Đánh giá tam giá EU-Trung Quốc-Mỹ

11.11.2019-08

Dưới đây là nhận định của bà Frans-Paul van der Putten – chuyên gia tại Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc Chlingendael tại Hague, Hà Lan – về các mục tiêu chiến lược của EU liên quan đến Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc.

Phản ứng ý nghĩa đầu tiên mà Ủy ban châu Âu dành cho BRI là một hiệp định vào tháng 9 năm 2015 ký với Trung Quốc để thiết lập một Nền tảng Kết nối song phương. Theo đó, mỗi năm Ủy ban EU và chính phủ Trung Quốc sẽ tiến hành một cuộc họp cấp cao thường niên. Cuộc họp là nhằm cải thiện hợp tác giữa EU và Trung Quốc trong các hành lang vận tải bên trong và giữa phía Trung Quốc và châu Âu. Mặc dù nền tảng kết nối vẫn đang diễn ra, nhưng dường như trên thực tế, nền tảng này không đem lại bất kỳ một kết quả cụ thể nào cho thấy sự tham gia của EU trong Sáng kiến BRI.

Tháng 9 năm 2018, EU ban hành báo cáo “Chiến lược Kết nối cho châu Âu và châu Á”. Báo cáo này tạo ra một thay đổi lớn trong cách tiếp cận của EU đối với BRI. Mục tiêu chính trong chiến lược kết nối của EU là không hợp tác với Trung Quốc: báo cáo chỉ đề cập đến Trung Quốc như một trong nhiều bên liên quan, và hoàn toàn không nhắc gì đến BRI. Chiến lược Kết nối của EU ngoài mục đích chủ yếu là để thể hiện quan điểm của EU đối với BRI, còn nhằm xúc tiến một cách tiếp cận mới của EU thay thế cho cách tiếp cận của Trung Quốc. Lo ngại trước tiên của Ủy ban châu Âu dường như liên quan đến tầm ảnh hưởng đang gia tăng của Trung Quốc tại các quốc gia phía Tây Balkans không thuộc EU, và tiếp theo đó là lo ngại về tầm ảnh hưởng đang lên của Trung Quốc trong lòng EU đặc biệt tại các nước trong phía Đông, và tại châu Á. Chiến lược Kết nối của EU sẽ giúp cho việc hợp tác kỹ thuật và hợp tác tài chính trong phát triển hạ tầng vận tải, năng lượng và kỹ thuật số xuyên biên giới được diễn ra dựa trên các tiêu chuẩn về minh bạch, môi trường, cạnh tranh của EU. Bằng việc áp dụng cách tiếp cận này, EU không chỉ đáp lại tầm ảnh hưởng đang lên của Trung Quốc, mà còn đáp trả việc các nước lớn dùng sức mạnh chính trị để phương hại đến các quy tắc quốc tế và sự hợp tác quốc tế. Thông qua Chiến lược Kết nối, EU mong muốn tăng cường sự hiện diện kinh tế và ngoại giao ở Đông Âu và châu Á, và củng cố vị thế địa chính trị của EU trên phạm vi toàn cầu.

Tháng 9/2019, EU đi thêm một bước nữa bằng việc tổ chức Diễn đàn Kết nối Europa – nơi quy tụ họp các bên liên quan từ nhiều nước và nhiều lĩnh vực khác nhau. Kết quả quan trọng nhất của sự kiện này là một hiệp định giữa EU và Nhật Bản để khởi đầu một “mối quan hệ đối tác song phương về kết nối bền vững và phát triển hạ tầng chất lượng”. Hiệp định nhằm tăng cường sự phối hợp giữa EU và Nhật Bản để đối phó với sáng kiến BRI của Trung Quốc.

Các mục tiêu chiến lược của EU liên quan đến Sáng kiến BRI bao gồm: hợp tác với Trung Quốc trong vận tải xuyên biên giới; đẩy lùi sức ảnh hưởng đang lên của Trung Quốc; làm rõ vai trò của EU như một bên độc lập giữa các thế lực lớn khác.

Ảnh hưởng của chiến tranh thương mại Mỹ-Trung lên Đức và Hà Lan – hai đầu tàu kinh tế và xuất khẩu của EU - là gì?

Tình hình bất định từ cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung cùng với sự kiện Brexit đã góp phần dẫn đến tình cảnh khó khăn mà các ngành công nghiệp xuất khẩu của Đức đang trải qua như hiện nay. Nền kinh tế Đức đang giảm tốc và dường như sắp rơi vào suy thoái. Tình hình xuất khẩu và đầu tư của Hà Lan cũng đang hứng chịu tình cảnh tương tự. Tăng trưởng kinh tế của Hà Lan vẫn duy trì ổn định trong nửa đầu năm 2019, nhưng được dự đoán sẽ giảm vào 6 tháng cuối năm 2019 và xa hơn nữa. Một vài công ty Hà Lan đã bị ảnh hưởng trực tiếp từ thương chiến. Lấy dụ, Philips gần đây thông báo, lợi nhuận năm nay của công ty sẽ giảm do chiến tranh thương mại. Philips sản xuất hàng hóa tại Mỹ để xuất sang thị trường Trung Quốc và ngược lại. Việc sắp xếp lại cơ sở sản xuất sẽ tiêu tốn nhiều thời gian và tiền bạc của công ty này.

Căng thẳng thuế quan giữa Mỹ và EU sẽ buộc Brussels và Berlin phải chuyển hướng sang Trung Quốc và châu Á?

Khó có khả năng EU và các nước thành viên sẽ chuyển hướng sang Trung Quốc và châu Á, nhưng EU đang tìm cách để tăng “tính tự lập chiến lược” của mình. Thông qua NATO, Mỹ tiếp tục là bên đảm bảo an ninh chính cho châu Âu. Châu Âu cần Mỹ để đối trọng với Nga. Miễn là thế trận này còn duy trì, EU và các nước thành viên của mình sẽ vẫn phụ thuộc vào Mỹ nhiều hơn Trung Quốc về mặc địa chính trị. Tuy nhiên, liên minh châu Âu có thể sẽ tìm cách để giảm bớt sự phụ thuộc kinh tế và tài chính từ Mỹ. Mối quan tâm của EU và Mỹ thường giống nhau nhưng không phải lúc nào cũng vậy, và từ quan điểm của EU, Mỹ ngày nay đã không còn là một đối tác lâu dài của EU như trước. Căng thẳng thuế quan giữa EU và Mỹ không phải là vấn đề chính, mà vấn đề quan trọng chính là cuộc leo thang cạnh tranh địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc. Sức ép từ Mỹ vào một lúc nào đó trong tương lai, như ép châu Âu phải chia tách kinh tế với Trung Quốc, hoặc chấm dứt hợp tác với Trung Quốc trong các tổ chức quốc tế, hoặc buộc châu Âu tham gia các hoạt động quân sự chống lại Trung Quốc, sẽ tạo thêm căng thẳng nghiêm trọng xuyên đại dương.

Sáng kiến BRI của Trung Quốc góp phần khuếch đại mâu thuẫn và sự đổ vỡ?

Trung Quốc là một đối tác kinh tế lớn của châu Âu. Đây vốn dĩ là sự thật, cho dù BRI không tồn tại, và từ trước đến nay, ảnh hưởng của BRI lên quan hệ kinh tế giữa EU và Trung Quốc vốn dĩ rất ít. BRI chủ yếu chỉ mang tính biểu tưởng trong quan hệ giữa hai phía. Từ vài năm trước, nhiều nước trong khối EU đã ký biên bản ghi nhớ với Trung Quốc về việc ủng hộ BRI, nhưng khi đó, động thái này ít được chú ý. Còn trong bối cảnh hiện nay, sẽ chỉ một số ít trong số các nước thành viên EU còn lại có khả năng sẽ ký biên bản ghi nhớ với Trung Quốc. Không chỉ bởi vì việc làm này có thể sẽ tạo thêm mâu thuẫn với Mỹ, mà còn bởi vì kể từ năm 2018, EU đã trở nên quan trọng hơn trong sáng kiến BRI.

Các rủi ro địa chiến lược của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung kéo dài và tranh chấp thuế quan EU-Mỹ đối với kinh tế toàn cầu

Một rủi lớn lớn đó là các tổ chức kinh tế và tài chính quốc tế, chẳng hạn như IMF và WTO, sẽ bị tê liệt. Các tổ chức này đã được thành lập từ sau Thế chiến II để ổn định kinh tế toàn cầu. Các nước lớn hơn như Mỹ và Trung Quốc sẽ sử dụng đến sức mạnh kinh tế làm vũ khí cạnh tranh địa chính trị, ít có khả năng các nước này sẽ hợp tác để duy trì các thiết chế kinh tế và tài chính toàn cầu.

Nguồn: the Diplomat

Từ khóa: Trung Quốc, châu Âu, sáng kiến kết nối, Vành đai và Con đường.