Cuộc chiến thương mại thường theo sau bởi một cuộc chiến tiền tệ. Sau khi thuế quan được sử dụng như một vũ khí bảo hộ, hành động thao túng tỷ giá sẽ được áp dụng như là cách thức để một nước dành được lợi thế cạnh tranh trong cuộc thương chiến với các quốc gia khác. Đây là câu chuyện của thập niên 1930; và với những gì đang diễn ra hiện tại, câu chuyển của quá khứ có thể sẽ trở thành vấn đề của hiện tại.
Hãy cùng xét lại những điểm tương đồng ở hiện tại với những sự kiện trong quá khứ. Năm 1930, Quốc hội Mỹ đã thông qua đạo luật Smoot-Hawley tăng thuế lên hàng nhập khẩu. Một năm sau, với chính sách thoát li bản vị vàng, Anh quốc đã trở thành nước hưởng lợi đầu tiên khi mà đồng Sterling nhanh chóng giảm 25% giá trị so với đô la Mỹ, khiến hàng xuất khẩu từ xứ sở sương mù trở nên rẻ hơn trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ mang tính ngắn hạn. Ngay sau khi trở thành Tổng thống Hoa Kỳ vào năm 1933, ông Franklin Delano Roosevelt đã bỏ việc neo giá trị đồng đô bằng kim loại vàng, từ đó, xóa đi lợi thế tiền tệ mà nước Anh được hưởng trước đây.
Đầu năm 2018, Tổng thống Donald Trump loan báo ông sẽ đánh thuế lên sản phẩm nhôm và thép nhập khẩu – bắn phát súng đầu tiên khơi mào cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc – kéo dài đến thời điểm hiện tại.
Cuối tuần trước, cựu chủ tịch Ngân hàng trung ương châu Âu, Mario Draghi đã thẳng thắng tiết lộ rằng gói kích thích mới nhằm thúc đẩy tăng trưởng và hạ giá trị đồng euro đang được thảo luận thông qua. Ông Draghi nhắc lại bài phát biểu năm 2012 của mình nhằm khẳng định với mọi người rằng lãi suất sẽ được cắt giảm và biện pháp nới lỏng định lượng (in thêm tiền để mua trái phiếu chính phủ) sẽ được áp dụng.
Những bình luận của ông Draghi có hai tác động tức thời: đồng euro sẽ giảm nhanh so với đồng đô, đồng thời gây phản ứng tức giận từ Tổng thống Trump. Đồng euro yếu sẽ tạo thuận lợi cho hàng hóa từ EU cạnh tranh tốt hơn với sản phẩm từ Hoa Kỳ - như ông Trump từng phát biểu: “Các nước châu Âu, trong nhiều năm qua, đã cùng Trung Quốc và những quốc gia khác hưởng lợi từ những biện pháp thương mại không công bằng”.
Thông điệp của người đứng đầu Nhà Trắng cũng khá rõ ràng. Hoa Kỳ coi EU là một mối đe dọa tương tự như Trung Quốc, đồng thời đang chuẩn bị mở mặt trận thứ hai trong cuộc chiến thương mại. Trong vòng 36 giờ, ngân hàng trung ương Mỹ và Cục dự trữ liên bang đã gửi tín hiệu rằng họ đang lên kế hoạch cắt giảm lãi suất để không bị phá giá bởi đồng euro, sau động thái can thiệp từ cơ quan tài chính quan trọng nhất EU.
Dĩ nhiên, sự việc trên còn có nguy cơ trở nên căng thẳng hơn. Trước đây, ông Trump đã từng cáo buộc nước Đức đang giành lợi thế thương mại song phương bằng cách làm suy yếu đồng euro – dẫn đến thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Đức. Giảm giá đồng tiền chung châu Âu được cho là sẽ thổi bùng sự tức giận của Tổng thống Trump.
Theo thỏa thuận chung giữa ngân hàng trung ương các nước thuộc nhóm G7, mỗi quốc gia trong khối cam kết không phá giá đồng tiền của mình nhằm tạo lợi thế cạnh tranh thương mại. Do vậy, ông Draghi có thể buộc phải trấn an nước Mỹ rằng động thái của ECB chỉ nhằm giải quyết vấn đề phát sinh trong nội bộ Liên minh châu Âu.
Tuy nhiên, ông Draghi cũng thừa biết rằng đây chỉ là một lý do bạo biện. Các quốc gia thuộc khu vực đồng euro vốn phụ thuộc nhiều vào hoạt động xuất khẩu đang phải đối phó với tình trạng suy giảm kinh tế trầm trọng trong năm vừa qua. Nới lỏng chính sách tiền tệ thông qua hạ lãi suất và áp dụng biện pháp cân bằng định lượng có thể mang đến lợi thế tức thời cho cộng đồng doanh nghiệp châu Âu trong giai đoạn khó khăn.
Vậy nhưng, khi một đồng tiền bị phá giá, kết quả hiển nhiên là đồng nội tệ của các quốc gia khác sẽ bị nâng giá. Và người Nhật cũng sẽ muốn đồng Yên yếu đi; Trung Quốc yêu cầu đồng Nhân dân tệ của mình phải có tính cạnh tranh; ở bên bia bán cầu, Tổng thống Trump cũng không muốn thấy một đồng đô la mạnh lên. Cuối cùng kịch bản của thập niên 1930 sẽ lặp lại khi việc phá giá đồng tiền sẽ là một cuộc cạnh tranh không hồi kết cũng như không có người chiến thắng trong cuộc chiến này.
Nguồn: The Guardian
Từ khóa: chiến tranh thương mại, phá giá đồng tiền, Mỹ, EU
