Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trước tình hình suy thoái kinh tế gần đây, Mỹ đang trở nên sốt sắng hơn bình thường trong việc hợp tác với Trung Quốc để hồi phục nền kinh tế toàn cầu. Vậy nên, dù tranh chấp thương mại Mỹ - Trung có thể tiếp tục leo thang, một cuộc suy thoái tại Mỹ vào cuối năm nay hoặc trong năm 2020 có thể sẽ giúp xoa dịu những căng thẳng song phương.

Sự đảo ngược của đường cong lợi suất tại Mỹ gần đây – tức lãi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm thấp hơn lãi suất các trái phiếu ngắn hạn – đang làm dấy lên nỗi lo sợ về một cuộc suy thoái có thể nổ ra tại Mỹ vào cuối năm nay hoặc trong năm 2020. Tuy nhiên, nghịch lý thay, một cuộc suy thoái tại Mỹ có thể sẽ giúp cải thiện quan hệ kinh tế song phương giữa Mỹ và Trung Quốc, và xoa dịu tranh chấp thương mại leo thang giữa hai nền kinh tế. Những sự kiện lịch sử gần đây có thể được dùng làm cơ sở cho dự đoán này. Dĩ nhiên, sự suy thoái tại Mỹ sẽ khiến nhu cầu nhập khẩu giảm xuống và tác động tiêu cực lên các nước đối tác có tỷ lệ thương mại trên GDP cao, bao gồm Trung Quốc. Tuy nhiên, trong các cuộc suy thoái gần đây, Mỹ cũng sẵn sàng hợp tác nhiều hơn với Trung Quốc để khơi dậy khả năng hồi phục. 

Ví dụ, khi Mỹ trải qua một cuộc suy thoái nghiêm trọng vào năm 2008 – 2010, Trung Quốc từng là nền kinh tế lớn duy nhất có đủ khả năng và sẵn lòng hỗ trợ thúc đẩy nhu cầu toàn cầu. Kết quả là quan hệ Mỹ - Trung được củng cố, và Mỹ thậm chí cho phép Trung Quốc có tầm ảnh hưởng cao hơn trong các tổ chức quốc tế, chẳng hạn như Quỹ Tiền tệ Quốc tế và G20.

Tương tự, quan hệ Mỹ - Trung từng rất xấu vào giữa những năm 2001, sau một vụ va chạm giữa máy bay trinh sát Mỹ và chiến đấu cơ Trung Quốc trên biển Đông. Tuy nhiên sau ngày 11/9/2001, vụ tấn công khủng bố bất ngờ khiến triển vọng kinh tế Mỹ trở nên u ám, và quan hệ kinh tế Mỹ - Trung được cải thiện.

Không giống như những người tiền nhiệm của mình, tinh thần hợp tác quốc tế có thể không phải là phong cách của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Tuy nhiên, có thể Trump đã cố tình phát động cuộc chiến thuế quan với Trung Quốc khi nền kinh tế Mỹ đang tỏa nhiệt quá lớn. Những bất đồng giữa Mỹ và các đối tác thương mại, điều mà các nhà kinh tế học tin rằng có thể gây hại cho Mỹ lẫn nền kinh tế toàn cầu, thực tế cũng sẽ giúp hạ nhiệt nền kinh tế Mỹ. Nhưng nếu một cuộc khủng hoảng nổ ra, lập trường của Trump dành cho Trung Quốc có thể sẽ mềm mỏng hơn.

Có hai yếu tố có thể khiến khả năng này không xảy ra. Thứ nhất, Trung Quốc có thể sẽ không còn khả năng hoặc không sẵn lòng tạo ra kích thích kinh tế. Một thập kỷ trước, chính quyền Trung Quốc từng triển khai những gói kích thích quyết liệt để bù đắp sự sụt giảm nhu cầu xuất khẩu do khủng hoảng tài chính toàn cầu gây ra. Hiện tại, tỷ lệ nợ công trên GDP của Trung Quốc đã cao hơn so với giai đoạn trước, và nó sẽ hạn chế khả năng mở rộng chính sách tài khóa của chính phủ, trong trường hợp nước Mỹ suy thoái.

Dù vậy, tỷ lệ nợ công trên GDP của Trung Quốc vẫn thấp hơn nhiều so với hầu hết các nền kinh tế lớn khác, vậy nên chính phủ vẫn còn khoảng trống để triển khai các chính sách kích thích tài khóa bổ sung trong trường hợp khẩn cấp. Hơn nữa, mặc dù Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) đang cẩn trọng hơn với các gói kích thích thanh khoản, nhưng tỷ lệ dự trữ cao mà POBC áp đặt lên các ngân hàng thương mại cho thấy họ vẫn còn tiềm năng kích thích đáng kể khi có nhu cầu.

Yếu tố rủi ro thứ hai là chính sách cắt giảm thuế thu nhập cho doanh nghiệp tại Mỹ vào năm 2017. Chính sách này đã làm gia tăng thâm hụt thương mại với Trung Quốc, và tổn hại sâu sắc quan hệ song phương.

Mức tổng thâm hụt thương mại của Mỹ phản ánh sự thiếu hụt tiết kiệm ngân sách chính phủ so với tổng đầu tư. Chính sách giảm thuế năm 2017 sẽ khiến nợ chính phủ Mỹ tăng từ 1 đến 2 nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới, và khiến tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chính phủ giảm mạnh hơn nữa. Bởi vì chính sách này khó có thể được bù đắp bởi sự cắt giảm đầu tư quốc gia hoặc gia tăng tiết kiệm trong phân khúc tư nhân, nên nó đang góp phần làm tăng thâm hụt thương mại của Mỹ. Tổng thâm hụt thương mại Mỹ trong năm nay dự kiến sẽ cao hơn 2017 hoặc 2018, và xu hướng này sẽ còn tiếp tục.

Điều này cho cũng cho thấy thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc sẽ còn tăng nữa. Trong khi đó, các chính trị gia và giới truyền thông hoàn toàn thất bại trong việc tìm ra mối liên hệ giữa chính sách giảm thuế của Trump và sự gia tăng thâm hụt thương mại của Mỹ, và họ có thể sẽ cho rằng Trung Quốc đang làm gì đó mờ ám. Chính sách giảm thuế cho doanh nghiệp của Mỹ chính là một rào cản mang tính hệ thống đối với mục tiêu cắt giảm thâm hụt thương mại giữa Mỹ với Trung Quốc (và nhiều đối tác thương mại khác), và vì thế sẽ là nguồn gốc của những tranh chấp trong vài năm tới.

Dù gì đi nữa, tỷ lệ thâm hụt thương mại Mỹ trên tổng GDP vẫn sẽ giảm xuống khi nền kinh tế Mỹ yếu đi, vì nhu cầu nhập khẩu cũng có xu hướng giảm. Vì vậy, một cuộc suy thoái tại Mỹ ở góc độ nào đó sẽ điều tiết được những tác động tiêu cực từ chính sách thuế của Trump lên thâm hụt thương mại.

Quan trọng hơn, chính phủ Trung Quốc cũng đang cắt giảm thuế nội địa đáng kể từ cuối 2018, giảm thuế giá trị gia tăng (từ 17% xuống 16% và sau đó là 13%), giảm tỷ suất thuế thu nhập doanh nghiệp, và giảm tỷ lệ đóng góp bảo hiểm xã hội của nhà tuyển dụng.

Vì những chính sách cắt giảm thuế này khó có thể được bù đắp bởi việc hạ thấp đầu tư hay gia tăng tiết kiệm ở phân khúc tư nhân, nên tỷ lệ tiết kiệm ngân sách quốc gia Trung Quốc chắc chắn cũng sẽ giảm xuống. Kết quả là, tổng thặng dư thương mại của Trung Quốc – dùng để phản ánh tỷ lệ tiết kiệm cao so với mức đầu tư – có thể cũng sẽ nhỏ hơn nhiều trong năm 2020, và thậm chí có thể chuyển thành thâm hụt thương mại trong một hoặc hai quý. Mặc dù Trung Quốc gần như chắc chắn sẽ tiếp tục đạt thặng dư thương mại song phương với Mỹ trong năm sau vì hệ quả từ chính sách cắt giảm thuế nội địa tại Mỹ, nhưng sự mất cân bằng thương mại có thể sẽ nhỏ hơn rất nhiều.

Mặc dù một cuộc suy thoái tại Mỹ sẽ là tin xấu cho nền kinh tế toàn cầu dưới gốc độ nhu cầu tiêu dùng, nhưng nó có thể giúp bình thường hóa quan hệ căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc. Nếu hai nền kinh tế lớn nhất thế giới hòa thuận hơn, doanh nghiệp và nhà đầu tư khắp nơi sẽ có thể thở phào nhẹ nhõm. Đây có thể là mặt tích cực của cuộc khủng hoảng tiếp theo tại Mỹ.

Nguồn: Project Syndicate

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, khủng hoảng kinh tế, tự do thương mại