Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung: Vấn đề không của riêng ai

trungquocmy0507

Mỹ và Trung Quốc sẽ không phải là những quốc gia duy nhất bị ảnh hưởng trong cuộc chiến thương mại dữ dội giữa hai phía. Khi các doanh nghiệp tìm cách đối phó với các đòn tăng thuế chưa từng có mà hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang đáp trả lên hàng hóa của nhau, thì các quốc gia khác cũng sẽ bị kéo vào cuộc chiến – một cuộc chiến mà có lẽ không ai là người chiến thắng.

Thế giới cuối tuần qua đã được chứng kiến những diễn biến mới nhất của cuộc chiến. “Các công ty vĩ đại của nước Mỹ đã được lệnh phải ngay lập tức bắt đầu tìm kiếm nơi sản xuất khác thay thế cho Trung Quốc, kể cả việc phải mang công ty về lại trong nước và sản xuất hàng hóa tại Mỹ”, đó là những gì mà Tổng thống Trump đã đăng lên Twitter hôm thứ sáu tuần trước, sau khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đe dọa sẽ áp thuế lên 75 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ. Trả lời phóng viên tại Hội nghị G7 diễn ra ở Biarritz, Pháp hôm chủ nhật, Tổng thống Trump khẳng định ông có thể sử dụng quyền lực trong trường hợp khẩn cấp để buộc các công ty tư nhân của Mỹ phải rời khỏi Trung Quốc, nhưng cho biết ông chưa có ý định sử dụng đến quyền đó.

Cho dù lời tuyên bố trên của Trump còn mơ hồ, nhiều doanh nghiệp đang đóng ở Mỹ và nước ngoài cũng đã bắt đầu tìm kiếm các địa điểm thay thế cho Trung Quốc vì lo ngại chiến tranh thương mại. Rất nhiều quốc gia đã đưa ra các lời chào gọi hấp dẫn – trong khi bản thân nước Mỹ thì lại có vẻ như không mấy mặn mà.

Lấy ví dụ, công ty công nghệ năng lượng mặt trời Enphase có trụ sở tại bang California đã tuyên bố vào năm ngoái sẽ chuyển một phần sản xuất sang Mexico để né thuế. Tương tự, Apple cũng đã thông báo sẽ dời một số hoạt động lắp ráp iPhone từ nhà máy Foxconn ở Trung Quốc sang nhà máy tại Ấn Độ. Các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia và Việt Nam là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng dịch chuyển này. Nintendo, Sharp và Kyocera gần đây cũng đã thông báo kế hoạch di dời một số hoạt động sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam.

“Các doanh nghiệp đang đa dạng hóa, thay vì chỉ sản xuất tại mỗi Trung Quốc”, đó là thông tin từ ông Brian Keara, nhân sự cấp cao của Công ty Phân tích doanh nghiệp Incorta và từng là CIO của công ty sản xuất NorTek. “Kỷ nguyên bỏ tất cả trứng vào một rổ đã qua rồi”.

CEO Hội đồng kinh doanh Mỹ-ASEAN ông Alex Feldman cho biết, đây không phải là một hiện tượng hoàn toàn mới. Trước thực trạng giá lương ở Trung Quốc đang ngày một tăng, các doanh nghiệp những năm qua đã lùng sục khắp thế giới để tìm ra những nơi vẫn còn lao động sản xuất giá rẻ. Lấy ví dụ như công ty Samsung của Hàn Quốc, doanh nghiệp này từ lâu đã chọn sản xuất tại Việt Nam. Với nhiều hiệp định thương mại tự do mới được ký kết, Đông Nam Á đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các quốc gia trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Cuộc chiến thương mại dường như chỉ làm đẩy nhanh xu hướng trên. Xuất khẩu của Việt Nam ra thế giới đã tăng từ 176.6 tỷ USD năm 2016 lên 290.4 tỷ USD năm 2018, theo số liệu từ Trung tâm thương mại quốc tế (ITC). Mỹ là một trong những thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam – năm ngoái, theo số liệu từ Cục Thống kê Hoa Kỳ, Việt Nam có thặng dư 39.5 tỷ USD với Mỹ. “Nhìn chung, Việt Nam đang hưởng lợi từ cuộc chiến Mỹ-Trung, và tôi dự đoán Việt Nam sẽ còn tiếp tục hưởng lợi”, đó là nhận định của Eric Miller đến từ Wilson Center.

Nhưng Việt Nam không phải là nước duy nhất hưởng lợi. Năm ngoái, Mexico đã vượt Trung Quốc để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, mặc dù Mỹ vẫn nhập khẩu nhiều sản phẩm từ Trung Quốc hơn Mexico. Theo Cục Thống kê Hoa Kỳ, thặng dư thương mại của Mexico với Mỹ trong 6 tháng đầu năm 2019 đã là 9.9 tỷ USD, mức kỷ lục trong quan hệ thương mại giữa hai nước. Xuất khẩu của Ấn Độ, Malaysia, Thái Lan và Đài Loan đến Mỹ và ra thế giới cũng tăng thẳng đứng trong năm 2018, trong khi thâm hụt thương mại của Mỹ trong giai đoạn này cũng chạm mức kỷ lục là 891,3 tỷ USD. Các chuyên gia kinh tế lập luận thâm hụt thương mại không nhất thiết là một hiện tượng xấu. Nhưng rõ ràng rằng, nỗ lực giảm thiểu thâm hụt của Tổng thống Trump đã không hiệu quả.

Tuy nhiên, ông Feldman cũng cho biết, chiến tranh thương mại không phải là một điều tốt đẹp, thậm chí đối với những nước hiện nay đang hưởng lợi từ cuộc chiến. Ông trích dẫn một ngạn ngữ xưa: “Khi hai con voi đấu nhau, chỉ có bãi cỏ là bị giẫm đạp”. Nói cách khác, bất kể ai là người chiến thắng trong cuộc chiến này, thì tất cả các nước khác đều bị tổn hại. “Dẹp bỏ tranh chấp và bình thường hóa quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc là nhiệm vụ chung, vì lợi ích của tất cả các quốc gia”, ông Feldman nói.

Một nguyên nhân quan trọng để các nước phải lo lắng về cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đó là vì cả Mỹ và Trung Quốc đều là những thị trường tiêu thụ hàng hóa khổng lồ của thế giới. Sức mua của người tiêu dùng và doanh nghiệp ở cả hai nước có thể sẽ giảm xuống vì các mức thuế và nỗi lo bị đánh thuế. Theo một nghiên cứu được thực hiện bởi Ngân hàng Mỹ Merrill Lynch, Việt Nam đang thâm hụt thương mại với Trung Quốc – mức thâm hụt này lớn đến nỗi, kể cả Việt Nam có tăng xuất khẩu vào Mỹ và các nước khác cũng dường như không thể bù đắp. Nhưng cho dù vậy, đây không nhất thiết là một thực trạng đáng báo động, vì thâm hụt (như đã nói từ trước) không phải luôn là điều gì xấu, thế nhưng, thực trạng trên nói lên rằng, Việt Nam đang rời vào tình huống phức tạp. Trong khi đó, Đức, một trong những nền kinh tế sản xuất lớn nhất thế giới chỉ sau Trung Quốc, đang cảm nhận được đau đớn khi Trung Quốc giảm nhập khẩu ô tô sản xuất tại Đức.

Một nguyên nhân nữa có khả năng gây lo ngại. Đó là thuế quan có thể làm giảm sút nhu cầu của một loạt các sản phẩm khác được gắn nhãn “Made in China” nhưng các thành phần bên trong lại được sản xuất tại các nước khác, khiến cho thiệt hại kinh tế được dàn trải ra cho nhiều nước. Một số thiệt hại có thể được bù đắp bằng cách di dời toàn bộ sản xuất ra khỏi Trung Quốc, nhưng để xây dựng mới nhà máy và đào tạo nhân công là việc làm cần mất nhiều năm.

Đối với những nước như Việt Nam và Mexico, mặc dù được hưởng lợi từ làn sóng chiến tranh thương mại Mỹ-Trung, các nước này cũng đồng thời phải đối mặt với rủi ro bị Mỹ dòm ngó do mức thặng dư thương mại mà những nước này đang có với Mỹ. “Nếu nước nào đó nổi lên như “một Trung Quốc thứ hai”, Nhà Trắng có thể hành động chống lại”, Miller nhận định. Trước đó vào tháng Sáu, Tổng thống Trump đã gọi Việt Nam là “nước lạm dụng Mỹ nhiều nhất”, và rằng Việt Nam “lợi dụng Mỹ thậm chí còn nhiều hơn Trung Quốc”. Chính quyền Mỹ cũng lo ngại về tình trạng hàng hóa Trung Quốc mượn xuất xứ Việt Nam để né thuế khi vào Mỹ, khiến cho thâm hụt thương mại của Việt Nam với Trung Quốc và doanh số xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh. Chính quyền Trump trước đó đã áp thuế đối với sản phẩm thép của Việt Nam. Nhưng thậm chí ngay cả khi thực trạng xuất khẩu đường vòng được dập tắt hoàn toàn, điều đó cũng không đủ để làm giảm thâm hụt thương mại xuống mức mà Trump mong muốn.

Còn những nguyên nhân khác khiến các nước đang hưởng lợi từ cuộc chiến phải lo lắng. Đó là các quốc gia Đông Nam Á không đủ năng lực để đáp ứng nhu cầu sản xuất tăng thêm. Ông Feldman chỉ ra rằng, mặc dù Nam Á là khu vực có dân số đông nhất thế giới, nhưng tổng dân số của tất cả các nước trong khu vực này cộng lại vẫn chưa bằng một nửa số dân của Trung Quốc. Không nước nào có thể thay thế hoàn toàn Trung Quốc, bất kỳ nước nào được các doanh nghiệp quan tâm rốt cuộc cũng phải ngậm ngùi từ chối.

Nghe có vẻ như tình trạng cung không đủ cầu là tín hiệu tốt cho một quốc gia, thế nhưng Feldman chỉ ra rằng, môi trường kinh doanh của quốc gia hay toàn bộ khu vực đó có thể bị giảm xuống nếu như hạ tầng của quốc gia đó không đáp ứng nổi nhu cầu, và các doanh nghiệp có một trải nghiệm không tốt khi kinh doanh tại đây, ví dụ như sân bay quá tải hay các nhà sản xuất xù hợp đồng.

Mặc dù các vấn đề trên chỉ mang tính giả thiết, nhưng đó cũng là một phần của vấn đề. Thương chiến đã tạo ra bầu không khí bất an cho doanh nghiệp và các nền kinh tế khắp nơi trên thế giới, và cách làm việc không chắc chắn của chính quyền Trump càng làm tình trạng thêm tồi tệ. Ví dụ, trong tháng 5, Trump đe dọa áp thuế 5% lên Mexico liên quan đến chính sách nhập cư. Chính quyền sau đó đã rút lại lời đe dọa, nhưng bầu không khí lo ngại trong giới doanh nghiệp vẫn còn.

“Doanh nghiệp không biết phải di dời đi đâu”, đó là bày tỏ của bà Barbara Weisel, giám đốc điều hành tại Rock Creek Global Advisors và nguyên là trợ lý cho đại diện thương mại Mỹ tại khu vực Đông Nam Á. “Các doanh nghiệp không biết mục tiêu tiếp theo của Mỹ sẽ là nước nào. Điều đó khiến cho các doanh nghiệp chậm đưa ra quyết định, và trì hoãn các khoản đầu tư”.

Nguồn: Wired

Từ khóa: chiến tranh thương mại, Việt Nam, di dời sản xuất, thâm hụt thương mại