Điều gì đang cản trở các cuộc đàm phán thương mại

06.12-06

Liên quan đến việc Anh rời khỏi EU, có quan điểm cho rằng khả năng Brexit không thỏa thuận vẫn còn, thậm chí khi Đảng Bảo Thủ Anh chiến thắng trong cuộc bầu cử ngày 12/12 tới.

Ngay cả khi mọi chuyện diễn ra theo đúng lý thuyết – tức Thủ tướng Anh Boris Johnson và EU thống nhất được thỏa thuận Brexit và Quốc hội Anh sẽ phê chuẩn thỏa thuận này để nó có hiệu lực từ ngày 31/1/2020, thì cả hai bên vẫn cần phải hoàn tất các cuộc thảo luận về hiệp định thương mại tự do giúp định hình mối quan hệ trong tương lai giữa Anh và EU trước khi kết thúc giai đoạn chuyển tiếp vào cuối năm 2020. Trong trường hợp hai bên vẫn không tìm ra được tiếng nói chung, Anh và EU sẽ phải đối mặt Brexit không thỏa thuận vào tháng 1 năm 2021, tức là Anh sẽ rời khỏi EU mà không có một hiệp ước nào để định hình quan hệ thương mại giữa hai phía.

Tờ Financial Times ngày 22/11 lưu ý rằng mặc dù Johnson và Phil Hogan - Ủy viên thương mại mới của EU, tin rằng các cuộc đàm phán vào năm sau sẽ không mất quá nhiều thời gian vì Anh Quốc đã từng là thành viên của EU trong 46 năm, một quan chức cao cấp của Ủy ban châu Âu nhận định các cuộc thảo luận sẽ là một quá trình khó khăn cho Anh Quốc bởi vì nước này có rất ít kinh nghiệm trong đàm phán thương mại trong khi các nước còn lại trong EU có khả năng yêu cầu Ủy ban châu Âu giữ một lập trường cứng rắn đối với Anh.

Tờ Financial Times dẫn lời Michel Barnier, người phụ trách đàm phán Brexit của EU, cho rằng nước Anh càng tách rời các quy định của EU bao nhiêu, thì việc tiếp cận thị trường EU càng bị hạn chế bấy nhiêu. Nếu Anh Quốc áp dụng quy định về lao động và môi trường với tiêu chuẩn nới lỏng hơn EU, thì các sản phẩm của Anh sẽ trở nên cạnh tranh hơn.

Vì vậy, EU có khả năng sẽ yêu cầu Anh phải áp dụng các quy định tương tự EU – giống như Mỹ thường yêu cầu một sân chơi công bằng khi đàm phán thương mại. Tuy nhiên, nếu ra đi mà vẫn phải áp dụng quy định của EU, vậy thì người Anh sẽ tự hỏi, Brexit còn ý nghĩa gì, bởi vì Brexit là nhằm giành lại chủ quyền cho Anh Quốc từ tay Brussels để nước này có thể tự do đặt ra các quy định pháp lý cho riêng mình.

Đối với lĩnh vực dịch vụ tài chính, có một cơ chế gọi là ‘hộ chiếu chung’ – cho phép một nhà cung cấp dịch vụ tài chính được hoạt động tự do ở bất kỳ nơi đâu trong Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) – bao gồm 28 nước EU và 3 nước châu Âu khác – miễn là được bất kỳ nước thành viên nào trong EEA chấp thuận. Bởi vì hệ thống này, nhiều định chế tài chính chọn thành phố London, Anh là nơi đặt trụ sở kinh doanh cho toàn khu vực châu Âu.

Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu Anh Quốc có còn được tiếp tục hưởng lợi từ hệ thống trên hay không sau khi rời khỏi EU. Các hiệp định thương mại được ký kết bởi EU yêu cầu sự “tương đương” trong các dịch vụ tài chính – nghĩa là EU sẽ chỉ cho phép tiếp cận ưu đãi thị trường chung đối với các nước nào có các quy định tương đương EU.

Vấn đề là liệu EU có xác định rằng hệ thống tài chính của Anh là tương đương với hệ thống của EU.

Theo Financial Times, bên cạnh các nội dung về thương mại, việc được tiếp tục đánh bắt cá trong vùng biển Anh là ưu tiên hàng đầu đối với các nước EU khác như Pháp, Tây Ban Nha và Đan Mạch – 3 quốc gia đang hoạt động trong khu vực này. Vì vậy, các nước này chắc chắn sẽ đưa vấn đề tiếp cận vùng biển trong các cuộc thảo luận với Anh.

Về vấn đề sân chơi cân bằng, không thể đòi hỏi một nước có chủ quyền tiếp tục áp dụng quy định của EU vô thời hạn trong tương lai. EU và Anh có khả năng đồng ý một thỏa thuận tương tự như chương về ‘thương mại và lao động’ và chương về ‘thương mại và môi trường’ trong Hiệp định Thương mại Bắc Mỹ hay Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương.

Tự do hóa thương mại dịch vụ dựa trên 2 nguyên tắc: nguyên tắc tối huệ quốc – áp dụng cùng một mức tiếp cận ưu đãi cho các nước khác; nguyên tắc ưu đãi quốc gia – đối xử với các công ty nước ngoài công bằng như đối đãi với công ty trong nước.

EU đã cấp quyền tiếp cận thị trường dịch vụ cho các nước không phải thành viên EU gồm Iceland, Lichtenstein và Na uy. Anh có quyền yêu cầu EU phải áp dụng nguyên tắc tối huệ quốc và nguyên tắc đối xử quốc gia với mình, miễn là quy định tài chính của Anh tương đương với EU.

Nhiều tổ chức tài chính của EU đã hoàn tất việc chuyển trụ sở ra khỏi London để đến một quốc gia khác trong lục địa châu Âu trước viễn cảnh Brexit.

Quan trọng hơn là, các lĩnh vực khác nhau trong đàm phán thương mại tự do – như thương mại hàng hóa, dịch vụ, sở hữu trí tuệ, đầu tư, … – rốt cuộc sẽ được thống nhất theo gói, thậm chí ngay cả khi các lĩnh vực này được đàm phán riêng rẽ trong suốt quá trình. EU sẽ có lợi thế đàm phán vì được quyền quyết định có cho phép Anh Quốc tiếp cận ưu đãi thị trường dịch vụ tài chính của mình hay không, trong khi Anh Quốc lại nắm trong tay quyền quyết định có cho phép các nước EU đánh bắt trong vùng biển của mình hay không. Nếu EU giữ lập trường cứng rắn với Anh trong lĩnh vực tài chính, Anh có thể sẽ đáp trả lại trong vấn đề đánh bắt cá.

Có thể nhiều người nghĩ rằng thật không tương xứng khi so sánh dịch vụ tài chính và đánh bắt cá, vì đây là hai lĩnh vực khác biệt lớn về quy mô kinh tế. Nhưng trong đàm phán thương mại, quy mô kinh tế đôi khi không phải là vấn đề, mà vấn đề nằm ở chỗ tầm quan trọng chính trị.

Lịch sử đã cho thấy, nông nghiệp là một điểm cốt lõi trong các cuộc đàm phán thương mại. Trong vòng đàm phán Uruguay – vòng đàm phán mở đường cho việc tạo ra WTO, các cuộc đàm phán về thương mại nông sản là phần khó nhằn nhất và tốn nhiều thời gian nhất. Vòng Uruguay đã không thể đạt được kết luận nếu như lúc đó EU và Mỹ không thống nhất được vấn đề nông nghiệp.

Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi Nhật Bản phải đàm phán thương mại song phương bởi vì nông sản Mỹ trở nên kém cạnh tranh hơn nông sản của Australia và Canada trên thị trường Nhật khi hiệp định TPP-11 có hiệu lực. EU trước đó khá thận trọng trong đàm phán thỏa thuận thương mại tự do với Nhật, nhưng sau đó, khối này trở nên sẵn sàng ký kết thỏa thuận với Nhật hơn sau khi Nhật gia nhập TPP vì EU lo sợ các nông sản của mình sẽ bị bất lợi trên thị trường Nhật. Các cuộc đàm phán thương mại tự do giữa EU và Mỹ vẫn chưa bắt đầu – mặc dù trước đó Ủy viên Thương mại châu Âu lúc bấy giờ là Jean-Claude Juncker đã hứa với Trump sẽ tổ chức đàm phán nhằm tránh việc Mỹ áp thêm thuế lên ô tô của châu Âu. Lý do là bởi Pháp từ chối đưa vấn đề nông sản vào trong nội dung đàm phán.

Ngày nay, khu vực Nông lâm ngư nghiệp chiếm một phần nhỏ trong quy mô kinh tế của các nước công nghiệp lớn. Khu vực này chỉ chiếm 1.2% trong GDP của Nhật, 1.6% trong GDP của Pháp – nơi có nền nông nghiệp lớn nhất EU, 0.6% GDP của Anh và 0.9% GDP của Mỹ - nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới. Thậm chí ở Australia, tỷ trọng nông nghiệp trong tổng quy mô kinh tế chỉ là 2.6%.

Đàm phán thương mại trở nên phức tạp không phải bởi vì các ngành được đem ra đàm phán chiếm một tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, hay bởi vì các khó khăn về mặt kỹ thuật trong giải quyết vấn đề. Tỷ trọng nông nghiệp ở mỗi nước nhìn chung là nhỏ, và đàm phán về nông sản thường khá đơn giản: phải giảm thuế xuống còn bao nhiêu hoặc phải tăng hạn ngạch nhập khẩu lên bao nhiêu. Tuy nhiên, nông nghiệp lại là một lĩnh vực quan trọng nhất trong đàm phán thương mại bởi vì là vấn đề nhạy cảm chính trị.

Mỗi nước đặt ra các giới hạn cho riêng mình trong việc tự do hóa thương mại nông nghiệp vì các lý do liên quan đến chính trị. Đàm phán thương mại trở nên khó khăn khi một nhà xuất khẩu nông nghiệp yêu cầu tiếp cận thị trường nhập khẩu vượt quá giới hạn cho phép này. Các cuộc thảo luận sẽ trở nên phức tạp bởi vì đòi hỏi một lượng thời gian và công sức cho cả hai bên để điều chỉnh lại các lợi ích của mình – chẳng hạn như thuyết phục các ngành công nghiệp công nước chấp nhận nhượng bộ - trước khi một hiệp định được thống nhất.

Thảo luận thương mại sẽ dễ dàng nếu vấn đề đàm phán không quan trọng về mặt chính trị. Trong thảo luận giữa Mỹ và Nhật Bản, chính quyền Trump đã không yêu cầu Nhật Bản phải mở thêm thị trường đối với sản phẩm gạo bởi vì California – ban xuất khẩu gạo cho Nhật – không phải là bang có truyền thống ủng hộ Đảng Cộng Hòa. Tương tự, nếu thủ tướng Johnson xác định London không phải do Đảng Bảo thủ nắm quyền kiểm soát, dịch vụ tài chính có thể sẽ không phải là một căng thẳng lớn trong các cuộc thảo luận với EU. Ở chiều ngược lại, đánh bắt cá có thể là một vấn đề quan trọng trong chính trường EU.

Không chỉ Barnier mà những người như Juncker và Donald Tusk, cựu chủ tịch hội đồng châu Âu, đều cho rằng Brexit không phải là một diễn biến có lợi. Các phát biểu bởi Barnier và các quan chức cấp cao trong Ủy ban châu Âu dự đoán về quá trình đàm phán gian nan phía trước và gợi ý về khả năng Brexit không đạt được thỏa thuận – được đưa ra vừa lúc chiến dịch vận động tranh cử ở Anh đang diễn ra mà trong đó Brexit trở thành chủ đề chính – có lẽ ẩn chứa những ý đồ sâu xa nào đó.

Nguồn: Japan Times

Từ khóa: Brexit, thỏa thuận thương mại, nông nghiệp, dịch vụ tài chính