Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mặc dù lợi ích kinh tế và tầm quan trọng địa chính trị của Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc (BRI) thường xuất hiện khắp trang nhất của các tờ báo quốc gia trên toàn thế giới, nhưng có rất ít sự quan tâm dành cho tác động của Sáng kiến này đối với môi trường.

Đây là một kế hoạch đầy tham vọng được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công bố vào năm 2013 nhằm tăng cường kết nối hơn 70 quốc gia. Dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất thế giới này bao gồm hoạt động hỗ trợ tài chính và xây dựng cơ sở hạ tầng, từ đường sá đến sân bay, với giá trị ước tính từ 4 đến 8 nghìn tỷ đô la Mỹ .

Tuy nhiên, các tiêu chuẩn về môi trường không được xét đến trong vòng đời dự án - đặc biệt là trong bước đầu lập kế hoạch dự án– đây sẽ là hậu quả mà người dân Đông Nam Á chắc chắn phải gánh chịu trong những năm tới.

Một nghiên cứu có tiêu đề 'Sáng kiến vành đai và con đường' do Quỹ Động vật hoang dã thế giới (WWF) và HSBC công bố vào tháng trước cho thấy, các cơ quan tài chính hay rộng hơn là khu vực tư nhân ngoài việc thiếu thông tin về các cơ hội đầu tư bền vững và thân thiện, còn thiếu sự quan tâm đúng mức về ảnh hưởng của BRI tới môi trường.

Tuy giàu đa dạng sinh học, nhưng hệ sinh thái mỏng manh của Đông Nam Á và nhiều cộng đồng sống phụ thuộc vào chúng đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi danh sách các dự án cơ sở hạ tầng ngày càng mở rộng của BRI.

Đa dạng sinh học bị đe dọa

Các dự án thủy điện do Trung Quốc hậu thuẫn dọc theo sông Mê Kông - bao gồm Campuchia, CHDCND Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam - đã gây ra thay đổi dòng chảy và ngăn chặn hướng di cư của cá, khiến các cộng đồng sống ven sông bị mất sinh kế.

Trữ lượng cá đã giảm trong những năm gần đây do các đập thủy điện được xây dựng ở thượng nguồn Campuchia và các nước láng giềng, theo Nhóm Liên minh Hành động Thủy sản (FACT), một nhóm thúc đẩy quản lý tài nguyên bền vững.

Ngoài việc hệ thực vật và động vật mất đi, nạn phá rừng ở các khu vực như Xa lộ Pan Borneo - kéo dài từ Malaysia, qua Indonesia và Brunei - cũng gây ra lở đất, lũ lụt và các vấn đề thiên tai khác.

Thất bại trong việc bảo vệ môi trường có nghĩa là cộng đồng địa phương sẽ phải xoay xở để có được những thứ mà hệ sinh thái cung cấp, như nước sạch và không khí.

WWF đã liệt kê hơn 1.700 điểm đa dạng sinh học quan trọng và 265 loài bị đe dọa sẽ bị ảnh hưởng xấu bởi BRI.

Điều này đã xảy ra ở Indonesia, nơi sinh sống của loài vượn lớn hiếm nhất thế giới - loài đười ươi Tapanuli – đang bị đe dọa bởi một nhà máy thủy điện trị giá 1,6 tỷ USD hiện đang được xây dựng ở vùng cao nguyên rừng Batang Toru của Sumatra. Một trong những khu vực sinh học đa dạng nhất của Indonesia, rừng Batang Toru cũng là nơi sinh sống của loài hổ Sumatra và tê tê Sunda – những loài đang bị đe dọa.

Không chỉ phải đối phó với việc mất môi trường sống, các loài bản địa Đông Nam Á còn bị đe dọa từ sự gia tăng kết nối mà BRI đã tạo ra.

Một nghiên cứu được công bố đầu tháng này trên tạp chí Current Biology cho thấy BRI có khả năng du nhập hơn 800 loài sinh vật ngoại lai - bao gồm 98 loài lưỡng cư, 177 loài bò sát, 391 loài chim và 150 động vật có vú - vào một số quốc gia dọc theo nhiều tuyến đường xây dựng đó, đe dọa hệ sinh thái bản địa.

Nghiên cứu có tiêu đề ‘Rủi ro xâm lấn sinh học của Sáng kiến Vành đai và Con đường” cho thấy tác dụng phụ của mạng lưới đường bộ, đường sắt và đường ống của BRI, trong đó, một số loài có khả năng tàn phá nghiêm trọng các mặt hàng nông sản xuất khẩu trị giá hàng tỷ đô la của một quốc gia.

‘Không phải cách nhanh nhất để kiếm tiền’

Trong khi chủ tịch Tập ca ngợi BRI là sáng kiến “xanh, lành mạnh, thông minh và hòa bình” và thúc giục các nước tham gia “tăng cường hợp tác bảo vệ môi trường, tăng cường bảo tồn sinh thái và xây dựng Con đường tơ lụa xanh”, các hướng dẫn môi trường mà Bộ Bảo vệ Môi trường Trung Quốc (MEP) ban hành cho việc xây dựng Vành đai và Con đường Xanh là không có tính ràng buộc và hầu như không được thực hiện.

Và vì không có danh sách cụ thể các dự án BRI công bố bởi chính phủ Trung Quốc, tác động của BRI đối với môi trường sẽ không được xác nhận trong nhiều năm tới.

“Chúng tôi kỳ vọng rất nhiều vào sự phát triển trong khu vực bởi BRI, nhưng điều này đồng nghĩa với tác động tiêu cực tới môi trường”, Tiến sĩ Ahimsa Campos-Arceiz từ Trường Khoa học Môi trường và Địa lý thuộc Đại học Nottingham, Malaysia, cho biết.

“Tôi không nói rằng không nên phát triển, nhưng phát triển không phải là sự phá hủy và không phải là cách nhanh nhất để kiếm tiền.”

“Chúng ta không muốn bảo tồn là chuyện về sau. Trước khi các nhà xây dựng tạo ra các con đường, đập hoặc đường ống, họ nên kết hợp các giá trị sinh thái trong kế hoạch của mình”, tiến sĩ Campos-Arceiz, người đồng tác giả một bài báo có tựa đề 'Bảo tồn đa dạng sinh học cần phải là giá trị cốt lõi của Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc' mới được công bố trên tạp chí học thuật Nature Ecology and Evolution.

Không thể phủ nhận rằng BRI, như với bất kỳ dự án phát triển lớn nào khác, có khả năng gây ra thiệt hại không thể đảo ngược đối với môi trường. Trung Quốc nên giảm thiểu điều này bằng cách tích hợp các khía cạnh môi trường vào quy hoạch, xây dựng và vận hành cơ sở hạ tầng của mình và ngăn BRI trở thành điều mà các nhà phê bình gọi là “dự án nguy hiểm nhất đối với môi trường trong lịch sử”.

Nguồn: The ASEAN post

Từ khóa: BRI, Vành đai và Con đường, tác động môi trường

Từ khóa: Sáng kiến BRI, Trung Quốc, tác động tiêu cực, môi trường