Việt Nam lên kế hoạch ngăn chặn đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định

taucavietnam

Năm 2018, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã chọn ngày 5/6 hàng năm là ngày quốc tế chống đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Theo số liệu của FAO, mỗi năm có đến 26 triệu tấn cá thu được là sản phẩm của hoạt động đánh bắt bất hợp pháp.

Giá trị quy đổi sản lượng cá bị đánh bắt trái phép dao động trong khoảng từ 10 tỷ đến 23 tỷ đô la. Họat động đánh bắt cá không phù hợp quy định pháp luật đã trở thành mối quan ngại của tất cả quốc gia trong khu vực Đông Nam Á. Đánh bắt quá mức, theo như những bình luận khoa học gần đây chỉ ra đã và đang đặt 64% trữ lượng cá tại Đông Nam Á vào tình thế suy giảm từ mức nghiêm trọng đến mức rất nghiêm trọng. Bên cạnh đó, đánh bắt trái phép cũng đã gây thiệt hại đáng kể cho toàn bộ hệ sinh thái đại dương theo nhiều cách khác nhau. Theo Hướng dẫn của ASEAN (được sửa đổi, bổ sung năm 2015) về ngăn chặn việc sử dụng các sản phẩm cá đánh bắt bất hợp pháp trong chuỗi cung ứng sản phẩm của khu vực, nhiều hành vi vi phạm mới đã được thêm vào bao gồm: khai thác quá mức nguồn cá tự nhiên, gây nguy hại cho hệ sinh thái đại dương dẫn đến tình trạng số lượng cá không thể phục hồi; tạo ra sự cạnh tranh không công bằng khi thừa nhận hoạt động đánh bắt trái phép của một nhóm ngư dân, qua đó đẩy những ngư dân tuân thủ pháp luật thế bất lợi.

Đông Nam Á cũng đang phải đau đầu giải quyết vấn đề IUU trên bình diện quan hệ thương mại quốc tế. Năm 2008, Hội đồng châu Âu (EC) thông báo ban hành hệ thống quy định mới nhằm ngăn chặn hành vi đánh bắt cá IUU và quyết định sẽ áp “Thẻ vàng” cho những đất nước không tuân thủ các quy tắc pháp lý do Liên minh khu vực lớn nhất thế giới đưa ra. Nhận Thẻ vàng đồng nghĩa với việc quốc gia vi phạm đã bị cảnh báo từ EC liên quan đến những nhóm hành vi IUU, trên cơ sở đó, EC và quốc gia đã nêu sẽ bắt đầu tiến trình thảo luận chính thức nhằm giải quyết và ngăn ngừa tình trạng đánh bắt cá trái phép, không báo cáo và không theo quy định. Vào tháng 10/2017, EC đã áp Thẻ Vàng đối với Việt Nam, gây ra tình trạng suy giảm lượng hàng thủy sản xuất khẩu từ Việt Nam đến thị trường châu Âu. Trong thời điểm ngành thủy sản nội địa của đất nước hình chữ S đang hướng đến mục tiêu xuất khẩu 10 tỷ đô la, xóa bỏ Thẻ Vàng trở thành một nhiệm vụ trọng tâm của chính phủ Việt Nam.

Tháng 6/2018, Phái đoàn Thanh tra của Hội đồng châu Âu đã có chuyến công tác đến Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam đồng thời nêu ra 9 đề xuất nhằm ngăn chặn hành vi đánh bắt cá thuộc nhóm IUU. Trên cơ sở khuyến nghị đã nêu, Việt Nam đang tiến hành nhiều biện pháp khác nhau nhằm ngăn chặn tình trạng đánh bắt trái phép, không báo cáo và không theo quy định. Gần đây, Tổng cục Thủy sản – một cơ quan trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (MARD) đã ra thông cáo cho biết tất cả phương tiện đánh bắt hải sản của ngư dân tỉnh Quảng Trị - một địa phương thuộc miền Trung Việt Nam, bắt đầu từ ngày 01/7/2019 sẽ được gắn thiết bị định vệ tinh MOVIMAR – nhằm giúp cơ quan quản lý nắm được hướng đi, địa điểm hoạt động của các phương tiện này khi hành nghề trên biển. Theo yêu cầu của Tổng cục Thủy sản, hệ thống định vị trên phải được bật suốt 24/24 giờ khi ngư dân hoạt động đánh bắt cá. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Trị đang nỗ lực để có hoàn thành việc gắn thiết bị MOVIMAR trên tất cả tàu cá có kích thước chiều dài từ 15 mét trở lên vào năm 2020.

Trong một động thái tương tự, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã thành lập Nhóm công tác nhằm thúc đẩy việc thực thi Luật Thủy sản 2017 cũng như lập 6 văn phòng đại diện tại các cảng cá để hỗ trợ cơ quan chuyên ngành quản lý hoạt động của những tàu đánh bắt thủy sản một cách hiệu quả hơn. Chính quyền tỉnh cũng thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn, phổ biến thông tin đến ngư dân nhằm giúp họ có hiểu biết đầy đủ về các vấn đề liên quan đến IUU và Luật Thủy sản.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đã và đang thắt chặt cơ chế giám sát nhằm ngăn ngừa hành vi đánh bắt thủy sản trái phép tại các vùng biển nước ngoài. Luật Thủy sản 2017 đã bổ sung quy định về áp dụng biện pháp trừng phạt đối với các tàu cá vi phạm nội dung đã nêu. Các báo cáo từ cơ quan trung ương cho biết nhờ sự phối hợp hiệu quả của Hải quân Việt Nam và Lực lượng cảnh sát biển số lượng tàu cá Việt Nam vi phạm đánh bắt tại vùng biển quốc gia khác đang giảm dần từ năm 2017.

Ngoài Việt Nam, Thái Lan và Philippine cũng đã phải nhận Thẻ Vàng từ EC trong những năm trước. Tuy nhiên, cảnh báo đã được rút lại với phía Philippine vào tháng 4/2015 và với Thái lan 5 năm sau đó (01/2019). Trong khu vực Đông Á, Đài Loan cũng từng nhận Thẻ Vàng thời gian trước đây, trong khi Campuchia bị cảnh cáo Thẻ Đỏ vào năm 2014.

Sự nghiêm trọng của tình trạng đáng bắt cá trái phép, không báo cáo và không theo quy định tại Đông Nam Á đã gây không ít sóng gió trong quan hệ giữa các quốc gia trong vùng. Ví dụ, vào tuần đầu tiên tháng 5/2019, ông Raja Nushirwan Zainal Abidin, Phó Tổng thư ký Bộ Ngoại giao Malaysia đã gửi công hàm tới Đại sứ Việt Nam tại Kuala Lumpur nhằm phản đối hành động xâm phạm trái phép vùng biển Malaysia của ngư dân Việt Nam. Các hãng tin của nước này cũng cho biết chính phủ Malaysia đã tạm giữ 784 phương tiện đánh bắt và 7023 ngư dân Việt Nam tính từ năm 2006. Do vậy, ngăn chặn các vi phạm IUU cần có các kế hoạch toàn diện và ổn định tầm quốc gia đi đôi với áp dụng cách tiếp cận liên khu vực

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: IUU, EC, Thẻ Vàng, Việt Nam