Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình cuối cùng đã đồng ý gặp nhau tại hội nghị thượng đỉnh G20 tới đây. Thông tin này đã được xác nhận bởi Nhà Trắng vào thứ 3 tuần trước, nhưng không phải thông qua một cuộc họp báo, mà là từ twitter của ông Trump. Vị Tổng thống cho biết đàm phán với Trung Quốc sẽ tiếp tục diễn ra vào cuối tháng này, khi các nhà lãnh đạo thế giới hội tụ tại Osaka, Nhật Bản.

Tuy nhiên, với những ai hi vọng rằng những căng thẳng thương mại sẽ nhanh chóng hạ nhiệt sau cuộc gặp này, họ tốt nhất là nên giảm bớt kỳ sự kỳ vọng.

Cả hai bên đều không muốn thỏa hiệp vì như vậy dễ bị coi là yếu thế hoặc nhu nhược. Hiện tại, nếu lấy những thiệt hại kinh tế ở mỗi nước làm thước đo, thì nó vẫn chưa đủ cao để bất kỳ bên nào chịu thay đổi lập trường. Họ sẵn sàng gồng mình trước những thiệt hại bởi vì cuộc chiến thuế quan này đã dần chuyển thành một cuộc đối đầu địa chính trị có phạm vi rộng hơn.

Trump vẫn đang rất quyết đoán. Tối thứ 3 tuần trước, ông tiếp tục tung hô lập trường cứng rắn với Trung Quốc trước sự ngưỡng mộ của đám đông 20,000 người, trong chiến dịch tranh cử tổng thống 2020 tại bang Orlando, Florida. Trong khi những hiểu biết của ông về độ phức tạp của tình hình có thể diễn tả một cách nhẹ nhàng bằng từ “nhầm lẫn”, ông vẫn tự hào tuyên bố rằng người Mỹ không phải trả giá vì thuế quan, mặc cho những bằng chứng đang nói lên điều ngược lại.

Đi kèm với tuyên bố này là một lời đe dọa chẳng hề mới mẽ, rằng nếu cuộc họp mặt với ông Tập không diễn ra, Trump sẽ ngay lập tức áp thuế bổ sung lên 300 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu còn lại từ Trung Quốc. Ông vẫn tin rằng Mỹ đang có lợi thế, và “Trung Quốc sẽ phải thỏa hiệp vì họ buộc phải làm như vậy”.

Đây không phải là những lời nói của một nhà lãnh đạo có ý định thỏa hiệp, kể cả khi ông đưa ra những từ ngữ xoa dịu như tâng bốc khả năng lãnh đạo của ông Tập và nói rằng quan hệ cá nhân giữa hai người rất tốt.

Chính quyền Trump vốn dĩ đã đi ngược với kỳ vọng về một khả năng đình chiến. Trả lời tờ Bloomberg tại sự kiện Paris Air Show mới đây, Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross nói: “Trước sau gì thì chúng tôi cũng sẽ có được một thỏa thuận với Trung Quốc, nhưng tôi không nghĩ nó sẽ xuất hiện ngay sau sự kiện G20. Suy cho cùng, hội nghị G20 là nơi để thảo luận những sự kiện vĩ mô đa phương, không phải của riêng Mỹ và Trung Quốc.” Ông cũng cho rằng hai bên nên thống nhất một số nguyên tắc đàm phán để cải thiện tiến độ.

Khó mà tưởng tượng được những nguyên tắc đàm phán sẽ trông ra sao khi mà nó hiếm khi tồn tại trước đây. Sở trường của Trump là phát đi những thông điệp không rõ ràng và để người khác phỏng đoán. Ông cho rằng nó là một chiến lược đàm phán hiệu quả. Nhưng thực tế thì ngược lại. Một chiến lược bốc đồng như vậy chỉ làm mất lòng tin và gây bất ổn, trái ngược hoàn toàn với khái niệm đàm phán hiệu quả.

Ông Tập cũng không cho thây dấu hiệu thỏa hiệp. Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc có thể chậm lại, từ các ngành sản xuất đến doanh thu xe hơi xuất khẩu và đầu tư trực tiếp nước ngoài, nhưng Trung Quốc vẫn có thể hỗ trợ chính sách để thúc đẩy nền kinh tế tiếp tục phát triển. Chính sách đối ngoại “mềm mỏng” của ông Tập đã bắt đầu chuyển thành cứng rắn, với việc hủy bỏ các chương trình hợp tác, hoãn gia hạn visa, và những bài báo tuyên truyền chống Mỹ trên các kênh truyền thông quốc gia. Đây không phải là dấu hiệu của một nhà lãnh đạo sẵn sàng thỏa hiệp.

Quan trọng hơn, giữa hai bên vẫn còn tồn tại những bất đồng rõ rệt. Mỹ muốn Trung Quốc phải có những thay đổi sâu sắc trong chính sách quản lý doanh nghiệp nhà nước. Nhưng các doanh nghiệp nhà nước là công cụ để Trung Quốc kiểm soát cả nền kinh tế, và ông Tập không muốn từ bỏ lợi ích quốc gia chỉ để làm hài lòng Trump. Đây có vẻ sẽ là một vấn đề không thể thương lượng.

Khi đồng ý họp mặt tại G20, ông Tập cũng tuyên bố rằng ông muốn các công ty Trung Quốc phải được đối xử công bằng, ám chỉ về vụ trừng phạt Huawei của Mỹ. Ông Trump đã gợi ý rằng có thể đưa vấn đề của Huawei vào một thỏa thuận thương mại, nhưng rõ ràng điều này chỉ khiến mọi thứ trở nên phức tạp vì nó còn liên quan đến vấn đề an ninh quốc gia.

Thay vào đó, điều tốt nhất mà thế giới có thể hi vọng là một quyết định đình chiến giữa hai bên để quay lại bàn đàm phán. Và hội nghị G20 là địa điểm lý tưởng để thực hiện điều này.

Chỉ cần Trump và Tập Cận Bình cùng nhau xuất hiện, bắt tay và cười nói với nhau, đây cũng có thể coi là một thành công nho nhỏ. Nếu một lộ trình đàm phán mới được công bố, thì ít nhất hai bên sẽ không còn dồn nhau vào chân tường, và có thể bắt đầu thảo luận để tìm ra tiếng nói chung – một viễn cảnh hoàn toàn tốt hơn so với tình hình hiện tại.

Bất đồng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang có nguy cơ trở thành một biểu tượng về tranh chấp quyền lực, và biểu tưởng này dễ dàng bùng phát nghiêm trọng hơn nữa, nếu có đủ thời gian và động lực. Chủ nghĩa quốc gia đang ngấm ngầm bùng nổ tại cả hai nước. Và nó sẽ sớm trở thành một đám cháy lớn đầy nguy hiểm nếu không dập tắt kịp thời.

Để tránh rủi ro đàm phán đổ vỡ, cả hai bên cần xóa bỏ những thành kiến lẫn nhau trước khi bước vào cuộc họp. Hiện tại, vẫn chưa xuất hiện một cuộc khủng hoảng kinh tế đủ để gây áp lực lên Bắc Kinh và khiến họ nhượng bộ. Và kỳ bầu cử tại Mỹ cũng không khiến Trump cảm thấy chịu áp lực để nhượng bộ. Ngược lại, chiến dịch tranh cử của ông tiếp tục dùng Trung Quốc làm mục tiêu để lên án, và chiến lược này trước đây đã được kiếm chứng là rất hiệu quả.

Suy cho cùng, những gì ta có thể hi vọng ở cuộc họp mặt tại Osaka là hàn gắn các mối quan hệ, chứ không nên quá mơ tưởng về những vấn đề thương mại cụ thể được giải quyết.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: Hội nghị G20, chiến tranh thương mại, khủng hoảng kinh tế, đàm phán hiệp định thương mại