Thỏa thuận thương mại tự do Việt Nam-EU: Những lợi ích so sánh về phía Việt Nam

04.06-01

Ngày 12/2/2020, Nghị viện châu Âu đã phê chuẩn Thỏa thuận thương mại tự do Việt Nam-EU (EUVFTA) và Hiệp định bảo hộ đầu tư EU-Việt Nam (EUVIPA). Chính phủ Việt Nam dự kiến sẽ phê chuẩn thỏa thuận này vào tháng Năm cùng năm. Các hiệp định đã nêu bao gồm các điều khoản về cắt giảm thuế, bảo vệ nhà đầu tư, thuận lợi hóa thương mại – những nhân tố có thể tác động mạnh mẽ đến doanh nghiệp xuất khẩu, nhà đầu tư nước ngoài cũng như người tiêu dùng ở Việt Nam.

Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Trong bối cảnh tăng trưởng thương mại toàn cầu suy giảm, Việt Nam lại chứng kiến điều ngược lại. Giá trị xuất nhập khẩu của đất nước hình chữ S đạt 500 tỷ USD năm 2019. Kết quả này đến từ sự dịch chuyển thương mại bắt nguồn bởi cuộc chiến giao thương Mỹ-Trung từ tháng 6/2019. Vào thời điểm đó, GDP Việt Nam đạt mức tăng 6.71% (tính theo Quý-Quý II/2019), một phần do lực đẩy từ hoạt động sản xuất hàng xuất khẩu (tăng 9.14%). Đối với nhiều người, dịch chuyển thương mại là một tín hiệu khả quan bất người. Tuy vậy, đối với những nhà lập chính sách Việt Nam, kết quả này đã được dự báo. Khi được hỏi về mức tăng xuất khẩu ấn tượng năm 2019, Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh đã nhận định tăng trưởng về xuất khẩu hoàn toàn trùng khớp với chiến lược quốc gia về xuất nhập khẩu bền vững được công bố vào năm 2011. Chiến lược đặt ra mục tiêu xuất khẩu tăng 10% vào năm 2020. Từ thời điểm 2011, văn bản định hướng đã nêu đã tạo ra xung lực cho những cải cách lớn như việc thoái vốn của các doanh nghiệp nhà nước và kiến tạo một môi trường tín dụng doanh nghiệp thân thiện.

EUVFTA và EUVIPA được thông qua trong bối cảnh thuận lợi đối với Việt Nam. Đây chỉ là một trong số những giải pháp chính phủ quốc gia Đông Nam Á áp dụng để tăng cường năng lực sản xuất và xuất khẩu. Hiệp định thương mại tự do (FTA) cung cấp nhiều sự lựa chọn cho doanh nghiệp. Với 12 FTA hiện hữu, các nhà xuất khẩu Việt Nam có thể tận dụng lợi thế kết nối với những thị trường lớn như Nhật Bản Canada, Hàn Quốc. Tại các thị trường này, xuất khẩu từ Việt Nam đã chứng kiến mức tăng hai con số.

Theo các số liệu, các ngành xuất khẩu chủ lực mới là hàng hóa công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ cùng những nhóm hàng khác chiếm gần 50% lượng sản phẩm xuất khẩu đi nước ngoài của Việt Nam. Giai đoạn 2015-2018, thị phần EU trong giá trị xuất khẩu của đất nước hình chữ S chiếm 18.3% và tăng trưởng liên tục cùng kỳ. Đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam, EVFTA là cánh cổng tiến vào thị trường có quy mô GDP 18.000 tỷ USD. Chính phủ Việt Nam tin rằng khi Hiệp định có hiệu lực, xuất khẩu vào thị trường 27 quốc gia thành viên sẽ tăng lên mức 42.7% vào năm 2025. Thuế quan sẽ bị loại bỏ đối với 71% các loại hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam, bao gồm hàng dệt may, đồ điện tử, da giày, và nông sản. Một số sản phẩm thuộc nhóm hàng dệt may sẽ không được xòa bỏ thuế ngay mà cần một giai đoạn 7 năm. Do nhóm hàng này sử dụng rất nhiều lao động, EUVFTA sẽ có tác động tích cực đến thu nhập nhân công trong các doanh nghiệp dệt may.

FDI từ EU vào Việt Nam

Đối với các nhà đầu tư EU, việc thông qua EUVFTA mang đến một tín hiệu phát triển tính cực cho môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Các doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư 38.2 tỷ USD vào quốc gia hình chữ S. Phần lớn vốn đầu tư được đổ vào ngành công nghiệp chế tạo (chiếm 64.6%) do lợi thế chi phí tại Việt Nam. EU được coi là nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, chiếm 50.1% tổng dự án và 50.6% tổng vốn đăng ký. FDI tập trung vào một số nhóm ngành như công nghiệp nặng (với 180 dự án) tổng vốn 4.2 tỷ USD, khai thác dầu và khí (với 19 dự án) tổng vốn 2.5 tỷ USD.

EUVFTA và EUVIPA có hai tác động quan trọng đối với nguồn vốn FDI từ EU vào Việt Nam. Thứ nhất, EUVIPA bao gồm điều khoản về giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ nhằm mục đích bảo hộ nhà đầu tư EU trước hành vi truất hữu quyền sở hữu tài sản đầu tư của chính phủ Việt Nam cũng như đảm bảo các khoản đầu tư từ 27 nước thành viên Liên minh châu Âu được đối xử công bằng và bình đẳng. Thành viên của Hội đồng giải quyết tranh chấp cùng Cơ quan phúc thẩm về hoạt động đầu tư sẽ là một tập hợp các chuyên gia từ Việt Nam, EU và bên thứ ba. Những cá nhân được lựa chọn sẽ có tính độc lập và không hề có bất kỳ liên hệ nào đối với các cơ quan chính phủ từ hai phía. EUVIPA cũng yêu cầu tòa án nội địa của Việt Nam và các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu sẽ từ bỏ quyền tài phán đối với hoạt động công nhận và cho thi hành phán quyết của hệ thống giải quyết tranh chấp được thành lập trên cơ sở Hiệp định đã nêu.

Thứ hai, vốn FDI đổ vào Việt Nam cũng mang lại lại lợi ích cho hoạt động xuất khẩu. Số liệu thống kê cho thấy 70% giá trị hàng xuất khẩu từ Việt Nam có liên hệ với các doanh nghiệp FDI. Nhà đầu tư từ Liên minh châu Âu sẽ có cơ hội nâng cao năng lực xuất khẩu khi thuế quan nhập khẩu do phía EU áp sẽ được miễn giảm. Quan trọng hơn, EUVFTA và EUVIPA đều đòi hỏi Việt Nam phải áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế khi xuất khẩu. Điều này dự kiến thúc đẩy các doanh nghiệp FDI thực hiện hoạt động xuất khẩu phải nỗ lực để đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt tại những thị trường như EU.

Các nhà nhập khẩu

EUVFTA cũng tạo nên những tác động tích cực lên những doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa từ EU, đặc biệt trong các lĩnh vực như nông nghiệp, dược phẩm và ô tô.

Như số liệu đã chỉ ra nhiên liệu, nguyên liệu thô và máy móc là những sản phẩm nhập khẩu chính của Việt Nam. Do những hàng hóa này đóng vai trò là sản phẩm trung gian cho hoạt động sản xuất, EUVFTA sẽ mang đến những thay đổi tích cực cho ngành chế tạo nội địa.

Ví dụ, đối vối công nghiệp dược phẩm, EUVFTA và EUVIPA được thông qua sẽ mang đến những bước tiến mạnh mẽ. Các điều khoản trong hiệp định cho phép doanh nghiệp nước ngoài thiết lập hiện hiện thương mại để nhập khẩu và phân phối các loại thuốc được cấp phép tại Việt Nam.

Kết luận, trong nhiều năm qua, Việt Nam đã hưởng lợi từ hoạt động dịch chuyển thương mại có nguồn gốc từ xung đột thương mại Mỹ-Trung Quốc. Tuy nhiên, những lợi ích này phải được đặt trong bối cảnh sự thay đổi tổng thể trong cấu trúc các quy định pháp lý của đất nước hình chữ S. EUVFTA và EUVIPA là những cơ hội lớn mở ra cho nền kinh tế Việt Nam. Các nhà xuất khẩu từ quốc gia bên bờ Biển Đông sẽ có lợi thế về thuế khi tiếp cận thị trường châu Âu có quy mô 18.000 tỷ USD. Bên cạnh đó, do lợi ích xuất khẩu gắn liền với các doanh nghiệp FDI, nhà đầu tư từ EU cũng sẽ hưởng lợi từ thuế nhập khẩu áp lên ngành công nghiệp nặng được giảm hoặc xóa bỏ. Hàng rào thuế được gỡ cũng là tín hiệu tốt cho các nhà nhập khẩu Việt Nam do chi phí dành cho hoạt động sản xuất sẽ giảm. Nhìn nhận toàn diện, thông qua EUVFTA và EUVIPA có thể giúp mở rộng thị phần các doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường EU trong trung và dài hạn.

Nguồn: Global Risk In Sights

Từ khóa: EUVFTA, EUVIPA, xuất khẩu, thuế