EVFTA: Các nhà đầu tư châu Âu và Việt Nam sẽ hưởng lợi như thế nào?

Quá trình phê chuẩn EVFTA

Ngày 12/02/2020, Nghị viện châu Âu đã phê chuẩn Hiệp định Thương mại Tự do EU- Việt Nam (EVFTA) với 401 phiếu ủng hộ, 192 phiếu chống và 40 phiếu trắng. Cùng ngày, Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU- Việt Nam (“EVIPA”) cũng được thông qua đánh dấu một bước ngoặc lịch sử trong quan hệ thương mại EU- Việt Nam. Trước đó, cả hai hiệp định đã được ký kết chính thức tại Hà Nội vào tháng 6/2019.

Bộ trưởng Bộ Công thương, Trần Tuấn Anh đã mô tả hiệp định thương mại tự do giữa EU và Việt Nam là một đòn bẩy cho tăng trưởng, mang lại cơ hội tham gia sâu rộng vào một thị trường với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là 18 nghìn tỷ USD.

Các khía cạnh chính của EVFTA là xóa bỏ các rào cản thuế quan và tạo thuận lợi cho quan hệ thương mại châu Âu- Việt Nam. Ví dụ, sau khi hiệp định thương mại tự do này chính thức có hiêu lực, khoảng 65% hàng xuất khẩu của EU sang Việt Nam và khoảng 70% hàng nhập khẩu của EU từ Việt Nam sẽ được miễn thuế ngay lập tức. Các nghĩa vụ hải quan còn lại sẽ được cắt giảm theo lộ trình 10 năm ( miễn thuế 99%) và 15 năm (miễn thuế 99.8%), ngoại trừ mặt hàng dầu thô và than đá.

Thời điểm EVFTA chính thức có hiệu lực- hiện vẫn chưa rõ ràng. Nếu EVFTA được trình lên Quốc hội Việt Nam vào tháng 5, hiệp định này có thể sẽ có hiệu lực vào đầu tháng 7 năm nay ( và ngay lập tức xóa bỏ 65% và 70% số dòng thuế tương ứng nêu trên).

Tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ của Việt Nam

Việc phê chuẩn EVFTA diễn ra vào thời điểm nền kinh tế Việt Nam đang phát triển đáng kể; với tốc độ tăng trưởng GDP hơn 7% trong giai đoạn năm 2018- 2019, Việt Nam là một trong những quốc gia tăng trưởng mãnh mẽ nhất khu vực Đông Nam Á. Trong một báo cáo công bố năm 2017, công ty kiểm toán PwC thậm chí đã kết luận rằng trên thực tế, Việt Nam là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất (và có triển vọng nhất) trên thế giới. Điều này đặc biệt ấn tượng trong bối cảnh tranh chấp thương mại đang diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc, điều này đã ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu và buộc nhiều quốc gia phải điều chỉnh triển vọng kinh tế.

Kể từ năm 1995, Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng GDP trung bình 6.7%, với GDP tăng từ 20.7 tỷ USD năm 1995 lên khoảng 261 tỷ USD vào năm 2019. Tác động kinh tế xã hội của sự tăng trưởng đó là rất lớn; dân số Việt Nam có thể tăng gấp đôi mức sống trong vòng 10.5 năm. Tỷ lệ nghèo - ở mức đáng lo ngại 49% vào năm 1992- tuy nhiên ước tính gần đây nhất cho thấy chỉ còn khoảng 3%. Mặt khác, khoảng 45 triệu người đã thoát khỏi đói nghèo.

Trong báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2019 của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam xếp hạng thứ 67/141 quốc gia, một sự cải thiện đáng kể so với năm trước (xếp vị trí thứ 77). Theo báo cáo Kinh doanh năm 2020, Việt Nam xếp thứ 70, cho thấy môi trường kinh doanh khá ổn định so với những năm trước. Với những thành tựu này, Việt Nam đã thành công trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, với số lượng dự án xanh ngày càng tăng và tổng cổ phiếu FDI hiện đã lên tới 145 tỷ USD.

Hiệp định EVFTA sẽ thúc đẩy hơn sự phát triển và các chỉ số được mô tả trên.

Thương mại giữa Việt Nam và EU

Tuy nhiên việc phê chuẩn (và sắp có hiệu lực) của EVFTA có ý nghĩa gì đối với EU về các điều khoản cụ thể?

Với khối lượng thương mại nước ngoài khoảng 41.3 tỷ USD, EU hiện là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam: theo Ủy ban châu Âu, Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 16 của EU và xét trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ hai của EU. Nhìn chung, ASEAN là đối tác thương mại lớn thứ ba của EU bên ngoài châu Âu (sau Mỹ và Trung Quốc).

Các mặt hàng xuất khẩu chính của EU sang Việt Nam là các sản phẩm công nghệ cao, gồm máy móc và thiết bị điện, máy bay, xe cộ và dược phẩm, trong đó mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang EU là điện thoại bàn, đồ điện tử, giày dép, dệt may, cà phê, gạo, hải sản và đồ nội thất.

EVFTA: Ý nghĩa thực tiễn và lợi thế

Về nguyên tắc, EVFTA cho thấy khả năng cạnh tranh gia tăng giữa thị trường EU và Việt Nam. Các sản phẩm nước ngoài, hiện có thể được hưởng lợi thế về thuế quan vì việc xóa bỏ thuế nhập khẩu, sẽ tạo ra sự cạnh tranh quan trọng đối với các sản phẩm nội địa.

VinFast – một đơn vị trực thuộc tập đoàn Vingroup lớn nhất của Việt Nam – là nhà sản xuất xe hơi nội địa đầu tiên. Trong 5 năm tới, VinFast đặt mục tiêu sản xuất khoảng 250,000 chiếc xe mỗi năm, con số này chiếm 92% lượng xe được bán ở Việt Nam vào năm ngoái. Việc miễn các rào cản thuế quan sẽ có lợi cho kế hoạch này, và cũng tạo ra sự cạnh tranh mới trong thị trường xe hơi EU.

Các công ty EU thường giao thương với Việt Nam có thể tìm hiểu liệu và khi nào các sản phẩm của họ có thể hưởng lợi từ việc xóa bỏ thuế quan bằng cách kiểm tra số thuế hải quan liên quan (Mã HS) trong các tài liệu liên quan của Ủy ban Thương mại châu Âu. Ủy ban này phân biệt giữa sản phẩm A (miễn thuế ngay lập tức) và sản phẩm B (từ B3 đến B15; miễn thuế trong vòng từ 3- 15 năm).

Trong một báo cáo, nền tảng nghiên cứu và tư vấn của Tổ chức Xúc tiến thương mại và đầu tư Đức (Germany Trade & Invest – GTAI) chỉ ra rằng EVFTA cung cấp cách tiếp cận tốt hơn cho việc mua sắm công ở Việt Nam. Các công ty EU có thể tham gia vào các dự án công và dự án PPP dễ dàng hơn sau khi hiệp định chính thức có hiệu lực.

Nhờ hiệp định đầu tư được thông qua EVIPA, trong đó EU và Việt Nam đều quyết định tạo điều kiện thuận lợi môi trường đầu tư cho các công ty từ cả hai phía (gồm tăng cường khung pháp lý, đặc biệt là quyền sở hữu trí tuệ), các công ty EU đầu tư dễ dàng hơn vào lĩnh vực bị hạn chế cao trước đây. Ví dụ, cổ phần nước ngoài tối đa tại các ngân hàng thương mại đã tăng từ 30% lên thành 49%.

Ngoài ra, các công ty EU có thể hưởng lợi từ các điều khoản phi kinh tế của EVFTA; hiệp định này cũng nhằm thực thi các tiêu chuẩn môi trường và nhân quyền chưa được chú trọng ở Việt Nam, ví dụ, việc cấm lao động cưỡng bức. Ngoài ra, lao động ở Việt Nam nên được phép thành lập một công đoàn thương mại độc lập không liên quan đến Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Hiệp định thương mại tự do nhằm mục đích đề cao giá trị dân chủ phương Tây và cuối cùng khiến Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn với các nhà đầu tư EU.

Triển vọng

Sự phát triển ở Việt Nam được mô tả trên cở sở nhấn mạnh tiềm năng quốc gia và tầm quan trọng gia tăng của nước này trong khu vực Đông Nam Á- khu vực vốn không bị sụt giảm do áp lực gia tăng của “người anh lớn” Trung Quốc (gồm tranh chấp thương mại tiếp diễn với Mỹ, làm tăng chi phí tiền lương, bất ổn chính trị ở Hồng Kong và sự bùng nổ dịch viêm phổi corona “COVID- 19”).

Hiệp định EVFTA, với tự do hóa thuế quan và tăng cường quan hệ thương mại và kinh doanh, thể hiện một cơ hội lớn cho các công ty EU. Điều này sẽ cung cấp cách tiếp cận lớn hơn cho một thị trường mới nổi với gần 100 triệu dân, gồm khoảng 55 triệu lao động. Ngoài ra, hiệp định này mở ra cơ hội cộng tác, đối thoại và hợp tác và tạo ra các mối quan hệ mạnh mẽ hơn với khu vực Đông Nam Á.

Do đó, EVFTA dường như không chỉ là một hiệp định thương mại. Đây cũng là lời hồi đáp cho “trận chiến các hệ thống”- hiện đang diễn ra các tranh chấp thương mại quốc tế giữa Mỹ và Trung Quốc. Thay vì đại diện chủ nghĩa bảo hộ về quyền lực cũng như sự hỗ trợ ngầm của các doanh nghiệp nhà nước lớn, EU tiếp tục dựa vào công thức “thay đổi thông qua thương mại” – làm giàu các nhu cầu xã hội và sinh thái nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác lâu dài và mang lại giá trị gia tăng.

Nguồn: Vietnam Briefing

Từ khóa: EVFTA, cắt giảm, thuế quan, tăng cường, quan hệ thương mại