Chiến tranh thương mại mở đường cho tình trạng dư thừa hàng hóa

theptrungquoc0608

Thuế quan kết hợp với tình hình tăng trưởng chậm của kinh tế Trung Quốc đang làm giảm lực cầu.

Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung đang khiến cho nguồn cung các mặt hàng từ thép cho đến đậu tương trở nên dư thừa quá mức, do việc Mỹ tăng thuế nhập khẩu và Trung Quốc giảm đầu tư thiết bị đang làm hàng tồn kho chất đống và giá cả hàng hóa giảm.

Nếu Washington và Bắc Kinh không thể tìm ra giải pháp cho bế tắc thương mại hiện nay giữa hai nước trước hạn chót ngày 1 tháng 3, một đợt áp thuế mới sẽ tự động được kích hoạt, đẩy kinh tế toàn cầu đến bờ vực tương tự như giai đoạn những năm 1930, khi các chính sách bảo hộ làm giá cả giảm và làm trầm trọng thêm đợt Đại Suy thoái.

Giá thép cuộn cán nóng xuất khẩu của Nhật Bản – loại vật liệu thường được dùng trong xây dựng và sản xuất thiết bị – đã giảm còn khoảng 550 USD/tấn, từ mức 600 USD/tấn trong mùa thu. Các doanh nghiệp xuất khẩu vẫn còn có thể chốt được một vài hợp đồng trước Tết Nguyên đán. Nhưng “chúng tôi không thể dự đoán được khi nào giá sẽ ngừng giảm”, một đại diện bán hàng đã nói với một nhà sản xuất thép lớn của Nhật Bản.

Mọi chuyện khởi nguồn từ đợt sụt giá của thép cuộn cán nóng sản xuất tại Trung Quốc. Giá xuất khẩu mặt hàng này đã giảm khoảng 20% so với mùa hè qua, xuống mức 467 USD/tấn vào cuối tháng 1 năm nay. Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đánh thuế 25% lên thép nhập khẩu đến từ Trung Quốc và các nước khác từ tháng 3 năm 2018. Theo thống kê chính thức, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giai đoạn tháng 1 – tháng 11/2018 đã giảm 14% so với cùng kỳ.

Đầu tư thiết bị của Trung Quốc cũng đã chậm lại do lo sợ các tác động kinh tế từ cuộc chiến thương mại. Cầu trong nước của Trung Quốc đang hạ nhiệt. Hiệp hội thép thế giới (WSA) ước tính, sản lượng tiêu thụ thép toàn cầu năm 2019 sẽ là 1.68 tỷ tấn, tương đương mức tăng 1.4% – giảm mạnh so với mức 3.9% của năm 2018, và nguyên nhân chủ yếu là do lực cầu ở Trung Quốc chững lại.

Khoảng cách giữa sản lượng thép nguyên liệu và sản lượng thép tiêu thụ đã tăng thêm 150 triệu tấn, tương đương 12%, trong năm 2018. Việc Trung Quốc cắt giảm sản lượng thép và việc giá thép nước này giảm đã giúp cân bằng lại cung cầu, tuy nhiên hiện nay, khoảng cách giữa cung cầu thép thế giới vẫn tiếp tục được nới rộng lên hơn 30%, mặc dù thời điểm mà khoảng cách này hẹp nhất mới chỉ diễn ra gần đây - năm 2016. Sản lượng gia tăng ở các thị trường như Trung Quốc là nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng trên.

Rất khó để hình dung, khoảng cách này sẽ được thu hẹp trong năm 2019 nhờ vào sản lượng toàn cầu giảm, nội bộ ngành thép cho biết. Mặc dù Trung Quốc được kỳ vọng sẽ tiếp tục điều chỉnh sản lượng, có dấu hiệu cho thấy các nước khác sẽ tăng sản lượng, như việc tập đoàn Thép Mỹ đã tái khởi động lại một số dự án lò luyện.

Các trang báo Mỹ đưa tin, các nhà sản xuất thép như Nucor đã mua sắm thêm thiết bị, năng suất sản xuất thép của Mỹ sắp tăng lên 16 triệu tấn, tăng 18% so với trước khi diễn ra chiến tranh thương mại. Mỹ đang bắt đầu cho thấy dấu hiệu cung vượt quá cầu khi doanh số bán ô tô – mặt hàng cần dùng nhiều thép – giảm sút. Giá thép cuộn cán nóng của Mỹ đã giảm còn 760 USD/tấn từ mức 1000 USD/tấn hồi tháng 7/2018.

Ở Nhật Bản, doanh nghiệp nước này cũng đang phải giải quyết tình trạng nguồn cung dư thừa. Nhà cung cấp caprolactam lớn nhất Nhật Bản, Ube Industry, có thể bị buộc phải cắt giảm sản lượng, lần đầu tiên kể từ năm 2012 đến nay. Giá xuất khẩu mặt caprolactam (nguyên liệu thô để sản xuất sợi nylon) cho thị trường châu Á đã giảm mạnh do cung vượt cầu, trong đó, giá caprolactam giao ngay cuối tháng 1/2019 là 1670 USD/tấn, giảm 19% so với tháng trước.

Là phân xưởng của thế giới, Trung Quốc cần đến phân nửa nhu cầu về sợi nylon trên thế giới. Vì kinh tế Trung Quốc hạ nhiệt do căng thẳng thương mại với Mỹ, các công ty dệt may Trung Quốc dự báo nhu cầu sản phẩm may mặc sẽ giảm. “Họ muốn dự trữ nguyên liệu càng ít càng tốt”, đại diện của Tập đoàn Ube cho biết.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là việc mở rộng sản xuất ở Trung Quốc do kỳ vọng đường cầu sẽ tăng lại trong trung và dài hạn. Nếu Trung Quốc mở rộng sản xuất, tổng sản lượng sẽ tăng thêm 100,000 tấn, tương đương khoảng một phần ba tổng sản lượng của Nhật Bản, chỉ làm trầm trọng thêm mức độ dư thừa.

Đậu tương cũng đang đối mặt với vấn đề tương tự. Bộ Nông nghiệp Mỹ dự báo, đến mùa thu năm 2019, dự trữ đậu tương thế giới sẽ tăng 9% so với cùng kỳ. Ở Mỹ, giao dịch sản phẩm này đã thưa dần, do các mức thuế trừng phạt mà Trung Quốc áp dụng, và việc mở rộng xuất khẩu sang châu Âu để chuyển hướng xuất khẩu cũng đã thất bại, khiến hàng tồn kho tăng lên. Brazil cũng đang tăng sản lượng đậu tương để đáp ứng nhu cầu của Trung Quốc.

Ông Akio Shibata đến từ Viện Nghiên cứu tài nguyên thiên nhiên Nhật Bản cho biết, việc gieo trồng đang được tiến hành với tốc độ nhanh hơn so với những năm trước. Trong khi giá cả nông sản lại đang giảm.

Các nước có thể gặt hái lợi nhuận cao nhất khi tập trung sản xuất các hàng hóa mà họ có lợi thế so sánh – nghĩa là, nước đó có chi phí cơ hội thấp hơn các nước khác khi sản xuất các hàng hóa đó – đồng thời, nhập khẩu các sản phẩm khác từ thế giới.

Vào thế kỷ 19, nhà kinh tế học người Anh David Ricardo đã ca ngợi lợi ích của thương mại tự do dựa trên nguyên lý lợi thế so sánh. Quan điểm trên được chấp nhận rộng rãi trên thế giới và góp phần mạnh mẽ giúp kinh tế phát triển.

Nhưng trật tự này bắt đầu sụp đổ trong thập niên 1930. Khi kinh tế trong nước bị đình trệ, nước Mỹ khi đó đã tăng thuế nhập khẩu, còn được biết đến với tên gọi đạo luật thuế Smoot – Hawley, lên nông sản và các hàng hóa khác để bảo vệ doanh nghiệp Mỹ. Anh và các nước khác cũng tiến hành tăng thuế và các biện pháp bảo hộ. Hoạt động thương mại quốc tế bị gián đoạn đã làm trầm trọng thêm tình hình của cuộc Đại suy thoái.

Các bất ổn hiện nay trong kinh tế toàn cầu vẫn chưa đến mức độ của giai đoạn 1930. Nhưng “nếu như tình trạng sản xuất quá mức và dự trữ quá mức của Trung Quốc tiếp tục không được giải quyết, có thể sẽ xảy ra các hậu quả tiêu cực trong trung hạn”, ông Ryutaro Kono của BNP Paribas Securities nhận định.

Nếu tình trạng hạn chế thương mại còn tiếp tục – ví dụ, Mỹ và Trung Quốc không thể đạt được thỏa thuận – tình trạng dư thừa sẽ tiếp tục nở rộng, tăng thêm nguy cơ giảm phát.

Nguồn: Asia Nikkei

Từ khóa: chiến tranh thương mại, cung vượt cầu, thép