Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nếu Mỹ và Trung Quốc không đạt được một thỏa thuận thương mại toàn diện, kim ngạch thương mại song phương sẽ lao dốc, và việc tháo gỡ quan hệ kinh tế giữa hai nước sẽ tiến triển nhanh hơn. Nhưng ngay cả khi thỏa thuận có đạt được, quá trình chia tách kinh tế vẫn sẽ tiếp diễn, bởi vì, về bản chất, cuộc chiến thương mại luôn vì lí do an ninh.

Khi các nhà đàm phán thương mại Mỹ và Trung Quốc gặp nhau tại Washington để cố đạt được một thỏa thuận về thương mại, giới quan sát phần lớn chỉ tập trung vào các bất đồng kinh tế giữa hai nước, ví dụ như việc Trung Quốc trợ cấp cho doanh nghiệp nhà nước của nước này. Nhưng thật hấp tấp khi nghĩ rằng, thỏa thuận thương mại này có thể bảo vệ thế giới trước nguy cơ xảy ra Chiến tranh Lạnh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Dĩ nhiên, ai cũng mong muốn hai nước có thể đạt được một thỏa thuận thương mại. Vì nếu đàm phán thất bại, sẽ kéo theo một đợt đánh thuế mới (từ 10% lên 25% đối với 200 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ), kéo giá cổ phiếu toàn cầu giảm, và khuyến khích doanh nghiệp giảm bớt hoạt động tại Trung Quốc. Và khi các nước trả đũa thuế quan qua lại, kim ngạch thương mại song phương sẽ lao dốc, và kinh tế hai nước sẽ nhanh chóng tách rời nhau, tạo ra tình trạng bất ổn rộng khắp và chi phí tăng cao.

Nhưng ngay cả khi đạt được một thỏa thuận toàn diện – hoặc là trước thời điểm 1/3, hoặc là trong vài tháng tới – quá trình chia tách kinh tế vẫn sẽ tiếp tục, mặc dù có thể hai nước sẽ chọn một lộ trình dài hơi để giảm bớt thiệt hại. Nguyên nhân – mà nhiều nhà đầu tư và người điều hành doanh nghiệp đã không nhận ra – đó là chiến tranh thương mại về cơ bản không phải chỉ vì lý do thương mại. Thay vào đó, chiến tranh thương mại là một biểu hiện của cuộc cạnh tranh chiến lược leo thang giữa hai cường quốc.

Đúng vậy, Mỹ đã có những than phiền chính đáng về các hành vi thương mại của Trung Quốc, bao gồm việc nước này vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Sau hơn một thập kỷ can thiệp ngoại giao bất thành, Mỹ quyết định đổi sang lập trường cứng rắn hơn. Nhưng nếu không phải vì đối đầu trong chiến lược, không đời nào Mỹ lại đi khởi động một cuộc chiến thương mại tổng lực để gây thiệt hại cho 500 tỷ USD kim ngạch thương mại và hàng tỷ USD lợi nhuận doanh nghiệp. Mặc dù Trung Quốc có thể mất mát nhiều hơn từ cuộc chiến, thiệt hại của Mỹ chắc chắn cũng không hề nhỏt.

Mỹ đã sẵn sàng hi sinh quan hệ kinh tế với Trung Quốc, bởi vì lợi ích quốc gia giờ đây còn cao hơn lợi ích của doanh nghiệp. Vào thời điểm khi Trung Quốc đang theo đuổi một chính sách ngoại giao xông xáo (và đã nhanh chóng vượt mặt Mỹ về tầm ảnh hưởng quốc tế), Mỹ không thể giữ đúng cam kết hợp tác như ban đầu.

Ngày càng nhiều các bên liên quan khác, bao gồm các nước láng giềng gần Trung Quốc nhất, cũng cỏ vẻ nghe theo Tổng thống Trump chuyển sang đối đầu với Trung Quốc. Sự quay lưng này thể hiện rõ trong vụ Mỹ tấn công gã khổng lồ Huawei của Trung Quốc. Ngoài việc yêu cầu Canada bắt giữ CFO của Huawei bà Mạnh Vãn Chu, Mỹ còn cảnh báo các nước đồng minh không được dùng công nghệ của Huawei để xây dựng mạng không dây 5G, vì lý do an ninh.

Một thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung không thể giải quyết các vấn đề này. Thật ra, cho dù các điểm quan trọng nhất trong bất đồng thương mại giữa hai nước có được giải quyết, cả Mỹ và Trung Quốc sẽ rút ra cho mình một bài học sâu sắc: giao thương với một nước đối nghịch về địa chính trị là một việc làm nguy hiểm.

Bên trong nước Mỹ, đang có sự đồng thuận ngày càng cao rằng Trung Quốc đã tạo ra mối đe dọa an ninh nghiêm trọng nhất cho quốc gia về lâu dài. Vì vậy, dù có đạt được thỏa thuận thương mại hay không, có khả năng Mỹ sẽ vẫn tiến hành thêm nhiều chính sách để thoát ly dần khỏi sự phụ thuộc kinh tế với Trung Quốc. Về lý mà nói, cắt đứt một quan hệ kinh tế hơn 40 năm là rất tốn kém, nhưng tiếp tục thắt chặt quan hệ với một quốc gia đối nghịch về địa chính trị thông qua thương mại và chuyển giao công nghệ là một hành động tự sát.

Còn đối với Trung Quốc, chiến tranh thương mại đã làm bộc lộ yếu điểm của nước này, do việc quá phụ thuộc vào thị trường Mỹ và công nghệ Mỹ mà ra. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, hay bất kỳ lãnh đạo Trung Quốc nào khác, sẽ không phạm sai lầm này lần nữa. Trong những năm tới, Trung Quốc sẽ tranh thủ giai đoạn chiến tranh tạm lắng để tiến hành kế hoạch cắt giảm mạnh sự phụ thuộc kinh tế với Mỹ.

Tuy nhiên, cho dù Mỹ và Trung Quốc có những lý do chính đáng để tách ly về kinh tế, nhưng việc làm này sẽ tạo ra thảm họa, vì hai nền kinh tế lớn nhất thế giới này chiếm đến 40% GDP thế giới. Nó không chỉ làm phân mảnh hệ thống thương mại toàn cầu, mà còn cắt đứt mọi ràng buộc giữa Mỹ và Trung Quốc, tăng nguy cơ xảy ra các hành động leo thang dữ dội hơn.

Cách duy nhất để tránh xảy ra kết cục trên đó là Trung Quốc tiến hành các bước đi đáng tin cậy để xoa diệu các lo ngại về an ninh của Mỹ. Có nghĩa là, thay vì tập trung vào mua hàng Mỹ, chẳng hạn như đậu nành, Trung Quốc nên tháo dỡ các căn cứ quân sự xây dựng tại các đảo nhân tạo trên Biển Đông. Chỉ có bước đi rõ nét trên mới có thể chặn đứng xu hướng Mỹ và Trung Quốc sa đà vào cuộc chiến tranh Lạnh.

Tác giả: Minxin Pei, tác giả quyển sách Tư bản thân hữu Trung Quốc.

Nguồn: Project Syndicate

Từ khóa: chiến tranh thương mại Mỹ Trung, chiến tranh Lạnh, quan hệ kinh tế