghiệp, đã bị đánh cắp ồ ạt. Cơ hội việc làm cho lao động tay nghề thấp của Ý biến mất.

Nhiều ngành có giá trị cao của Ý như dược phẩm và cơ khí đã được hiện đại hóa. Sau cải cách, thị trường lao động của Ý đã trở nên linh hoạt hơn so với Hà Lan và Đức. Tuổi hưởng lương hưu trung bình là sáu mươi bảy. Kể từ năm 2008, du lịch đã tăng lên hằng năm với 21 triệu du khách qua đêm, nhưng mức tăng trưởng dường như ngày càng thiếu bền vững. Nguồn lợi này chỉ bù đắp một phần cho chi phí cạnh tranh với Trung Quốc.

Các nhà xuất khẩu Trung Quốc đã thay thế các nhà sản xuất Ý trong thị trường châu Âu. Trong kỷ nguyên giữa năm 1962 và 1995, xuất khẩu của Ý tăng trưởng hàng năm với 6,6%. Sau khi Trung Quốc thực sự gia nhập thị trường châu Âu vào năm 1995, tăng trưởng xuất khẩu của Ý giảm xuống 2,8% mỗi năm. Đóng góp của xuất khẩu vào GDP của Ý vẫn bị giới hạn ở mức 30%, trong khi xuất khẩu của Đức, vốn cạnh tranh ít hơn nhiều với hàng hóa Trung Quốc, đã tăng lên 45% GDP của Đức.

Vấn đề tài chính của Ý xảy ra sau đó. Trong các lĩnh vực cạnh tranh trực tiếp với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, các khoản nợ xấu tăng tới 40%. Cơ sở vốn của các ngân hàng Ý suy yếu, làm hạn chế tín dụng cho các lĩnh vực khác của Ý, ngay cả khi họ không cạnh tranh với hàng nhập khẩu của Trung Quốc. Việc làm giảm sút, chảy máu chất xám và chi tiêu xã hội của Ý đã tăng từ 21% GDP năm 1995 lên 28% vào năm 2018.

Mặc dù chi tiêu xã hội tăng lên, thâm hụt tài khóa của Ý vẫn ở mức 3% của châu Âu kể từ năm 2011. Thâm hụt ngân sách của Ý chỉ là thứ yếu, có nghĩa là chúng xuất phát từ việc trả nợ chủ yếu trong những năm 1970 và 1980. Thật khó để duy trì suy nghĩ rằng Ý “đang sống xa hoa.”

Những tác động tiêu cực của quốc tế hóa đối với nền kinh tế Ý và châu Âu không phải là kết quả của những lợi thế so sánh hay “quá trình tự nhiên của thương mại tự do.” Trung Quốc, cũng như các nước có mức lương thấp khác, đã giảm chi phí sản xuất một cách giả tạo trong khi bảo vệ thị trường quê nhà của họ. Hầu hết các nhà sản xuất châu Âu không thể vượt qua hoặc đổi mới các nhà sản xuất đó. EU nên điều chỉnh phản ứng của mình đối với những thực tế này của thương mại toàn cầu.

Trong một bước ngoặt trớ trêu của ngoại giao kinh tế, Ý đã trở thành một trong những nước ủng hộ trung thành nhất của Trung Quốc trong EU. Trung Quốc mua lại tài sản chiến lược của Ý với đồng euro mà người châu Âu đã chi cho hàng hóa Trung Quốc nhập khẩu. Năm 2019, Ý đã trở thành đối tác quan trọng trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc và Trung Quốc đã đầu tư vào cơ sở hạ tầng chiến lược của Ý, như cảng Trieste, nơi có khả năng mở cửa để nhiều hàng hóa Trung Quốc thâm nhập thị trường châu Âu.

Câu chuyện về sự suy giảm kinh tế của Ý cũng có thể báo trước câu chuyện về sự suy giảm của châu Âu. Khi Trung Quốc ngày càng xuất khẩu hàng hóa có giá trị cao, các ngành công nghiệp Bắc Âu bắt đầu cảm thấy sức nóng. Dường như đã đến lúc EU cân nhắc mối quan hệ thương mại với Trung Quốc trước tác động của nước này đối với nền kinh tế châu Âu, sự gắn kết xã hội, đoàn kết chính trị và tự chủ chiến lược. Khi tính đến yếu tố cân bằng, quan hệ thương mại đối ngoại của châu Âu nên có lợi cho thị trường nội khối châu Âu, cũng như EU nói chung.

Các tập quán thương mại không lành mạnh của Trung Quốc đang gieo rắc sự chia rẽ ở châu Âu, làm suy yếu Liên minh châu Âu về chính trị và kinh tế. Nếu sự suy giảm của châu Âu không bị dừng lại, các quan chức của Đảng Cộng sản Trung Quốc có thể sớm kiểm soát các hoạt động kinh doanh ở châu Âu. Cách thức thương mại được tiến hành - hay ai trở nên giàu hơn và ai nghèo đi - sau cùng lại là câu hỏi về quyền lực, hay địa chính trị. Các tác nhân mạnh nhất sẽ là bên xác lập các quy tắc thương mại và tiền tệ quốc tế.

Thị trường nội khối EU nên vì sự thịnh vượng và ổn định chính trị của châu Âu. Trong thời kỳ tái thiết sau chiến tranh, người ta sợ rằng dự án châu Âu sẽ không thể cạnh tranh thương mại tự do với Hoa Kỳ, đồng minh châu Âu. Do đó, thị trường tự do nội khối đã được phát triển đằng sau bức tường thuế quan. Đó là một giai đoạn tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, cùng sự ổn định chính trị và xã hội.

Nếu không thể tái cấu trúc mối quan hệ thương mại EU-Trung Quốc, thị trường nội khối châu Âu sẽ ngày càng trở nên vô vị. Tình hình phức tạp và sẽ chẳng có giải pháp hoàn hảo cho mọi vấn đề. Việc chấm dứt cạnh tranh không lành mạnh dường như là điều kiện cần thiết cho sự phục hồi của châu Âu, mặc dù không phải là giải pháp hoàn chỉnh. Các quốc gia Bắc Âu chính xác trong việc giải quyết vấn đề thiếu hiệu quả, quan liêu và tham nhũng của Nam Âu. Nhưng bất kỳ cải cách nội bộ nào cũng phải đi đôi với cải cách quan hệ thương mại đối ngoại của châu Âu.

Để bền vững, quan hệ thương mại châu Âu phải vì toàn bộ Châu Âu. Các quan chức EU nên suy ngẫm về các cách tiếp cận và chiến lược mới để đạt được kết quả mà châu Âu cần. Trong các lĩnh vực mà lạm dụng tiếp cận thị trường châu Âu đã làm suy yếu châu Âu, những hành vi không công bằng này không chỉ được thảo luận với Bắc Kinh, mà nên được chấm dứt một cách hiệu quả. Đây không phải là để thiết lập nên ‘Pháo đài châu Âu’, không phải là tách rời, mà là đề ra và xây dựng sự phục hồi bền vững cho châu Âu.

Tiến sĩ Elmar Hellendoorn là một thành viên cao cấp không thường trực trong Chương trình Kinh tế và Kinh doanh Toàn cầu và Sáng kiến Tương lai Châu Âu. Ông đưa ra lời khuyên chiến lược và cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ địa chính trị, thị trường toàn cầu và công nghệ. Trong hơn một thập kỷ, ông là người cố vấn cho chính phủ Hà Lan, nơi ông đi tiên phong trong an ninh kinh tế như một chủ đề chính sách.

Nguồn: Atlantic Council

Từ khóa: made in China, vấn đề, châu Âu