Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi chính quyền Obama tập trung nỗ lực xoay trục sang châu Á, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đóng vai trò là trụ cột kinh tế quan trọng của chiến lược. Thỏa thuận này đã sẵn sàng trở thành hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, bao gồm các nền kinh tế của NAFTA, Australia, New Zealand, Peru và một quốc gia châu Á với một ngoại lệ đáng chú ý là Trung Quốc. Đó được cho là toàn bộ chủ ý của TPP: giảm sự phụ thuộc của các nền kinh tế ở vành đai Thái Bình Dương, đặc biệt là các nước châu Á khỏi sự lệ thuộc vào Trung Quốc và đưa họ đến gần hơn với nước Mỹ.

Giờ đây, ý định đó dường như đã trở nên xa vời sau khi TPP trở thành chủ đề tranh luận gắt gao trong chiến dịch tranh cử Tổng thống Mỹ năm 2016. Tổng thống Trump đã giáng đòn cuối cùng vào đầu năm 2017, khi ông rút Mỹ ra khỏi thỏa thuận. Kể từ đó, chủ nghĩa thương mại đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ đã trở thành quan điểm chính của chính quyền Trump. Ông đã ban hành thêm các mức thuế quan trung bình khoảng 20%. Các quốc gia khác ở châu Á cũng đang quay mặt với nước Mỹ, thông qua một số hiệp định thương mại tự do tiềm năng, bao gồm cả một phiên bản thứ hai của TPP - Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Nhưng đây không phải là liên minh thương mại lớn duy nhất trong khu vực hiện đang hoạt động. Hiệp hội Đối tác Kinh tế Toàn diện khu vực (RCEP) - bao gồm cả Trung Quốc - sắp hoàn thành. Nó có thể có tác động sâu rộng đến cả Mỹ và Trung Quốc.

RCEP là gì?

RCEP là một thỏa thuận thương mại bao gồm 15 quốc gia ở Đông Á. Mặc dù kém toàn diện hơn TPP - RCEP hầu như chỉ giảm thuế và không bao gồm các tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường và lao động như TPP đã từng - thỏa thuận vẫn sẽ tạo ra một khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới khi được ký kết và có hiệu lực. Thỏa thuận cũng cung cấp các quy tắc xuất xứ mới cho các bên ký kết, một điều sẽ khiến các chuỗi cung ứng trong khu vực ít gặp rắc rối hơn.

Hãy nhớ rằng trong khi TPP là một thỏa thuận thương mại lớn loại trừ Trung Quốc và bao gồm cả Mỹ, thì RCEP có đặc điểm ngược lại. Vì vậy, việc tạo ra khối thương mại tự do khổng lồ này (hoặc ít nhất là khu vực thương mại tự do) có ý nghĩa gì đối với Mỹ và Trung Quốc?

Chất xúc tác giúp Trung Quốc giảm lệ thuộc vào nước Mỹ

Bất chấp thỏa thuận thương mại Giai đoạn Một, Mỹ và Trung Quốc vẫn có khả năng tiếp tục điều chỉnh lại mối quan hệ của họ và tách rời các khía cạnh nhất định của nền kinh tế hai nước. Mặc dù Washington và Bắc Kinh đã mùa bán nhiều đậu nành và các sản phẩm sữa hơn, Trung Quốc vẫn phải chịu những mức thuế quan cao và phơi bày các điểm yếu của nền kinh tế trước những rủi ro bên ngoài, không thể kiểm soát được. Nếu Bắc Kinh không coi Mỹ là một đối tác thương mại đáng tin cậy, liệu RCEP có thể là chất xúc tác để thúc đẩy sự đa dạng hóa cho Trung Quốc, giảm lệ thuộc khỏi các nguồn lực của Mỹ?

Câu trả lời ngắn gọn là có, nhưng có một số vấn đề cần lưu ý. Mặc dù các tác động của RCEP sẽ được cảm nhận trên toàn khu vực dưới dạng thuế suất thấp hơn một chút, tác động đáng kể nhất có thể sẽ được nhìn thấy ở khu vực Đông Bắc Á. Do phần lớn các thành viên của RCEP cũng là một phần của ASEAN, và thương mại hàng hóa của họ nằm dưới sự bảo trợ của Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN, nên giá trị thương mại nội khối khu vực Đông Nam Á có thể sẽ không chịu tác động đáng kể. Tuy nhiên, trong trường hợp của Trung Quốc và các nước láng giềng phía đông bắc, việc thông qua RCEP có thể sẽ có tác động lớn hơn. Trung Quốc đã có một hiệp định thương mại tự do với ASEAN và một hiệp định khác tương đối hời hợt với Hàn Quốc, nhưng các cuộc đàm phán về FTA với Nhật Bản và Hàn Quốc gần đây đã bị đình trệ vì căng thẳng giữa Tokyo và Seoul. Khả năng cao là RCEP sẽ được thông qua trước bất kỳ FTA ba bên nào giữa Trung Quốc – Hàn Quốc – Nhật Bản, vì Bắc Kinh đã tuyên bố quyết tâm hoàn thành việc ký kết RCEP trước cuối năm nay.

Sự gần gũi về địa lý, mức thuế quan thấp hơn và quy tắc xuất xứ chung có thể đưa các nền kinh tế của khu vực đến gần nhau hơn. Theo Peter Petri và Michael Plummer trong một bài viết chuẩn bị được xuất bản sớm bởi Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, với một bộ quy tắc chính thức đơn giản hóa thủ tục vận chuyển hàng hóa trung gian qua lại biên giới Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, việc xây dựng chuỗi cung ứng khu vực có thể trở nên rẻ hơn và ổn định hơn, và tạo ra một sự thay đổi đáng kể trong nền thương mại khu vực Đông Bắc Á, đồng thời giúp tách rời Đông Á khỏi nước Mỹ.

Petri và Plummer đưa ra nhận định cuối cùng rằng, thương mại khu vực sẽ tăng hơn 400 tỷ đô la trong vòng một thập kỷ sau khi RCEP có hiệu lực, và đồng thời cắt giảm khoảng 40 tỷ đô la giá trị thương mại với các quốc gia không thuộc RCEP, bao gồm cả Mỹ.

Tuy nhiên, , theo ông Petri, một cách khác để suy nghĩ về tác động của RCEP đối với vai trò của Trung Quốc trong khu vực là xem thỏa thuận này là chất xúc tác giúp Trung Quốc vận hành hiệu quả hơn, từ đó có thể cạnh tranh hơn ở các thị trường không phải RCEP.

Không chỉ là về thương mại

Sự gia tăng thương mại khu vực ở Đông Bắc Á với tổn thất tiềm tàng đối với nước Mỹ cũng có thể được nhìn nhận qua lăng kính của các xu hướng toàn cầu xoay quanh quan hệ Mỹ-Trung. Mỹ và Trung Quốc đang có xu hướng tách rời nhau, và kích hoạt RCEP có thể đẩy hai nước ngày càng xa nhau.

Khi phe diều hâu ở cả hai nước đều thúc đẩy tách rời các ngành công nghiệp công nghệ cao, các cường quốc hạng trung ở châu Á-Thái Bình Dương, bao gồm các đồng minh truyền thống của Mỹ, sẽ được kéo gần hơn vào quỹ đạo kinh tế của Trung Quốc. Ali Wnye, một nhà nghiên cứu tại RAND, đã viết trong một bài báo gần đây rằng RCEP có thể dẫn đến một “điểm tựa của hội nhập kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương”, vượt qua nước Mỹ đồng minh hiện tại để đến gần Trung Quốc hơn. Như Michael Plummer đã chỉ ra, “khi mà RCEP có hiệu lực, nó sẽ tăng cường quyền lực Trung Quốc trong khu vực.”

Đặc biệt trong trường hợp Đông Bắc Á, điều này có thể gây khó khăn hơn cho các nỗ lực của Mỹ trong việc ngăn chặn các vấn đề bất hợp pháp, như đánh cắp tài sản trí tuệ hoặc quyền tiếp cận thị trường không bình đẳng thông qua kiểm soát xuất khẩu và danh sách đen.

Mỹ đã đơn phương từng bước từ chối vai trò dẫn dắt toàn cầu bằng cách chấm dứt TPP, trong khi Trung Quốc đồng thời nhặt lấy ngọn đuốc và tiến lên một cách vững chắc về phía trước với nỗ lực hội nhập nền kinh tế châu Á-Thái Bình Dương hơn nữa. Khi các công ty đa quốc gia và các công ty Mỹ trên toàn cầu tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng sang các quốc gia khác như Malaysia, Indonesia và Việt Nam, họ sẽ phải đối mặt với các rào cản cao hơn để bán các thành phẩm tại Mỹ, nếu so với khi TPP trở thành hiện thực.

Kết luận

Khi chúng ta bước sang thập kỷ tiếp theo, thay vì đóng vai trò dẫn dắt tiến trình hội nhập kinh tế và định hình các tiêu chuẩn lao động và môi trường ở châu Á-Thái Bình Dương như được chính quyền Obama định hướng, những gì chúng ta thấy là một nước Mỹ đã trở nên ít hội nhập quốc tế hơn. Một số giới chức trong chính quyền đang đi xa đến mức tìm kiếm một loại hình tự trị cho riêng nước Mỹ, dưới danh nghĩa giành lại việc làm cho ngành sản xuất và công nghiệp Mỹ.

Nhưng đồng thời, Trung Quốc đang làm điều ngược lại. Thay thế vai trò mà nước Mỹ có thể giành được ở vị trí dẫn dắt TPP, Bắc Kinh đã đưa ra một thỏa thuận đặt nền tảng vững chắc cho vai trò lãnh đạo của nước này. Thông qua RCEP, tương lai của nền kinh tế châu Á-Thái Bình Dương trở nên rộng lớn hơn, nhưng có sự giảm sút vai trò lãnh đạo của nước Mỹ. Cho dù vẫn còn những tranh luận về khả năng phát triển tích cực trong khu vực, nhưng không nghi ngờ gì nữa, đây là một cơ hội cho Trung Quốc và là một đòn giáng mạnh vào nước Mỹ.

Nguồn: China Business Review

Từ khóa: RCEP, CPTPP, hội nhập kinh tế, hiệp định tự do thương mại