Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một vài chuyên gia tin rằng quá trình chuyển tiếp sẽ kéo dài, tiếp tục dấy lên mối đe dọa về một viễn cảnh Brexit không thỏa thuận.

Hành trình rút lui khỏi EU của nước Anh sẽ chứa đầy chông gai, bất ổn và vô vàn khe hở pháp lý.

Đảng Lao Động muốn Brexit được điều chỉnh, Đảng Tự do Dân chủ muốn Brexit dừng lại, và Đảng Bảo Thủ muốn Brexit phải hoàn thành và một hiệp định tự do thương mại được ký kết trước ngày 31/12 năm 2020, thời điểm kết thúc của giai đoạn chuyển tiếp.

Thời hạn để đàm phán về mối quan hệ thương mại trong tương lai với EU đã giảm từ 2 năm xuống còn 11 tháng và rất ít chuyên gia tin rằng Brexit có thể “được hoàn thành” trước thời hạn, làm tăng khả năng thất bại vào ngày 31/12/2020.

Điều gì sẽ xảy ra sau cuộc bầu cử?

Sau cuộc bầu cử, điều đầu tiên mà chính quyền mới nhậm chức phải làm là phê chuẩn (nếu là Đảng Bảo Thủ) hoặc tái đàm phán thỏa thuận Brexit (nếu là Đảng Lao động).

Nếu Boris Johnson đắc cử, ông có thời gian đến 31/1 để làm việc này, hoặc có thể mạo hiểm đề nghị kéo dài thời gian. Ngay cả thời hạn cũng là một thách thức.

Việc phê chuẩn thỏa thuận Brexit sẽ đi kèm với việc thông qua dự luật thỏa thuận rút khỏi EU (WAB). Phiên bản dự luật của Thủ tướng Therasa May đã mất đến 11 tháng để hoàn thiện. Thủ tướng Johnson cho biết phần lớn dự luật của ông thực ra đều dựa trên dự luật của bà May, nhờ thế mà nhiều khả năng dự luật sẽ được thông qua trong vòng vài tuần.

Người điều hành các vấn đề lập pháp của ông Johnson, Nikki da Costa, gần đây đã phát biểu WAB có thể mất 37 ngày để được quốc hội thông qua: cần 13 ngày tại Hạ Nghị viện, gần 20 ngày tại Thượng Nghị viện, và cần 4 ngày để thống nhất lại từ ngữ lần cuối.

Ai sẽ dẫn dắt cuộc đàm phán?

Đây sẽ là điểm đáng chú ý đầu tiên trong năm 2020.

Liệu Bộ Phụ trách quá trình rời khỏi EU (DExEU) sẽ có những thay đổi? Liệu Bộ Thương mại quốc tế có dẫn dắt cuộc đàm phán? Hay Thủ tướng sẽ là người quyết định, giống như thời của bà May, để có thể tiếp tục kiểm soát chặt chẽ các cuộc đàm phán?

Adam Terry, chuyên gia cấp cao về dịch vụ tài chính tại trung tâm tư vấn Global Counsel, nhận xét: “Tôi nghĩ sẽ có một cuộc chiến tranh giành quyền lực. Nhiều người cũng cho rằng tương lai của DExEU sẽ phụ thuộc vào chủ trương của ông Boris Johnson, khi ông trở thành thủ tướng. Bộ ngoại giao cũng muốn khẳng định lại bản thân sau vài năm bết bát và Bộ tài chính sẽ muốn có tiếng nói trong việc quyết định những gì nên và không nên [đưa vào mục tiêu đàm phán]”.

Khi nào thì đàm phán thương mại với EU và các nước khác sẽ hoàn tất?

Các cuộc đàm phán không thể bắt đầu một cách hợp pháp cho đến khi thỏa thuận rút lui được phê duyệt. Rất nhiều người cho rằng sớm nhất là phải đến ngày 1/2.

Khi thỏa thuận rút lui được phê chuẩn, Anh quốc có thể bắt đầu các cuộc đàm phán với EU và những nước khác. Tuy nhiên, Anh quốc không thể thực hiện những thỏa thuận với các nước không thuộc EU cho tới khi họ thực sự rời khỏi khối.

Theo một thỏa thuận đã thông qua dưới thời bà May và vẫn được duy trì bởi ông Johnson, Anh quốc buộc phải kết thúc các cuộc đàm phán về tương lai mối quan hệ trước tháng 12/2020. Điều này có nghĩa chính quyền Anh chỉ còn 11 tháng để kết thúc không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận thương mại tự do, mà còn cả thỏa thuận về an ninh và các hoạt động “cắt ngang” – phân chia lại nghĩa vụ quyền hạn trong nhiều lĩnh vực như khoa học, giáo dục, và phát triển quốc tế.

Đây có phải là một thách thức cho ông Johnson?

Câu trả lời là có. Ông tuyên bố rằng nếu đắc cử, ông sẽ kết thúc thỏa thuận tự do thương mại trước ngày 31/12 năm sau – hay nói cách khác là trong vòng 11 tháng.

Rất ít chuyên gia nghĩ ông có thể làm được điều này.

Joe Owen, giám đốc chương trình Brexit tại Viện Chính phủ, phát biểu: “Có một niềm tin mạnh mẽ rằng Anh quốc sẽ không thể hoàn thành mọi thứ cần thiết để rút lui với một bản thỏa thuận – hoàn thành các cuộc đàm phán và điều chỉnh thực tế – trong 11 tháng”.

Anh quốc có một lựa chọn khác, được phê duyệt trong thỏa thuận của bà May, chính là xin gia hạn quá trình chuyển tiếp thêm 1 hoặc 2 năm. Đây là yêu cầu 1 lần và phải được thực hiện trước ngày 1/7. Tuy nhiên, Bộ trưởng Văn phòng Nội Các, Michael Gove, đã tuyên bố rằng chính quyền Đảng Bảo thủ sẽ không đưa ra bất kì yêu cầu gia hạn chuyển tiếp.

Tuần trước, Catherine Barnard, giáo sư luật EU tại Đại học Cambridge, đã phát biểu trước Ủy ban phụ trách Brexit rằng: “thời gian trung bình để đàm phán một thỏa thuận thương mại là 48 tháng”, mới một lời nhận xét rằng: “từ trước đến nay chúng ta chỉ có kinh nghiệm làm những bản thỏa thuận sáp nhập, chứ chưa làm một bản thỏa thuận chia cắt bao giờ”.

Những viễn cảnh thay thế sẽ là gì?

- Anh quốc có thể rút lui mà không có bản thỏa thuận nào vào ngày 31/12/2020 và mặc định áp dụng các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), bắt đầu chịu thuế khi hàng hóa đi vào Anh. Những người theo chủ nghĩa hoài nghi đánh giá cao viễn cảnh này.

- Anh quốc sẽ đạt được một khung xương cho thỏa thuận tự do thương mại và phác thảo sơ bộ những phần còn lại.

- Hoặc là tiếp tục theo đuổi tư tưởng của bà May và ông Philip Hammond, và duy trì sự liên kết chặt chẽ và toàn diện với EU là vì lợi ích của quốc gia. Điều này gần như chắc chắn sẽ dẫn đến việc xin gia hạn thời gian chuyển tiếp lên đến 2 năm.

Những nội dung ưu tiên mà Anh quốc muốn đàm phán là gì?

Trong các cuộc đàm phán thương mại đúng chuẩn, cả hai bên sẽ đưa ra danh sách những mục tiêu muốn đạt được, những vấn đề bắt buộc phải đề cập và những giới hạn không được phép đề cập đến.

Mỹ đã công bố sẵn các mục tiêu đàm phán trong một hiệp định thương mại với Anh quốc sau khi tham khảo ý kiến từ các cơ quan thuơng mại của họ.

Ủy ban châu Âu sẽ tiếp nhận các mục tiêu đàm phán sau cuộc gặp gỡ giữa các lãnh đạo EU vào tháng 12.

Trong khi đó, Anh quốc vẫn chưa thống nhất được ưu tiên của mình, đừng nói đến việc công bố các mục tiêu.

Những vấn đề trong các mục tiêu của Anh quốc là gì?

Nếu muốn duy trì mối liên kết chặc chẽ với EU, Anh quốc phải duy trì được các tiêu chuẩn theo yêu cầu của EU, hoặc tạo ra một sân chơi bình đẳng, trong lĩnh vực lương thực, quyền lao động và các vấn đề quan trọng khác. EU muốn đảm bảo rằng Anh quốc không trở thành một “phiên bản Singapore ở châu Âu”, có thể tách biệt với khối, nhưng được hưởng thuế quan thấp và nền kinh tế lao động rẻ.

Chính quyền mới sẽ có những lựa chọn gì?

Giai đoạn tiếp theo của Brexit không chỉ là về các cuộc đàm phán thương mại. Nó còn liên quan đến việc dàn xếp toàn bộ mối quan hệ, bao gồm cả lĩnh vực chính trị, văn hóa, và an ninh.

Owen cho rằng chính quyền có thể lựa chọn theo đuổi 3 thỏa thuận song song về thương mại, an ninh dữ liệu, và hoạt động phân chia trong các lĩnh vực xã hội như khoa học, giáo dục, và phát triển quốc tế.

Barnard ủng hộ lập luận này, nhấn mạnh rằng thỏa thuận Brexit của ông Johnson sẽ là một tập hợp của “nhiều thỏa thuận”.

Bà Barnard cho rằng, vấn đề này làm dấy lên câu hỏi liệu quá trình đàm phán có bị kéo dài, với một thỏa thuận thương mại khung xương về thuế quan phải hoàn thành trước cuối năm 2020 và các thỏa thuận phác thảo cho những lĩnh vực khác phải thực hiện trong những tháng và năm tiếp theo.

Thỏa thuận “dễ dàng nhất” sẽ là về lĩnh vực hàng hóa. Điều khoản 207 của hiệp ước EU về các thỏa thuận tự do thương mại, sẽ quy định các mức thuế quan cho riêng lĩnh vực hàng hóa.

“EU sẽ muốn được nhanh chóng ký kết một thỏa thuận thương mại, bởi họ đang có thặng dư thương mại với Anh quốc,” Barnard cho biết.

Nếu như Đảng Lao động giành được chính quyền, họ sẽ tìm cách xây dựng một thỏa thuận liên kết chặt chẽ hơn với EU và sau đó đưa nước Anh trở lại với một cuộc bầu cử trưng cầu dân ý, yêu cầu các cử tri lựa chọn giữa thỏa thuận này và việc ở lại.

Viễn cảnh này chắc chắn dẫn đến một yêu cầu gia hạn cho quá trình chuyển tiếp, bởi quá trình tái đàm phán và lên kế hoạch trưng cầu dân ý có thể kéo dài đến khoảng 6 tháng.

Những vấn đề khác?

Chính trị là 1 trong 3 chủ đề quan trọng của Brexit. Hai vấn đề còn lại là pháp lý và việc lập kế hoạch hậu cần của chính phủ Anh.

Tuy nhiên, Owen chỉ ra rằng đây sẽ là một nhiệm vụ khủng khiếp, khi phải dàn xếp cho Bắc Ireland – chuẩn bị các hệ thống thuế quan điện tử, đào tạo nhân viên mới, và chuẩn bị tinh thần cho doanh nghiệp – trong vòng 11 tháng.

Cơ quan Thuế của Anh (HMRC) phải bắt đầu lên kế hoạch thiết lập một biên giới mới ở biển Ireland, một nhiệm vụ gần như chưa đạt được nền tảng gì trong vòng 3 năm qua.

Owen cho biết các doanh nghiệp đã cần 14 tháng để làm quen với hệ thống HMRC mới vào năm 2011, và bây giờ thì thỏa thuận Brexit yêu cầu một hế thống mới được thiết kế, phát triển và áp dụng thành công chỉ trong vòng 11 tháng – đây đúng là một nhiệm vụ phi thường, nếu không muốn nói là phi lý.

Một chương trình điều chỉnh hệ thống luật khổng lồ, liên quan đến các vấn đề như nhập cư sau Brexit, nhiều khả năng sẽ một lần nữa đẩy quốc hội rơi vào khủng hoảng.

Liệu Anh quốc có còn chuẩn bị kế hoạch cho một Brexit không thỏa thuận?

Kế hoạch Brexit không thỏa thuận vẫn tiếp tục tồn tại cho đến khi những quyết định khác trong quá trình chuyển tiếp được đưa ra. Đây sẽ là một thách thức đối với ông Michael Gove, người đang có tham vọng giành vị trí dẫn đầu trong các cuộc đàm phán.

Nguồn: The Guardian

Từ khóa: Brexit, năm 2020, thỏa thuận thương mại.