RCEP gần hoàn thành

15.11.2019-02

Nổi tiếng là sự kiện thảo luận mang tính hình thức và không đem lại kết quả thiết thực nào, Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN gần đây tại Bangkok cuối cùng đã chứng minh cho những người chỉ trích thấy rằng họ đã sai, khi tại hội nghị lần này, các lãnh đạo trong khu vực đã đạt được tiến bộ trong việc dàn xếp một thỏa thuận thương mại khổng lồ bất chấp sự rút lui của Ấn Độ.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một hiệp định thương mại tự do đang đàm phán giữa 10 nước thành viên ASEAN và 6 đối tác đối thoại của mình, gồm: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia, và New Zealand.

Mặc dù quyết định rút khỏi RCEP gần đây của Ấn Độ có thể khiến các nước còn lại bực dọc, nhưng có vẻ như diễn biến trên đã không thể lật đổ Hiệp định, và RCEP nhiều khả năng sẽ được ký kết vào đầu năm sau, theo nhiều bài báo đã đưa tin.

Nếu Ấn Độ còn ở lại trong RCEP, hiệp định này sẽ chiếm gần 30% GDP toàn cầu (27.3 nghìn tỷ USD) và một nửa dân số thế giới, biến nó trở thành khối thương mại lớn nhất.

“Không có Ấn Độ, RCEP sẽ trở nên ít hấp dẫn hơn”, ông Visit Limlurcha, phó chủ tịch Hiệp hội Tàu biển Quốc gia Thái Lan cho biết. “Dân số của các nước trong RCEP rơi vào khoảng 3.5 tỷ dân khi có Ấn Độ, nhưng sẽ giảm đi 1.3 tỷ dân nếu không có Ấn Độ”

Đàm phán RCEP bắt đầu từ cuối năm 2012 tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 21 ở Phnom Penh, Campuchia. Sau hơn 12 vòng thảo luận, 15 nước tham gia đã hoàn tất đàm phán đối với 20 chương và các vấn đề về tiếp cận thị trường.

Lựa chọn ra đi

Ấn Độ đã đưa ra các yêu cầu vào phút chót, khi Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 35 tại Bangkok bước vào giai đoạn cuối, làm trật bánh các cuộc thảo luận.

“Ấn Độ có các vấn đề đặc biệt quan trọng vẫn chưa được giải quyết”, các nước RCEP cho biết trong một tuyên bố chung ngày 4/11.

Sự từ chối của nền dân chủ lớn nhất thế giới xuất phát từ lo ngại về thâm hụt thương mại và làn sóng nhập khẩu tràn ngập thị trường.

Ấn Độ có mức thâm hụt thương mại lên đến 52 tỷ USD với Trung Quốc trong năm 2018, theo tờ Economic Times. Ấn Độ cũng có thâm hụt thương mại với các nước khác trong RCEP, bao gồm Australia, Indonesia, Hàn Quốc, New Zealand và Thái Lan.

Bên trong nước, nhiều ngành công nghiệp cũng phản đối kịch liệt RCEP, bà Kaewkamol Pitakdumrongkit, phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chủ nghĩa đa phương thuộc RSIS cho biết.

“Lấy ví dụ, ngành sản xuất thì lo sợ về làn sóng đổ bộ của hàng nhập khẩu từ Trung Quốc nếu Ấn Độ mở cửa kinh tế. Tương tự, ngành nông nghiệp thì lo sợ về hàng nhập khẩu từ Australia và New Zealand sẽ khiến nông dân nước này, đặc biệt là những nông dân nhỏ lẻ, thua trong cuộc cạnh tranh”, bà Kaewkamol cho biết.

Thách thức lớn nhất của Ấn Độ chính là có rất ít tiếng nói trong nước ủng hộ thương mại, và đặc biệt, tiếng nói ủng hộ RCEP còn ít hơn, ông Deborah Elms, giám đốc điều hành Trung tâm Thương mại châu Á cho biết. Mỗi một ngành nghề có khả năng bị ảnh hưởng bởi RCEP đều rung hồi chuông cảnh báo về các tác hại đối với ngành của họ nói riêng và toàn bộ nền kinh tế Ấn Độ nói chung.

Vấn đề là, rời khỏi RCEP – khối khu vực năng động nhất và tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu – cũng không thể giúp doanh nghiệp Ấn Độ trở nên cạnh tranh hơn”, Bà Elms nhận định. “Mức thâm hụt thương mại hiện nay sẽ tiếp tục mở rộng thêm, cho dù không có RCEP”.

Cho dù có hay không có Ấn Độ, hiệp định RCEP đã được lên kế hoạch ký kết chính thức vào năm tới, có thể là vào tháng 2.

Mục tiêu để đưa RCEP đi vào hiệu lực có thể là năm 2021 hoặc tháng 1 năm 2022, phù hợp với truyền thống của ASEAN, bà Elms dự đoán.

“Có thể sẽ không cần một số lượng tối thiểu các nước phê chuẩn để kích hoạt hiệp định như trong trường hợp TPP, nhưng cũng khó có khả năng tất cả 15 hay 16 nước thành viên sẵn sàng thông qua hiệp định tại cùng một thời điểm”, bà nói. “Điều này đã không xảy ra với các hiệp định ASEAN+1 khác”.

“Điều quan trọng nhất là các nước thành viên phải hoàn tất các thủ tục phê chuẩn trong nước hoặc thay đổi luật và quy định để đảm bảo thực thi ngay sau khi hiệp định được ký kết”.

Thiệt hại lớn

Mặc dù ngoài mặt, Ấn Độ cho biết mình phải đối nhiều vấn đề khác nhau trong RCEP, nhưng các diễn biến bên trong lại cho thấy một câu chuyện khác.

Một nguồn tin giấu tên cho biết, Ấn Độ đã đồng ý khoảng 99% trong tổng số 20 chương của RCEP, chỉ còn vấn đề bảo hộ đầu tư là vẫn tiếp tục đàm phán.

Ấn Độ đã đề xuất bảo hộ đầu tư ở cấp độ hành chính địa phương bên cạnh cấp độ trung ương, nhưng một số nước đã kịch liệt phản đối đề xuất này, khiến Ấn Độ rút khỏi RCEP.

“Quyết định rút khỏi RCEP tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN là đúng đắn”, nguồn tin này cho biết. “Đây là một bài học cho các nước đang phát triển, đó là cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng tác động trước khi ký kết bất kỳ thỏa thuận thương mại nào”.

“Các hiệp định thương mại tự do không chỉ đem lại lợi ích, mà còn gây ra thiệt hại. Ấn Độ đã tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng và nhận thấy kinh tế trong nước sẽ bị tác động tiêu cực bởi hiệp định này trong tương lai”.

Chính phủ Ấn Độ muốn bảo vệ lợi ích của nông dân và những người ở tầng lớp thấp nhất trong xã hội trước các nhà đầu tư thừa tiền, nguồn tin cho biết.

Trong quá khứ, các thỏa thuận thương mại đã gây ra một số tác động không mong muốn ở nhiều quốc gia, ví dụ như dẫn đến các vụ kiện các nhà đầu tư nước ngoài chống lại chính phủ hoặc gây ra thâm hụt thương mại nghiêm trọng.

Đầu tư nước ngoài tăng ồ ạt cũng có thể dẫn đến tình trạng phá sản doanh nghiệp và ô nhiễm môi trường.

Theo nguồn tin, sự vắng mặt của Ấn Độ trong RCEP được xem là một mất mát và “thất bại” của đàm phán.

Ông Aatt Pisanwanich, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu thương mại quốc tế tại Đại học của Cục Thương mại Thái Lan, có cùng quan điểm và cho rằng 15 nước còn lại cần phải thuyết phục Ấn Độ quay trở lại bàn đàm phán.

“ASEAN sẽ thiệt hại lớn nếu thiếu đi Ấn Độ, vì nước này là thị trường lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc”, ông Aat cho biết. “Ấn Độ chưa đủ năng lực sản xuất để đáp ứng nhu cầu trong nước và vẫn phải nhập khẩu nhiều hàng hóa, đặc biệt là nông sản và thực phẩm chế biến”.

Ông tin rằng Ấn Độ vẫn mong muốn trở thành thành viên RCEP bởi vì nước này đã tham gia hơn 12 vòng đàm phán như vừa qua, và số lượng FTA mà Ấn Độ sở hữu chỉ đếm trên đầu ngón tay.

“Các lo ngại chính của Ấn Độ là tác động của hiệp định này lên người nông dân, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngành ô tô và tình trạng các hàng hóa giá rẻ như trà, cà phê, sữa, cao su và dệt may tràn ngập thị trường”, ông Aat cho biết. “Ấn Độ cũng lo lắng về một điều khoản đầu tư bởi vì vấn đề gai góc này có thể ảnh hưởng đến chính sách ‘Make in India’, chính sách mà Ấn Độ hi vọng có thể dùng nó để kích thích đầu tư trong nước và tiêu dùng trong nước”, từ đó biến Ấn Độ trở thành một trung tâm sản xuất và thiết kế toàn cầu.

Lợi ích mơ hồ

Với việc Ấn Độ đã nói lời chia tay với RCEP, mức độ lợi ích mà Thái Lan sẽ nhận được từ hiệp định đang được đặt dấu chấm hỏi, vì tỷ lệ xuất khẩu trên GDP của Thái Lan vào khoảng 70%.

Là một nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu, Thái Lan “cần” RCEP để đưa nên kinh tế nước mình hội nhập hơn nữa vào các chuỗi cung ứng và các thị trường lớn hơn trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, bà Elms cho biết.

“RCEP sẽ giúp việc kinh doanh trên khắp châu Á trở nên dễ dàng hơn. RCEP cũng sẽ khiến Thái Lan trở thành điểm đến hấp dẫn hơn cho các doanh nghiệp nước ngoài để kinh doanh hoặc mở rộng thị trường hàng hóa hoặc dịch vụ”

Bà Kaewkamol thì cho rằng, ngay cả khi không còn Ấn Độ, RCEP vẫn sẽ cho phép Thái Lan thắt chặt quan hệ thương mại và đầu tư với các nước khác.

“Về vấn đề nhóm người nào ở Thái Lan sẽ hưởng lợi hoặc thua thiệt khi có RCEP, rất khó để trả lời bởi vì hiệp định vẫn chưa đi vào thực tế”.

Các nhà xuất khẩu của Thái Lan dường như cũng đồng tình rằng Thái Lan có thể gặt hái lợi ích về thương mại, giá cả và đổi mới công nghệ khi tham gia RCEP.

“Các nhà sản xuất sẽ có một loạt nguyên liệu thô có sẵn ở mức giá thấp hơn từ nhiều nguồn, đồng thời, các nhà xuất khẩu sẽ có thêm nhiều hàng hóa để bán và có thể phát triển ý tương mới và đổi mới công nghiệp từ nhiều nguồn khác nhau”.

Ông Visit kiến nghị Thái Lan nên tăng cường đàm phán song phương với Ấn Độ để mở rộng khuôn khổ thương mại giữa hai nước, sử dụng các trao đổi kinh tế phù hợp. Ví dụ, Thái Lan có thể cho phép lao động Ấn Độ được tiếp cận thị trường việc làm của Thái Lan trong các ngành dịch vụ đòi hỏi trình độ tiếng Anh và thái độ phục vụ chuyên nghiệp, nhưng vẫn giữ lại một số vị trí cho lao động Thái.

Chanintr Chalisarapong, chủ tịch Hiệp hội Cá ngừ Thái nói rằng RCEP sẽ giúp nhà xuất khẩu Thái Lan xuất khẩu nhiều sản phẩm hơn khi được tiếp cận 14 thị trường, đặc biệt là các thị trường có nhu cầu cao về nông sản và thủy sản.

Nguồn: Bangkok Post

Từ khóa: RCEP, Ấn Độ rút lui, ký kết, lợi ích.