Cách để tránh né cơn bão thương mại của Trump

TrumpAbe

Lần gần nhất khi Nhật Bản khởi đầu một triều đại mới, Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ là George H.W. Bush đã thể hiện phong cách vô cùng lịch thiệp khi không đề cập đến các vấn đề thương mại trong chuyến thăm chính thức cấp nhà nước đến Nhật Bản. Hơn 25 năm sau, khi Triều đại Reiwa bắt đầu, Tổng thống Donald Trump sẽ đến Tokyo dưới cương vị nguyên thủ quốc gia nước ngoài đầu tiên đến chúc mừng Nhật hoàng Naruhito. Ông Trump cũng đến Nhật Bản để xử lý một công việc còn dang dở, đó là vấn đề thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Nhật – và ông dành rất ít sự quan tâm đến tính tôn nghiêm và lễ nghi so với vị Tổng thống tiền nhiệm.

Ngay cả những nhà phê bình thường bày tỏ thái độ cảm thông với Nhật Bản cũng kêu gọi Tokyo nên nhanh chóng tán thành một thỏa thuận với Mỹ, để tránh bị ông Trump phá hỏng cuộc vui. Thế nhưng, việc chấp nhận nhiều sự nhượng bộ có thể không phải là cách giải quyết tốt nhất cho chính quyền Abe.

Lần này, các chủ đề được đàm phán bao gồm thương mại hàng hóa, cùng với một số lĩnh vực dịch vụ như kinh tế kĩ thuật số. Chính quyền Trump đang nhắm vào một mục tiêu duy nhất: cắt giảm 67,6 tỷ USD thặng dư thương mại của Nhật Bản với Hoa Kỳ, mà 80% trong số này là do hoạt động xuất nhập khẩu ô tô. Mặc dù Hoa Kỳ nhiều khả năng sẽ trì hoãn việc áp đặt thuế quan lên ô tô nhập khẩu trong vài tuần tới, chính quyền Trump tiếp tục kỳ vọng về cam kết mở cửa thị trường ô tô Nhật Bản, thông qua việc xóa bỏ những rào cản thương mại phi thuế quan. Ngoài ra, quốc gia này cũng muốn cắt giảm thuế quan đối với các mặt hàng nông nghiệp xuất khẩu sang Nhật, bởi những nông dân Mỹ đang gánh chịu mức thuế quan cao từ Liên minh Châu Âu và các nước thành viên trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) – một hiệp định có sự tham gia của Nhật Bản và vừa có hiệu lực gần đây.

Mục tiêu hàng đầu của Nhật Bản là tiếp tục tránh né khả năng bị áp thuế lên ngành ô tô – điều sẽ gây ra thiệt hại kinh tế nặng nề cho nước này và thậm chí có thể gây rạn nứt quan hệ an ninh. Về căn bản, Nhật Bản không ủng hộ việc áp dụng các hạn ngạch tự nguyện đối với ô tô xuất khẩu và các điều khoản hoán đổi ngoại tệ, bởi vì việc chi phối các hoạt động thương mại như thế là vi phạm nguyên tắc “thương mại dựa trên luật lệ” mà Nhật Bản đang muốn duy trì. Nhật Bản kỳ vọng rằng nếu họ cắt giảm thuế quan đối với hàng nông nghiệp Mỹ, thì họ sẽ được giảm thuế đối với ô tô xuất khẩu sang Mỹ, như hai bên đã từng thỏa thuận trong Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), hiệp định mà Trump đã rút khỏi chỉ trong vài ngày sau khi nhậm chức Tổng thống.

Một số quan chức và chuyên gia tại Mỹ đã kêu gọi Tokyo nên ký kết một thỏa thuận cấp tốc. Họ cho rằng để ngăn chặn thiệt hại từ thuế quan ô tô, Nhật Bản nên nhanh chóng thỏa hiệp với Mỹ. Matthew Goodman đến từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) và Mireya Solis của Viện Brookings đều ủng hộ Nhật Bản ký kết một thỏa thuận hẹp để tránh các cuộc đàm phán kéo dài, và định hướng hai quốc gia theo một chương trình nghị sự có tính xây dựng hơn để định hình kiến trúc nền kinh tế châu Á, đặc biệt là thiết lập luật lệ cho nền kinh tế kỹ thuật số. Xa hơn nữa, Michael Auslin của Viện Hoover đã đề xuất Hoa Kỳ ký kết một thỏa thuận ba bên với Anh quốc và Nhật bản để tạo thành khối Á-Âu.

Tuy nhiên, Nhật Bản vẫn nên cứng rắn nhiều nhất có thể và nhượng bộ ít nhất có thể, vì một số lí do.

Thứ nhất, điều này sẽ khiến Trung Quốc trở thành mục tiêu chính cho những yêu sách của Mỹ. Một mặt, nếu Trung Quốc gặp bế tắc, Nhật Bản sẽ xác định rõ hơn những gì mình nên làm. Mặt khác, nếu Trung Quốc cũng cứng rắn - khả năng này có vẻ cao hơn vì chúng ta đang được chứng kiến cuộc chiến thương mại leo thang và thuế quan ngày càng khắc nghiệt - Nhật Bản sẽ không còn nằm trong tầm ngắm của Mỹ, vì quá bận đương đầu với Trung Quốc. Mỹ không thể nào đủ sức tham gia cùng lúc hai cuộc chiến kinh tế tại hai mặt trận Đông Á.

Thứ hai, thật là ảo tưởng khi cho rằng bằng cách nhượng bộ về ngành nông nghiệp và ô tô, chính quyền Trump sẽ sẵn sàng tuân theo các quy tắc đa phương khu vực mà Tokyo mong muốn. Xu hướng hợp tác ba bên – bao gồm cả châu Âu – nhằm xóa bỏ tình trạng bóp méo cơ chế thị trường, và xây dựng một liên minh Ấn Độ-Thái Bình Dương mở cửa và tự do, vẫn đang diễn ra song song với các cuộc đàm phán thương mại song phương. Xu hướng này có lẽ sẽ không được chính quyền Trump ưu tiên nếu Nhật Bản hạ mình với Mỹ, và tình hình vẫn tiếp tục như vậy ngay cả khi Nhật Bản cứng rắn.

Thứ ba, Nhật Bản đang áp dụng chiến lược xây dựng lòng tin để làm đòn bẩy trong đàm phán và nhấn mạnh tầm quan trọng của Nhật đối với nền kinh tế Hoa Kỳ. Nhật Bản đang trưng ra những “sự chiến thắng” mà Trump có thể dùng để phô trương cho người dân trong nước - chứng minh với những người ủng hộ ông rằng ông đã thực hiện lời hứa tái đàm phán các thỏa thuận thương mại của Mỹ - và lợi ích của Nhật Bản chỉ bị thiệt hại rất nhỏ. Nhật Bản đã hạn chế nhập khẩu dầu từ Iran và cấm Huawei tham gia vào hoạt động đấu thầu mua sắm công. Ông Abe chủ động tăng cường mua sắm thiết bị quân sự của Mỹ và dự định mua Khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) từ Mỹ như là nỗ lực giảm thiểu thặng dư thương mại. Các tập đoàn của Nhật thì tập trung đầu tư vào các bang thuộc Đảng Cộng Hòa ủng hộ Trump. Chiến lược này đã cho thấy sự hiệu quả khi tại một cuộc vận động mới đây, Trump đã tuyên bố chiến thắng trong việc thúc đẩy đầu tư từ ngành ô tô Nhật Bản vào Hoa Kỳ thêm 40 tỷ USD.

Cuối cùng, nếu Nhật Bản chịu ký một thỏa thuận tạm thời, chính quyền Trump nhiều khả năng sẽ yêu sách cao hơn trong một bản thỏa thuận thương mại toàn diện, với các chủ đề nhạy cảm như quản lí tiền tệ, định giá dược phẩm, và những điều khoản “thuốc độc”. Nếu như các điều khoản theo phong cách của hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (NAFTA 2.0) được áp dụng trong thỏa thuận song phương Mỹ-Nhật, việc Mỹ trở lại với hiệp định TPP sẽ còn khó xảy ra hơn. Nhật Bản cũng sẽ phải giải thích với các thành viên trong CPTPP và Liên minh Châu Âu nếu như họ đồng ý nhượng bộ nông nghiệp với Mỹ để đổi lấy nhượng bộ về thuế quan ô tô – và đây không phải là sự nhượng bộ thật sự từ Mỹ, khi nhìn vào những lập luận vô lý mà chính quyền Trump đưa ra để tăng thuế, cụ thể là tuyên bố nhập khẩu ô tô từ một nước đồng minh là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Việc thỏa hiệp có thể làm suy yếu vị thế của Nhật Bản với tư cách là người bảo vệ thương mại tư do đa phương.

Trump cũng có sẽ kiềm chế bản thân dưới cương vị nguyên thủ quốc gia đến chúc mừng Nhật hoàng Naruhito, nhưng ông sẽ trở về bản chất thật chỉ sau vài tuần khi hội nghị thượng đỉnh G20 diễn ra tại Osaka. Và nếu ông cảm thấy chưa vừa ý, hội nghị thượng đỉnh tháng 7 có thể là thời điểm thuận lợi để thổi nhiệt vào Tokyo. Ngay cả dưới áp lực này, Nhật Bản nên tiếp tục trao cho Trump những “chiến thắng về mặt hình ảnh” để đăng tải lên Twitter và tạo ấn tượng rằng một thỏa thuận hời đã hoặc đang được thực hiện - mà không để lộ ra thái độ bất mãn đối với cách tiếp cận kiểu bắt nạt của Trump, bằng cách đưa ra những nhượng bộ quá đáng kể.

Nguồn: Tokyo Review

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, CPTPP, đàm phán hiệp định thương mại