New Delhi dường như đang phát đi tín hiệu rằng, sự nổi lên của Bắc Kinh ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cần phải được giải quyết cả về chính trị lẫn kinh tế.
Phát biểu của Thủ tướng Narendra Modi tại Hội nghị Cấp cao ASEAN - Ấn Độ lần thứ 16 sẽ sẽ được nhớ đến như là thông báo chính thức rằng, Ấn Độ sau cùng đã từ chối tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Ngoài 10 quốc gia thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), thỏa thuận lớn này bao gồm sáu đối tác thương mại tự do của khối – gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, New Zealand và Australia. Trong bài phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh RCEP ở Bangkok, ông Modi lập luận rằng mặc dù “Ấn Độ đã tham gia chủ động, có tính xây dựng và hiệu quả trong các cuộc đàm phán RCEP kể từ khi bắt đầu,” nhưng dự thảo thỏa thuận RCEP đã “không phản ánh đầy đủ tinh thần cơ bản và các nguyên tắc hướng dẫn đã được nhất trí của RCEP”, và “không giải quyết thỏa đáng các vấn đề và mối quan tâm lớn của Ấn Độ.”
Các cuộc đàm phán RCEP đã bắt đầu vào năm 2012 và, trong năm nay, đã có một nỗ lực lớn để hoàn thành RCEP. Sau khi Ấn Độ từ chối tham gia RCEP, 15 thành viên còn lại quyết định tiến về phía trước và nhấn mạnh ý định ký kết thỏa thuận thương mại trong năm tới, đồng thời vẫn hoan nghênh sự quay lại của Ấn Độ trong tương lai.
Trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang, Trung Quốc đặc biệt muốn thấy một kết quả thành công từ hội nghị thượng đỉnh RCEP và nước này đã thúc đẩy mạnh mẽ điều đó. Nhưng Trung Quốc càng nhiệt thành bao nhiêu, thì Ấn Độ càng dè dặt bấy nhiêu. Mục tiêu của Ấn Độ tại các cuộc đàm phán RCEP bao gồm dời năm cơ sở (base year) để cắt giảm thuế từ năm 2014 sang năm 2019; tránh sự gia tăng đột ngột hàng nhập khẩu từ Trung Quốc bằng cách đưa một số lượng lớn các mặt hàng vào cơ chế kích hoạt tự động; kêu gọi quy tắc xuất xứ chặt chẽ hơn nhằm ngăn chặn Trung Quốc bán phá giá; và một thỏa thuận về dịch vụ tốt hơn. Do đó, yếu tố Trung Quốc là chìa khóa để đánh giá chi phí và lợi ích của New Delhi.
Thâm hụt thương mại lớn
Trong khi Ấn Độ đang thâm hụt thương mại lớn với ít nhất 11 trong số 15 thành viên RCEP, riêng Trung Quốc đã chiếm tới 53 tỷ đô la trong tổng số 105 tỷ đô la thâm hụt thương mại của Ấn Độ với 11 nước trên. Trong bối cảnh Trung Quốc đang có nhu cầu tiếp cận nhiều hơn thị trường Ấn Độ để duy trì các ngành sản xuất của mình, Ấn Độ rất muốn bảo vệ ngành công nghiệp và nông dân của nước mình trước sự gia tăng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Ấn Độ có trải nghiệm không tốt từ các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA), nghiên cứu từ Niti Aayog cho thấy việc tận dụng FTA của Ấn Độ chỉ nằm trong phạm vi 5% - 25%, một con số không đáng kể nếu so với tiềm năng của Ấn Độ. Ở trong nước, RCEP tạo ra sự phản đối lớn bởi nhiều bên liên quan, ví dụ như nông dân, ngành công nghiệp sữa hoặc khu vực doanh nghiệp. Đảng Quốc hội Đối lập, vốn dĩ tham gia các cuộc đàm phán RCEP bảy năm trước, đã ra quyết định rằng họ sẽ phản đối thỏa thuận như là một giải pháp chính trị. Những khó khăn của nền kinh tế Ấn Độ càng làm trầm trọng thêm vấn đề. Nếu các cuộc đàm phán toàn cầu là một trò chơi “hai cấp độ”, thì cả hai cấp độ đều phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng, khiến cho việc từ chối này trở thành một sự cần thiết thực sự.
Chiếm đến một nửa dân số thế giới, chiếm gần 40% thương mại toàn cầu và 35% GDP thế giới, RCEP sẽ trở thành khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới sau khi ký kết, với Ấn Độ là nền kinh tế lớn thứ ba trong khối. Tuy nhiên, nếu không có Ấn Độ, RCEP sẽ là một thỏa thuận thương mại không hấp dẫn như nó đã từng. Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi trong nội bộ ASEAN đang có hai luồng quan điểm khác nhau về việc có nên hay không nên tiếp tục RCEP khi mà không có Ấn Độ.
ASEAN luôn quan tâm đến việc đa dạng hóa các nước đối tác, để các quốc gia thành viên có thể tận dụng tính trung tâm trong đàm phán với các cường quốc và duy trì quyền tự chủ chiến lược. Trong khi ảnh hưởng của Trung Quốc đang gia tăng trong khu vực, các quốc gia thành viên ASEAN đã cố gắng duy trì sự hiện diện của Mỹ vào khu vực này. Nhưng với việc chính quyền Trump đưa ra những tín hiệu lẫn lộn về cam kết của Washington đối với khu vực, ASEAN đã rất trông mong vào sự hiện diện của New Delhi.
Chính sách ‘Hướng Đông’ nhằm chủ động tiếp cận khu vực của chính phủ Modi đã được đón nhận. Vì lo lắng ngày càng tăng về sự hiện diện kinh tế và an ninh trong khu vực của Trung Quốc, các quốc gia thành viên ASEAN đã rất quan tâm đến sự tham gia thực sự của Ấn Độ vào khu vực. Do đó, nếu Ấn Độ quyết định không tham gia RCEP, điều này chắc chắn gây ra mối lo ngại về kế hoạch lớn hơn của ASEAN trong khu vực. Toàn bộ chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của New Delhi có thể bị đặt câu hỏi nếu các nước không thực thi các bước đi để khôi phục vị thế của Ấn Độ trong khu vực. Đối với Trung Quốc, đây có vẻ như là một chiến thắng tại thời điểm chính quyền Trump đang thúc đẩy châu Á đưa ra lựa chọn có lợi, bằng cách bỏ qua sự hào phóng của Trung Quốc về cơ sở hạ tầng và công nghệ.
Sự thống trị của Bắc Kinh
Cả về địa chính trị và địa kinh tế, Trung Quốc hiện có vẻ sẽ thống trị Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đây có thể không phải là tin tốt lành cho khu vực nói chung và Ấn Độ nói riêng. Đó là lý do tại sao Nhật Bản hiện đang đề xuất rằng họ sẽ nỗ lực nhằm hướng tới một thỏa thuận bao gồm Ấn Độ. Ngay cả khi Trung Quốc đang thúc đẩy kết thúc sớm RCEP giữa 15 thành viên còn lại, Bộ trưởng Thương mại Nhật Bản Hiroshi Kajiyama đã nói rõ rằng Tokyo “muốn đóng vai trò hàng đầu trong việc đạt được thỏa thuận sớm giữa tất cả 16 quốc gia, trong đó có Ấn Độ, với mục tiêu ký kết vào năm 2020.”
Cô lập kinh tế không phải là một lựa chọn cho Ấn Độ và vì vậy có nhiều báo cáo cho rằng New Delhi sẽ hướng tới các hiệp định thương mại song phương. Ấn Độ sẽ phải tự chuẩn bị đầy đủ hơn để tận dụng các thỏa thuận như vậy. Cải cách trong nước sẽ là ưu tiên hàng đầu. Đây là một thời đại mà những lợi ích của toàn cầu hóa kinh tế đang bị thách thức. Ấn Độ cần một chiến lược tập hợp các khía cạnh kinh tế và chính trị trong tư duy chiến lược của nước này. Khi từ chối tham gia RCEP, New Delhi dường như đang phát tín hiệu rằng bất chấp phí tổn phát sinh, sự trỗi dậy của Trung Quốc cần phải được giải quyết cả về chính trị lẫn kinh tế. Cách thức mà phần còn lại của Đông Á và Đông Nam Á phản ứng với động thái của Ấn Độ sẽ quyết định sự cân bằng quyền lực trong tương lai ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Nguồn: Eurasia Review
Từ khóa: RCEP, Ấn Độ từ chối, Trung Quốc, Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
