Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cuộc gặp thượng đỉnh thường niên giữa Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc đã kết thúc hôm Thứ Hai (16/12) tại Thành Đô, Trung Quốc, với cam kết chung giữa lãnh đạo 3 quốc gia về tự do thương mại, hòa bình và an ninh khu vực.

Mặc dù chi tiết tuyên bố chung sau Hội nghị vẫn chưa được công bố, những thông tin ban đầu cho thấy lãnh đạo 3 nước Đông Bắc Á đã không thể đồng thuận, hoặc ít nhất đồng ý về thời gian biểu cho việc ra đời – kết quả được mong đợi lớn nhất từ khi hội nghị 3 bên được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1999 – một thỏa thuận thương mại tự do hay FTA.

Người đứng đầu 3 quốc gia, tuy nhiên, đồng ý tăng cường thực thi cam kết trong một số hiệp định quốc tế và khuôn khổ hiện hữu mà cả Trung Quốc, Hàn Quốc, và Nhật Bản đang tham gia.

Hội nghị được chủ trì bởi Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường, người điều hành chính về vấn đề kinh tế tại đất nước hơn 1 tỷ dân, với hai người đồng nhiệm từ Hàn Quốc và Nhật Bản là Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe.

Trước thềm hội nghị một ngày, người đứng đầu chính phủ Nhật Bản và Hàn Quốc đã có cuộc gặp riêng với Chủ tịch Tập Cận Bình – người đứng đầu nhà nước và chủ trì các quyết sách chính trị quốc tế của nền kinh tế số 2 thế giới.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh bóng đen cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung Quốc đang bủa vây. Thương chiến đương nhiên sẽ tác động trực tiếp đến Bắc Kinh và Washington nhưng cũng sẽ gây thiệt hại phái sinh cho những cường quốc chế tạo như Nhật Bản và Hàn Quốc – hai nước được coi là các đối tác thương mại lớn của cả Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Cả Seoul và Tokyo đều chứng kiến sự suy giảm xuất khẩu trong năm 2019.

Hội nghị cũng được tổ chức trong điều kiện hạn chót do Triều Tiên đặt ra về đàm phán phi hạt nhân hóa với Mỹ sắp tới gần với ít đột phá đạt được, cũng như căng thẳng trong quan hệ song phương có dấu hiệu quay trở lại.

Không có thỏa thuận nào vào thời điểm hiện tại

Theo bản tin được phát trên truyền hình, Thủ tướng Lý nói “Chúng tôi ủng hộ thương mại tự do và đầu tư”. Ông cho biết thêm “Ba quốc gia nên thúc đẩy đàm phán một hiệp định thương mại tự do ba bên nhằm đạt đước các bước tiến mạnh mẽ về giao thương trong tương lai gần. Ngài Thủ tướng cũng hy vọng sớm ký kết RCEP (Hiệp định Đối tác toàn diện khu vực) – một thỏa thuận thương mại với sự tham gia của 15 nước.

Mặc dù hội nghị thường niên ba bên đã được tổ chức từ 2 thập kỷ trước, một hiệp định giao thương tự do giữa nền kinh tế lớn thứ 2, 3 và 11 thế giới vẫn chưa thành hình. Ngoài ra, cũng có ít tiến triển trong việc đạt được những thỏa thuận thương mại tự do song phương trong nhóm 3 quốc gia khu vực Đông Bắc Á.

Các chuyên gia thương mại đánh giá, hiệp định thương mại tự do giữa Trung Quốc và Hàn Quốc – với giai đoạn thưc thi hoàn toàn kéo dài đến 20 năm - mới chỉ dừng ở mức tiêu chuẩn thấp, kém xa so với thỏa thuận ký kết giữa Seoul và Washington – hiệp định được nhìn nhận là có tiêu chuẩn cao, là cơ sở cho sự ra đời của thỏa thuận thương mại tự do giữa Hàn Quốc và Liên minh châu Âu.

Trong bài phát biểu tại Thành Đô, ông Moon nhìn nhận những hạn chế trong nội dung hiệp định đã ký giữa Hàn Quốc và Trung Quốc, đồng thời hối thúc các cuộc đàm phán tiếp nối để mở cửa thị trường dịch vụ của hai nước.

Nhật Bản không có bất kỳ thỏa thuận thương mại nào với Trung Quốc và Hàn Quốc, xứ phù tang giữ vai trò cầm trich trong việc đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương gồm 11 thành viên – có hiệu lực từ năm 2018. Tuy nhiên, cả Trung Quốc, Hàn Quốc đều không tham gia thỏa thuận này. Bên cạnh đó, TPP cũng giảm đi giá trị khi Hoa Kỳ rút khỏi hiệp định ngay sau khi ông Trump đắc cử Tổng thống.

Sự suy giảm giá trị của TPP làm tăng cơ hội cho RCEP

Thời gian thực thi RCEP – thỏa thuận được Bắc Kinh hết sức ủng hộ không rõ ràng. Hiệp định được hoàn tất đàm phán bởi 15 nước vào tháng 10 sau khi Ấn Độ rút khỏi thỏa thuận. Tuy nhiên mới đây, Nhật Bản đánh tiếng về việc rút lui khỏi RCEP.

Mặc dù thiếu một thỏa thuận toàn diện - hay một cam kết về thời hạn đạt được thỏa thuận – hội nghị thượng đỉnh ba bên lần này vẫn có ích trong việc vạch ra lộ trình chi tiết cho những thỏa thuận trong các lĩnh vực khác.

Tổng thống Moon, trong bài diễn văn tại diễn đàn doanh nghiệp 3 quốc gia tại Thành Đô – đã đề cập đến các chủ đề về “môi trường, khắc phục thảm họa, chăm sóc y tế và dịch vụ sức khỏe”. Ông nhấn mạnh 3 nước sẽ cùng dốc sức trong các lĩnh vực “dữ liệu, hệ thống, trí tuệ nhân tạo và chăm sóc sức khỏe”.

Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản cũng đồng ý tăng cường cam kết thực thi những cơ chế và thỏa thuận đã đat được trước đây gồm Sáng kiến Chiang Mai về hợp tác tài chính và Chương trình nghị sự 2030 về Phát triển bền vững.

Ông Moon cũng nhắc đến tính tương đồng tiềm năng giữa Sáng kiến “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc, “Khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương mở và tự do” của Nhật Bản và Chính sách “Hướng Nam mới” của Hàn Quốc khi cho rằng những chương trình vừa nêu giúp kết nối khu vực cả trên đất liền và đại dương.

Tân Hoa Xã đưa tin, tại buổi họp báo, Thủ tướng Lý cho biết Trung Quốc cam kết tạo ra một nền kinh tế thị trường hoàn thiện, dựa trên luật pháp, đạt tiêu chuẩn quốc tế và đảm bảo sự đối xử công bằng giữa các loại hình doanh nghiệp.

Tuyên bố đưa ra cũng là lời khẳng định với Washington về định hướng chính sách trong tương lai của Trung Quốc – sau khi hai quốc gia đạt đồng thuận về hiệp định “Giai đoạn 1” giải quyết thương chiến giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Hoa Kỳ thường xuyên phàn nàn về chính sách trợ cấp không công bằng, chuyển giao công nghệ bắt buộc, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng như thiếu sự công bằng về đối xử giữa các loại hình doanh nghiệp tại Trung Quốc. Tuy nhiên, các công ty Mỹ không phải là nạn nhân duy nhất, hàng loạt công ty Hàn Quốc, Nhật Bản khi kinh doanh tại đất nước hơn 1 tỷ dân cũng phải chịu tình cảnh tương tự.

Thủ tướng Lý khẳng định “Trung Quốc sẽ đẩy nhanh tiến trình mở cửa lĩnh vực dịch vụ trên cơ sở tự do hóa công nghiệp chế tạo, cho phép sở hữu nước ngoài toàn diện tại nhiều ngành kinh doanh hơn, đồng thời thúc đẩy môi trường đầu tư tại quốc gia đông dân nhất thế giới hướng đến sự công bằng, minh bạch và có tính dự báo”.

Nguồn: Asia Times

Từ khóa: Trung Quốc, RCEP, Nhật Bản, Hàn Quốc