Triển vọng kinh tế ASEAN 2019: Thời thế thay đổi?

asean2404

Năm 2019 cũng đã qua được một nữa, và với sự kết thúc của hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 34 tại Bangkok, khối khu vực đang phải đối mặt với những thách thức to lớn trên mặt trận thương mại. Để củng cố khả năng chịu đựng cho khu vực trước những biến động kinh tế, ASEAN sẽ cần vạch ra và triển khai hiệu quả những bản kế hoạch mới.

Mặc cho những biến động dữ dội trong nền kinh tế toàn cầu, ASEAN vẫn bám trụ khá ổn cho đến hiện tại. Trong quý đầu năm 2019, Indonesia, Malaysia và Việt Nam ghi nhận các mức tăng trưởng lần lượt là 5,1%, 4,5% và 6,8%.

Tuy nhiên, việc ASEAN có thể tiếp tục duy trì khả năng tăng trưởng ổn định này sẽ là một dấu hỏi lớn. Trong tháng Một vừa qua, hai biến động lớn nhất đối với ASEAN là cuộc thiến thương mại Mỹ - Trung leo thang và mối đe dọa gia tăng lãi suất ở các nước phát triển. Những sự kiện này càng làm trầm trọng hóa tình trạng bất ổn toàn cầu.

Tình hình xấu đi

Kể từ đầu năm, sự leo thang của những tranh chấp thương mại và địa kinh tế khiến môi trường đầu tư càng thêm bất ổn. Tuy nhiên, tình hình căng thẳng cũng khiến lãi suất tạm thời ngừng tăng, vì Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và Ngân hàng Trung ương Châu Âu muốn hỗ trợ các thị trường.

Việc tăng lãi suất ở các nền kinh tế phát triển có thể khiến các dòng vốn đầu tư rút khỏi Đông Nam Á, để đầu tư vào những nơi có lãi suất cao hơn. Tuy nhiên, khả năng này hiện đã giảm bớt. Với việc không còn phải đối mặt với rủi ro rút vốn của các nhà đầu tư do lãi xuất ở nước ngoài vẫn thấp, các nhà hoạch định chính sách của ASEAN sẽ dễ thở hơn trong việc quyết định lãi xuất cho khu vực, từ đó thúc đẩy hoạt động vay vốn và tăng trưởng.

Tuy nhiên, mặc dù vấn đề này đã dịu bớt, nhưng có một vấn đề khác đang trở nên trầm trọng hơn. Đó là cuộc chiến thương mại không có dấu hiệu kết thúc. Một tháng trước, các cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã đổ vỡ, dẫn đến những lời đe dọa áp thuế mới. May mắn thay, tại hội nghị G20 ở Osaka vào cuối tháng 6, Mỹ và Trung Quốc đã chấp nhận khôi phục tiến trình đàm phán trở lại.

Tuy nhiên, những bất đồng xung quanh mô hình kinh tế thị trường của Trung Quốc vẫn âm ỹ trong các cuộc tranh luận. Và kể cả khi hoạt động đàm phán tiếp diễn trở lại, những bất đồng ấy vẫn có khả năng khiến thỏa thuận đình chiến đổ vỡ.

Lạc giữa làn đạn

Gần như tất cả các nước thành viên ASEAN đều đang vướng vào làn đạn của cuộc chiến thương mại. Các chuyên gia thương mại trên thế giới đã dự đoán rằng, các nền kinh tế ASEAN sẽ không chịu tác động hoặc chịu tác động tích cực từ căng thẳng thương mại Mỹ-Trung.

Nhờ vào sự dịch chuyển cơ sở sản xuất của giới doanh nghiệp ra khỏi Trung Quốc, đến những nước có chi phí thấp hơn, Việt Nam và Campuchia đã bắt đầu hưởng lợi từ tình hình này.

Tuy nhiên, khu vực vẫn phải đối mặt với những rủi ro khác. Các chính sách trừng phạt thuế quan có thể khiến các nước ASEAN chịu thiệt hại gián tiếp trong dài hạn và làm xáo trộn hoạt động đầu tư.

Bức tranh lớn hơn

Cho đến hiện tại, chính quyền Trump đang trì hoãn việc áp thuế lên ô tô. Nếu mức thuế này được áp dụng, nền kinh tế toàn cầu sẽ chịu một cú sốc vô cùng lớn, vì lĩnh vực xuất nhập khẩu xe hơi chiếm đến 8% giá trị nền thương mại toàn cầu. Với việc chuỗi giá trị toàn cầu của ngành xe hơi lan rộng đến vô số nền kinh tế ở nhiều khu vực, trong đó có ASEAN và Châu Á-Thái Bình Dương, kế hoạch tăng thuế của Trump, nếu trở thành hiện thực, sẽ có sức công phá rộng khắp.

Tác động dài hạn từ cuộc chia tay giữa Mỹ và Trung Quốc, khi mà hai cường quốc tái thiết lại những quy tắc cho mối quan hệ giữa họ, cũng sẽ mang lại nhiều màu sắc mới cho bức tranh tổng thể. Các chính sách hướng nội cũng gây tác động đa chiều lên xu hướng toàn cầu hóa hiện tại.

Ví dụ, chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đang phải tái định hướng do tác động từ cuộc chiến thương mại, có thể sẽ còn bị chia rẽ nhiều hơn giữa các thái cực kinh tế khác nhau. Việc các dòng chảy hàng hóa, dịch vụ, con người và ý tưởng bị chặn lại cũng có thể làm suy yếu nền thương mại, sự sáng tạo, và các hoạt động nghiên cứu phát triển. Đây là dấu hiệu không hề tốt lành, nhất là khi thế giới đang chuyển tiếp vào một thời đại siêu kết nối kỹ thuật số.

Củng cố nội lực

Khi hoạt động thương mại với các thị trường bên ngoài gặp trắc trở, khối ASEAN cần bắt đầu chuyển hướng vào khai thác các thị trường nội khối khu vực và tầng lớp trung lưu đang tăng trưởng. Hơn nữa, ASEAN cần củng cố vị thế cho mình, như một thị trường chung hấp dẫn.

Năm 2018, Singapore dưới cương vị chủ tịch ASEAN đã đặt những nền móng mạnh mẽ hơn cho khối khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại. Ví dụ, Singapore đã xúc tiến hoàn tất nhiều chương trong Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), một hiệp định tự do thương mại khổng lồ do ASEAN dẫn dắt, với sự tham gia của các siêu cường kinh tế đang nổi lên như Trung Quốc và Ấn Độ.

Trong khi đó, Hiệp định về Thương mại Điện tử ASEAN được ký vào năm ngoái sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng cho nền kinh tế kỹ thuật số ASEAN, ước tính đạt khoảng 240 tỷ USD vào năm 2025. Nhiều biện pháp thuận lợi hóa thương mại cũng đã được thực hiện trong năm ngoài, bao gồm việc triển khai cơ chế Một Cửa ASEAN để tăng tốc quá trình xử lý thủ tục thông quan trong khu vực.

Tiếp tục phát huy dựa trên nền tảng này chính là mục tiêu then chốt. Thái Lan, với vai trò Chủ tịch ASEAN trong năm 2019, đã hoàn thành việc xây dựng Kế hoạch Tổng thể ASEAN về Khuôn khổ Hội nhập Kỹ thuật số và triển khai Lộ trình Sáng tạo ASEAN, cùng nhiều sáng kiến khác - những mục tiêu mà nước này đã đề ra khi nhậm chức.

Nếu Thái Lan có thể hoàn thành tất cả các mục tiêu trong chương trình nghị sự của mình, đây sẽ là một tính hiệu tốt cho nền kinh tế ASEAN, bất chấp tình hình bất ổn đang râm rang trong hệ thống chính trị nội bộ nước này. Thái Lan vẫn chưa bầu ra nội các cho nước mình. Và khi không có một người dày dặn kinh nghiệm để giữ ghế Bộ trưởng Ngoại giao, Bangkok có thể sẽ gặp phải nhiều khó khăn trong việc tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN vào tháng 11 tới, để triển khai các chương trình nghị sự ASEAN trước cuối năm.

Những việc còn phải làm

Bất kể là với các sáng kiến mới hay những chương trình sẵn có trước đây, việc thực thi chúng vẫn là trở ngại lớn nhất với ASEAN.

Các nước vẫn cần nỗ lực để cắt giảm những rào cản phi thuế quan, và thúc đẩy hoạt động thương mại và đầu tư trong Cộng đồng Kinh tế ASEAN. Khả năng các nước RCEP có thể hoàn tất đàm phán trong năm nay vẫn còn bị bỏ ngỏ, nhất là khi không có một chương đàm phán mới nào được hoàn thành. Một số chương đã sắp hoàn tất nhưng vẫn chưa thể thống nhất, do sự cố chấp của một số nước thành viên, trừ khi họ nhận được nhượng bộ nhiều hơn trong các nội dung khác.

Hơn nữa, mặc dù các chương trình nghị sự này vốn dĩ đã là những thách thức, việc hoàn thành chúng nay càng khó khăn hơn khi mà những vấn đề tranh chấp địa chính trị đang bùng nổ. Khuôn khổ ASEAN Ấn Độ-Thái Bình Dương vừa công bố tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 34 đã gửi đi một tính hiệu tích cực về cam kết giữ lập trường trung lập của khối ASEAN.

Kể cả khi các cường quốc có tiếp tục tranh giành quyền lực, thì việc ASEAN triển khai khuôn khổ này và duy trì quan hệ song phương với các cường quốc dưới lập trường trung lập sẽ là chìa khóa quan trọng để ASEAN giữ được quyền tự quyết cho vận mệnh của mình.

Tuy nhiên, thời gian không còn nhiều, ASEAN cần gấp rút củng cố khả năng chống chịu trước những hiểm họa, và thúc đẩy phát triển kinh tế. Để làm được điều này, ASEAN và các đối tác của mình không chỉ cần phải vạch ra những bản kế hoạch mới, mà còn phải tìm cách triển khai chúng hiệu quả hơn.

Nguồn: Eurasia Review

Từ khóa: Hội nhập kinh tế, chiến tranh thương mại, Cộng đồng kinh tế ASEAN, RCEP