Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mặc dù, đại dịch COVID-19 đang được xem là mối đe dọa hàng đầu đối với nền kinh tế thế giới, cũng như sức khỏe cộng đồng, nhưng quan hệ kinh tế Mỹ-Trung vẫn là một yếu tố quan trọng không thể bỏ qua, có tầm ảnh hưởng to lớn đến nền kinh tế toàn cầu. Cuộc chiến thương mại có vẻ im ắng cho đến hiện tại, nhưng tác giả bài viết này cảnh báo rằng chiến tranh lạnh công nghệ cao vẫn sẽ tiếp tục, và Trung Quốc hoàn toàn có thể vượt lên.

Những chiến binh thương mại tạm buông bỏ vũ khí

Tổng thống Mỹ Donald Trump thường được biết đến bởi sự khó đoán, nhưng khi bàn về những xung đột thương mại gần đây giữa Mỹ và Trung Quốc, người ta rất dễ đọc vị ông. Ông đã đưa ra một loạt hành động đe dọa trong quan hệ thương mại với Bắc Kinh, nhưng sau cùng, ông chỉ đạt được những nhượng bộ hạn chế - như việc Trung Quốc tăng nhập khẩu hàng hóa Mỹ và quyền tiếp cận thị trường tốt hơn hoặc để cải thiện bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ - trong khi tạm gác lại các lĩnh vực gai góc hơn như chính sách công nghiệp và trợ cấp của Trung Quốc cho các doanh nghiệp trong nước.

Tổng thống Trump, người tửng châm ngòi một cuộc chiến thương mại toàn diện, với các mức thuế trừng phạt tối đa, đã thể hiện mong muốn rõ ràng. Ông đang tìm cách tránh né bất kỳ cú sốc nặng nề nào cho nền kinh tế Mỹ, và đặc biệt là thị trường chứng khoán, điều đó có thể đe dọa cơ hội tái tranh cử của ông.

Trong khi đó, phía Trung Quốc cũng đã bày tỏ sự hài lòng rõ rệt với kết quả này. Bắc Kinh không thể vui mừng khi phần lớn mức thuế quan mới của Mỹ vẫn có hiệu lực, trong khi họ đã có những nhượng bộ đáng kể về mức độ nhập khẩu và tiếp cận thị trường. Tuy vậy, Trung Quốc vẫn chấp nhận kết quả này, vì họ không có đủ tiềm lực kinh tế bước vào một cuộc chiến toàn diện.

Dựa trên những điều trên, chúng ta có thể dự đoán rằng cả Mỹ và Trung Quốc đều xem thỏa thuận thương mại “giai đoạn 1” được công bố vào tháng 1 năm 2020, chẳng khác gì màn kịch vụng về với kết quả được xác định trước. Tuy nhiên hiện nay, khi mà nền kinh tế Trung Quốc chậm lại một cách đáng báo động, khiến các cam kết nhập khẩu của Thỏa thuận Giai đoạn I xa khỏi tầm với, và cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đang đến gần vào mùa thu này, cần phải hiểu rằng, nguy cơ xung đột thương mại có thể xảy ra một lần nữa.

Chiến tranh lạnh tiếp diễn trong lĩnh vực công nghệ cao

Mặc dù có vẻ tình hình thương mại đã hạ nhiệt, Washington vẫn duy trì quan điểm cứng rắn trong hơn một năm nay trên mặt trận công nghệ cao. Các biện pháp của Mỹ bao gồm các hạn chế nghiêm ngặt hơn đối với đầu tư vào Trung Quốc, được thực thi thông qua sự giám sát mạnh mẽ hơn của Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Mỹ. Sự leo thang này cũng bao gồm lệnh cấm các cơ quan hoặc tập đoàn chính phủ Mỹ sử dụng một số thiết bị được sản xuất tại Trung Quốc, cũng như cấm xuất khẩu thiết bị công nghệ thông tin cho các công ty Trung Quốc và các tổ chức khác xuất hiện trong Danh sách Thực thể, bao gồm cả xuất khẩu công nghệ Mỹ qua các nước thứ ba. Washington cũng gây áp lực buộc các đồng minh của mình không sử dụng công nghệ truyền thông do tập đoàn Trung Quốc Huawei sản xuất, đặc biệt là hệ thống mạng không dây 5G. Đã có một loạt các biện pháp cứng rắn nhằm giảm vai trò của Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cao.

Trong khi đó, về mặt an ninh, không thiếu những lo ngại tại Mỹ đối với Trung Quốc, và nhiều người tin rằng chính phủ Mỹ có thể sẽ tiếp tục tăng cường các biện pháp kiểm soát của họ nhằm giải quyết những lo ngại này.

Vậy Nhật Bản nên ứng phó thế nào với những rủi ro an ninh mà Washington tin là do Trung Quốc gây ra, và ứng phó như thế nào với các biện pháp được Mỹ đề ra?

Tôi tin rằng, trước tiên, Nhật Bản cần phải đối diện thẳng thắn với nguy cơ trên mặt trận an ninh mà Trung Quốc đặt ra. Điều này thể hiện rõ hơn ở cách Trung Quốc cố gắng kiểm soát tranh chấp quần đảo Senkaku với Nhật Bản, cũng như các cuộc tấn công mạng có tổ chức cao của Trung Quốc nhằm vào các tập đoàn liên quan đến quốc phòng Nhật Bản.

Thứ hai, dù tốt hơn hay tệ hơn, Nhật Bản sẽ cảm thấy cực kỳ khó khăn khi hoàn toàn quay lưng lại với các yêu cầu của Mỹ nhân danh an ninh, nước đồng minh bảo hộ an ninh cho Nhật Bản. Như tôi sẽ đề cập bên dưới, việc ủng hộ Mỹ có nguy cơ gây thiệt hại đáng kể cho ngành công nghiệp và kinh tế Nhật Bản, nhưng nguy cơ này có thể sẽ bị nuốt chửng như một phần của chi phí duy trì liên minh.

Mặc dù vậy, cuộc chiến tranh lạnh công nghệ cao của Mỹ chống lại Trung Quốc vẫn là một chính sách cực đoan, và có thể khiến Mỹ và các nước ủng hộ rơi vào cô lập hoàn toàn trên chính trường quốc tế, như tôi giải thích dưới đây.

Chính sách bảo mật công nghệ thông tin kém hiệu quả của Mỹ

Kể từ năm 1996, khi Tổ chức Thương mại Thế giới ký kết Thỏa thuận Công nghệ thông tin nhằm xóa bỏ hoàn toàn thuế quan đối với các sản phẩm công nghệ thông tin, ngành công nghiệp này đã phát triển nhanh chóng cùng với làn sóng tự do hóa và toàn cầu hóa thương mại. Lập trường cứng rắn mà Mỹ đưa ra gần đây đã phải đối mặt với những xu hướng này, dẫn đến một tuyên bố bất ngờ rằng công nghệ thông tin sẽ được coi là một ngành công nghiệp loại trừ khỏi các nguyên tắc thương mại tự do.

Các biện pháp của Mỹ như lệnh cấm và hạn chế theo kiểu tẩy chay thương mại với các nước đối tác được chỉ định, được hỗ trợ bởi mối đe dọa trừng phạt nghiêm khắc đối với những nước lách luật, có thể có tác động lớn khiến các hoạt động kinh doanh phải co lại. Mỹ cũng đe dọa cắt đứt các liên kết trong chuỗi cung ứng công nghệ thông tin, vốn dĩ đã phát triển thành một mạng lưới toàn cầu thực sự trong những năm qua.

Nếu các công ty công nghệ thông tin của phương Tây buộc phải dừng giao dịch với Trung Quốc, thì cú đánh vào họ sẽ rất lớn. Tại Nhật Bản, nơi mà ngành điện tử nói chung đã héo úa, ngành công nghiệp cung ứng linh kiện điện tử cao cấp vẫn là một điểm sáng. Nhưng nếu Washington tiếp tục thực thi chính sách thương mại cứng rắn của nước này, ngành công nghiệp này cũng chắc chắn sẽ sụt giảm. Và một số phận tương tự đang chờ đợi các ngành công nghiệp công nghệ thông tin ở Hàn Quốc, Đài Loan và thậm chí là tại nước Mỹ.

Trong khi đó, phía Trung Quốc phải đối mặt với nguy cơ, nguồn cung chất bán dẫn có thể bị cắt đứt bởi các lệnh cấm vận thương mại của Mỹ, Trung Quốc đã tăng gấp đôi nỗ lực để đưa ngành công nghiệp bán dẫn trong nước cất cánh. Các chip do Mỹ sản xuất, từng được trang bị các thiết bị Huawei, dường như được thay thế từng cái một bằng các sản phẩm do Trung Quốc sản xuất. Trong trường hợp này, quan điểm cứng rắn của Mỹ có thể gây ra tác động ngược lại so với dự kiến.

Mỹ cũng đã tìm cách đóng băng các sản phẩm từ Huawei và các công ty Trung Quốc khác ra khỏi mạng 5G hiện đang được triển khai trên toàn thế giới. Tuy nhiên, tính đến ngày hôm nay, chỉ có ba quốc gia đồng ý song hành cùng mong muốn của người Mỹ - Nhật Bản, Australia và Việt Nam. Ngay cả trong số các quốc gia G7, các thành viên như Anh và Đức đang có kế hoạch triển khai thiết bị Huawei với một số điều kiện; hơn nữa, hầu hết các thành viên G20 ngoài G7 đều công khai bày tỏ sự chào đón Huawei. Những nỗ lực mạnh mẽ quá mức của Mỹ trong việc tẩy chay các sản phẩm của Trung Quốc mang lại quá nhiều bất lợi cho các quốc gia mua hàng - chi phí cao hơn, việc triển khai mạng bị trì hoãn và chất lượng viễn thông thấp hơn.

Trung Quốc giành chiến thắng trong nền kinh tế dữ liệu toàn cầu

Thế kỷ hai mươi mốt được dự đoán sẽ là sự cạnh tranh của “nền kinh tế dữ liệu” - khả năng tích lũy nhiều dữ liệu hơn những nươc khác sẽ quyết định kết quả cạnh tranh kinh tế nói chung. Mỹ và Trung Quốc cũng đang đấu tranh để quyết định các quy tắc và khuôn khổ điều hành nền kinh tế dữ liệu. Kết quả là, theo một số dự đoán, nền kinh tế toàn cầu sẽ tự phân chia thành các khối kinh tế, khi quá trình phân tách diễn ra giữa các tỉ trọng dữ liệu và nền kinh tế kỹ thuật số, dưới sự dẫn dắt của Bắc Kinh hoặc Washington.

Mỹ lập luận rằng Trung Quốc đã liên tục dựng lên các rào cản tiếp cận dữ liệu, và bảo vệ dữ liệu với phần còn lại của thế giới; Trong khi đó, các quốc gia khác cho phép người dùng truy cập miễn phí vào phần lớn dữ liệu. Mỹ còn lập luận rằng, điều này đã mang lại một cuộc cạnh tranh không bình đẳng, không công bằng giữa Trung Quốc và các xã hội tự do hơn, dẫn đến các mối đe dọa đối với quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu.

Chắc chắn có lý do để đồng tình với chỉ trích này, nhưng cũng có lý do để lo lắng về dự định khả dĩ của Mỹ nhằm tạo ra một khối có thể đứng lên chống lại mối đe dọa này từ Trung Quốc.

Ví dụ, nhìn vào một tập hợp các quốc gia khác ở Đông Nam Á, Trung Đông, tiểu lục địa Ấn Độ và châu Phi, họ đang chuyển nền kinh tế của mình sang một nền tảng kỹ thuật số điều khiển bằng điện thoại thông minh với tốc độ nhanh hơn nhiều so với thế giới phát triển đang làm. Ở các khu vực này, những gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc như Huawei và ZTE chiếm thị phần phần cứng lớn; trong khi đó, về phần mềm và ứng dụng, Alibaba và Tencent của Trung Quốc tham gia vào các hoạt động M&A mạnh mẽ, xây dựng các liên minh khu vực tư nhân đáng gờm với các công ty địa phương. Nói cách khác, khi nói đến sự hình thành các khối mới trong kỷ nguyên kinh tế dữ liệu, Trung Quốc đang dẫn đầu.

Một lý do khiến Trung Quốc giành được lợi thế ở những khu vực này là những nỗ lực của họ được dẫn dắt bởi giới doanh nghiệp. Mặt khác, chiến lược của Mỹ được điều phối chính phủ và chủ yếu bao gồm các đồng minh bị dọa nạt để tham gia vào hệ thống, cùng các biện pháp loại trừ và hạn chế khác nhau. Cuộc cạnh tranh thị phần giữa hai bên sẽ chỉ được quyết định bằng cách đưa ra các giá trị, lợi ích và các lựa chọn thay thế hấp dẫn; Mỹ không thể hy vọng đánh bại Trung Quốc với cách tiếp cận hiện nay.

Nếu Washington duy trì chiến lược này, Mỹ và các quốc gia đi cùng sẽ thấy bị cô lập với phần còn lại của thế giới, cuối cùng bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh công nghệ của thế kỷ XXI.

Kỳ vọng về một nước Mỹ thay đổi

Mặc dù vậy, có hai lý do để tiếp tục kỳ vọng. Trước hết là tiềm năng đổi mới công nghệ. Ngày nay, các công nghệ mới dường như đang duy trì độc quyền thường thấy ở Trung Quốc, nhưng gió có thể đảo chiều một ngày nào đó, và những tiến bộ công nghệ có thể đặt dấu chấm hết cho chính sách kiểm soát hiện tại của Trung Quốc.

Lý do thứ hai để hy vọng là khả năng thay đổi của nước Mỹ. Lịch sử nước Mỹ chứa đầy những sai lầm, nhưng Mỹ cũng là một trong những quốc gia có khả năng hồi phục mạnh mẽ nhất. Cuộc chiến giành quyền bá chủ giữa Mỹ với Trung Quốc có thể sẽ tiếp diễn trong một thời gian tới, nhưng các chính sách cực đoan hiện đang thực hiện có thể được cải thiện.

Về phần mình, Nhật Bản vẫn phụ thuộc vào Mỹ vì nhu cầu an ninh và phải tuân thủ ở một mức độ nào đó. Nhưng chúng ta cần sẵn sàng cảnh báo nước Mỹ về tác động tiêu cực của những lựa chọn cực đoan hơn, và đồng hành cùng với Mỹ về sự thay đổi trong tương lai.

Tác giả: Tsugami Toshiya

Nguồn: Nippon

Từ khóa: Công nghiệp 4.0, Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ